ઇહ ભુક્ત્વા તુ વિપુલાન્ભોગાનન્યાન્યથેપ્સિતાન્
એ અહીં અનેક આનંદ અને ઈચ્છિત સુખો ભોગવે છે.
વ્રતાન્યેતાનિ સર્વાણિ દાનાનિ વિવિધાનિ ચ
આ બધા વ્રતો અને વિવિધ પ્રકારના દાન—
કથાં યમદ્વિતીયાયા વ્રતસ્થઃ શૃણુયાન્નરઃ
યમદ્વિતીયાનું વ્રત રાખનાર વ્યક્તિએ તેની કથા સાંભળવી જોઈએ.
ભાનુજાયાં નરઃ સ્નાત્વા યમલોકં ન પશ્યતિ 2.4.11.
ભાનુની દીકરીના દિવસે જે માણસ સ્નાન કરે છે, તે યમલોકને નથી જોતો.
કાર્તિકે શુક્લપક્ષે તુ દ્વિતીયાયાં તુ શૌનક
હે શૌનક, કાર્તિકના શુક્લપક્ષની બીજી તિથીએ—
દ્વિતીયાયાં મહોત્સર્ગો નારકીયાશ્ચ તર્પિતાઃ
બીજી તિથીએ મહાન હવન થાય છે અને નરકવાસીઓ તૃપ્ત થાય છે.
અત્રાઽઽશિતાશ્ચ સંતુષ્ટાઃ સ્થિતાઃ સર્વે યદૃચ્છયા
અહીં જમનાર બધા સંતોષ પામે છે અને પોતાની ઈચ્છાથી રહે છે.
અતો યમદ્વિતીયેયં ત્રિષુ લોકેષુ વિશ્રુતા
આથી યમદ્વિતીયા ત્રણેય લોકમાં પ્રસિદ્ધ છે.
સ્નેહેન ભગિનીહસ્તાદ્ભોક્તવ્યં બલવર્ધનમ્
પ્યારમાં, બહેનના હાથેથી મળતું શક્તિદાયક ભોજન ખાવું જોઈએ.
મહિષાસનમારૂઢો દંડમુદ્ગરભૃત્પ્રભુઃ
મહાન ભગવાન મહિષ પર બેઠા છે અને હાથમાં દંડ તથા ગદા ધરાવે છે.
યૈર્ભગિન્યઃ સુવાસિન્યો વસ્ત્રદાનાદિતોષિતાઃ
જે ભાઈઓએ પોતાની વિવાહિત અને શોભાયમાન બહેનોને કપડાં વગેરે ભેટ આપી ખુશ કરી છે,
ધન્યં યશસ્યમાયુષ્યં ધર્મકામાર્થસાધનમ્
એવું કરવું શુભ, યશપ્રદ, આયુષ્યવર્ધક અને ધર્મ, કામ તથા અર્થની સિદ્ધિ આપનાર છે.
તદહં સંપ્રવક્ષ્યામિ શૃણુધ્વં મુનિસત્તમાઃ ।। 2.4.11.
હવે હું આ બધું સમજાવીશ, શ્રેષ્ઠ મુનિઓ, તમે ધ્યાનથી સાંભળો.
તત્રાઽપરાહ્ને કર્તવ્યં સર્વથૈવ યમાર્ચનમ્
તે દિવસે બપોર પછી અવશ્ય યમરાજની પૂજા કરવી જોઈએ.
પ્રત્યહં યમુનાઽઽગત્ય યમં સંપ્રાર્થયત્પુરા
પહેલાં દરરોજ યમુના જઈને યમરાજને વિનંતી કરતી હતી.
અદ્યશ્વો વા પરશ્વો વા પ્રત્યહં વદતે યમઃ
યમરાજ દરરોજ કહેતા, 'આજે, કાલે કે પરમદિને.'
તદૈકદા યમુનયા બલાત્કારાન્નિમંત્રિતઃ
પછી એક દિવસ યમુનાએ જોરપૂર્વક યમરાજને આમંત્રિત કર્યા.
નારકીયજનાન્મુક્ત્વા ગણૈઃ સહ રવેઃ સુતઃ
પાપી લોકોમાંથી મુક્ત થઈ, રવિપુત્ર પોતાના ગણા સાથે ગયો.
કૃતાભ્યંગો યમુનયા તૈલૈર્ગંધમનોહરૈઃ
યમુનાએ સુગંધિત અને મનમોહક તેલોથી યમરાજને અભ્યંગ કર્યો.
તતોઽલંકારકં દત્તં નાનાવસ્ત્રાણિ ચંદનમ્
પછી અલંકાર, વિવિધ વસ્ત્રો અને ચંદન આપી માન આપ્યો.
પક્વાન્નાનિ વિચિત્રાણિ કૃત્વા સા સ્વર્ણભાજને
તેણીએ વિવિધ પક્વાન બનાવી સોનાની વાટકીમાં પરોસ્યા.
ભુક્ત્વા યમોઽપિ ભગિનીમલંકારૈઃ સમર્ચયત્ ઇતિ તદ્વચનં શ્રુત્વા યમુના વાક્યમબ્રવીત્
યમરાજે ભોજન કર્યા પછી બહેનને અલંકારથી સન્માન આપ્યો; એ વચન સાંભળીને યમુનાએ બોલ્યું.
અદ્ય સર્વે મોચનીયાઃ પાપિનો નરકાદ્યમ તેષાં સૌખ્યં પ્રદેહિ ત્વમેતદેવ વૃણોમ્યહમ્
આજે બધા પાપીઓને નરકમાંથી મુક્ત કર, હે યમરાજ; તેમને સુખ આપ—મારે એ જ ઈચ્છા છે.
ભુંક્તે ચ ભગિનીગેહે ભગિનીં પૂજયેદપિ
ભાઈ પોતાની બહેનના ઘરે ભોજન કરે છે અને બહેનની પૂજા પણ કરે છે.
વીરેશૈશાનદિગ્ભાગે યમતીર્થં પ્રકીર્તિતમ્
વીરેશના ઈશાન દિશામાં યમતીર્થ પ્રસિદ્ધ છે.
પઠેદેતાનિ નામાનિ આમધ્યાહ્નં નરોત્તમઃ
શ્રેષ્ઠ પુરુષે મધ્યાહ્ન સુધી આ નામોનું પઠન કરવું જોઈએ.
યમો નિહંતા પિતૃધર્મરાજો વૈવસ્વતો દંડધરશ્ચ કાલઃ
યમ, જે પિતૃધર્મના રાજા છે, વિવસ્વતના પુત્ર છે, દંડ ધારણ કરે છે અને સમયરૂપ છે.
તતો યમેશ્વરં પૂજ્ય ભગિનીગૃહમાવ્રજેત્
પછી યમરાજની પૂજા કરીને બહેનના ઘરે જવું જોઈએ.
ભ્રાતસ્તવાનુજાતાઽહં ભુંક્ષ્વ ભક્તમિદં શુભમ્
ભાઈ, હું તારી પછી જન્મી છું; કૃપા કરીને આ શુભ ભોજન સ્વીકાર.
તતઃ સંતોષ્ય ભગિનીં વસ્ત્રાલંકરણાદિભિઃ
પછી વસ્ત્ર, આભૂષણ અને અન્ય ભેટો આપી બહેનને પ્રસન્ન કરવી.