તેન દત્તા વામનાય ભૂમિઃ સ્વમસ્તકાન્વિતા
એ દિવસે બલીએ વામનને પૃથ્વી અને પોતાનું માથું પણ આપ્યું હતું.
કાર્તિકે માસિ શુક્લાયાં પ્રતિપદ્યાં યતો ભવાન્
કાર્તિક મહિનાની શુક્લ પક્ષની પ્રથમ તિથિએ, રાજા, તું આ વ્રત કરવું.
વરં દદામિ તે રાજન્નિત્યુક્ત્વાઽદાદ્વરં તદા
'હું તને વર આપું છું' એમ કહીને એ સમયે વર આપ્યો હતો.
એતસ્યાં યે કરિષ્યંતિ તૈલસ્નાનાદિકાર્ચનમ્
જે લોકો આ દિવસે તેલથી સ્નાન અને અન્ય પૂજા કરશે—
તદાપ્રભૃતિ લોકેઽસ્મિન્પ્રસિદ્ધા પ્રતિપત્તિથિઃ
—એ દિવસ ત્યારથી દુનિયામાં પ્રસિદ્ધ થયો.
તત્રાભ્યંગં ન કુર્વીત અન્યથા મૃતિમાપ્નુયાત્ । । 2.4.10.
જો એ દિવસે તેલમાળિશ ન કરે, તો બીજું કોઈ દુઃખ ભોગવવું પડે.
માંગલ્યં તદ્દિને ચેત્સ્યાદ્વિત્તાદિસ્તસ્ય નશ્યતિ
એ દિવસે શુભતા મળે છે, પણ જે તેલમાળિશ ન કરે, તેની સંપત્તિ નાશ પામે છે.
તસ્યાં યદ્યથ ચાઽઽર્તિક્યં નારી મોહાત્કરિષ્યતિ
જો કોઈ સ્ત્રી મોહવશ એ દિવસે આરતી ન કરે—
અવિદ્ધા પ્રતિપચ્ચેત્સ્યાન્મુહૂર્તમપરેઽહનિ
જો પ્રથમ તિથિ બીજું કોઈ તિથિ સાથે ન મળે, તો તે બીજે દિવસે થોડો સમય માટે આવે છે.
પ્રતિપત્સ્વલ્પમાત્રાઽપિ યદિ ન સ્યાત્પરેઽહનિ
જો બીજે દિવસે પ્રથમ તિથિનો એક પણ ભાગ ન રહે,
તદ્દિને ગૃહમધ્યે તુ કુર્યાન્મૂર્તિં તદાંગણે
તો એ દિવસે ઘરના આંગણે મૂર્તિ બનાવવી જોઈએ.
આર્તિક્યં તત્ર સંસ્થાપ્ય એવં કુર્યાદ્વિધાનતઃ
એ ત્યાં દીવો રાખી, નિયમ પ્રમાણે વિધિ કરવી જોઈએ.
ન માંગલ્યં ભવેત્તેષાં યાવત્સ્યાદ્વત્સરં ધ્રુવમ્
એ લોકોને આખું વર્ષ પૂરું ન થાય ત્યાં સુધી શુભતા મળતી નથી.
આવર્ષં તદ્ભવેત્તસ્ય તસ્માન્મંગલમાચરેત્
આ અશુભતા એક વર્ષ સુધી રહે છે, એટલે શુભ કાર્ય કરવું જોઈએ.
કુરુ દીપોત્સવં રમ્યં ત્રયોદશ્યાદિકેષુ ચ
તુ ત્રયોદશીથી શરૂ કરીને આનંદથી દીપોત્સવ ઉજવી.
ગૌર્યા જિત્વા પુરા શંભુર્નગ્નો દ્યૂતે વિસર્જિતઃ 2.4.10.
પહેલાં ગૌરીએ શંભુને જૂવામાં હરાવી દીધા અને શંભુ કપડાં વિના રહી ગયા.
દ્યૂતં નિષિદ્ધં સર્વત્ર હિત્વા પ્રતિપદં બુધાઃ
જૂવું બધે મનાઈ છે; બુદ્ધિશાળી લોકો પ્રથમ તિથિએ તેને ટાળી દે છે.
ભવાન્યાઽભ્યર્થિતા લક્ષ્મીર્ધેનુરૂપેણ સંસ્થિતા
ભવાનીના વિનંતીથી લક્ષ્મીએ ગાયનું રૂપ ધારણ કર્યું.
ભૂષણીયાસ્તદા ગાવો વર્જ્યા વહનદોહનાત્
એ સમયે ગાયોને શણગારવી અને તેમને ભાર વહેવા કે દૂધ દોહવામાં ન લેવવી.
ગોવર્દ્ધન ધરાઽઽધાર ગોકુલત્રાણકારક
હે ગોવર્ધન, પૃથ્વી ધારણ કરનાર અને ગોકુલના રક્ષક,
યા લક્ષ્મીર્લોકપાલાનાં ધેનુરૂપેણ સંસ્થિતા
એ લક્ષ્મી, જે લોકપાલોમાં ગાયના રૂપે વસે છે,
અગ્રતઃ સંતુ મે ગાવો ગાવો મે સંતુ પૃષ્ઠતઃ
મારા આગળ ગાયો રહે અને મારા પાછળ પણ ગાયો રહે.
ઇતરેષામન્નપાનૈર્વાક્યદાનેન પંડિતાન્
પંડિતોને ભોજન, પાણી અને સારા વચનોથી સંતોષવા જોઈએ.
વસ્ત્રૈસ્તાંબૂલધૂપૈશ્ચ પુષ્પકર્પૂરકુંકુમૈઃ
વસ્ત્રો, પાન, ધૂપ, ફૂલો, કપૂર અને કુંકુમથી,
ગ્રામ્યાન્વૃષભદાનૈશ્ચ સામંતાન્નૃપતિર્ધનૈઃ સ્વનામાંકૈશ્ચ તાન્રાજા તોષયેત્સજ્જનાન્પૃથક્
ગામના વાછરડા અને ધનથી પડોશીઓને, અને પોતાનાં નામવાળા સિક્કા આપી, રાજાએ સજ્જનોને અલગથી પ્રસન્ન કરવું જોઈએ.
યથાર્થં તોષયિત્વા તુ તતો મલ્લાન્નરાંસ્તથા 2.4.10.
જેમ યોગ્ય રીતે તેમને સંતોષ્યા, તેમ પછી મલ્લો અને બીજા પુરુષોને પણ પ્રસન્ન કરવું.
રાજ્ઞસ્તથૈવ યોધાંશ્ચ પદાતીન્સમલંકૃતાન્
રાજાએ પણ પોતાના યોદ્ધાઓ અને પદાતી સૈનિકોને સુંદર રીતે શણગારીને એકત્રિત કરવા જોઈએ.
યુદ્ધાપયેદ્વાસયેચ્ચ ગોમહિષ્યાદિકં ચ યત્
એમને યુદ્ધ માટે તૈયાર કરીને, ગાય, મહિષ અને બીજા પશુઓની પણ જરૂર મુજબ વ્યવસ્થા કરવી જોઈએ.
તતોઽપરાહ્નસમયે પૂર્વસ્યાં દિશિ સુવ્રત
પછી બપોરના સમયે, પૂર્વ દિશામાં, હે સુવ્રત,
કુશકાશમયીં દિવ્યાં લંબકૈર્બહુભિઃ પ્રિયે
કુશ અને કાશના ઘાસથી બનેલી દિવ્ય ચટાઈ, જેમાં અનેક લટકતી શોભા હોય, હે પ્રિયે,