પિતૃવિત્તક્ષયકરો વંશચ્છેદે કુઠારકઃ
તે પિતાનું ધન બગાડનાર અને વંશને નાશ કરનાર હતો.
હારિતં દુષ્ટસંસર્ગાત્તતો દુઃખી સ ચાઽભવત્
ખરાબ લોકોની સંગતથી તે બરબાદ થયો અને દુઃખી બન્યો.
અયોધ્યામાગતો વત્સે મહાપાપકરો દ્વિજઃ
હે વત્સ, એ મહાપાપી બ્રાહ્મણ અયોધ્યા આવ્યો.
દ્યૂતવ્યાજેન તેનાઽઽશુ દીપો દત્તો હરેઃ પુરઃ
જુગારના બહાને તેણે ઝડપથી હરિજીની સામે દીવો અર્પણ કર્યો.
મહાપાતકકૃદ્વાઽપિ ગતવાનભયં હરિમ્
મહાપાપ કર્યાના છતાં પણ, તેણે હરિજીની કૃપાથી નિર્ભયતા પામી.
તથાઽન્યાન્યપિ દાનાનિ કુરુ ભક્તિસમન્વિતા
એ જ રીતે, ભક્તિભાવે અન્ય દાન પણ કર.
સાઽપિ કુત્સવચઃ શ્રુત્વા પશ્ચાત્તાપેન સંયુતા
તે સ્ત્રી પણ નિંદાની વાતો સાંભળી પસ્તાવામાં ભરાઈ ગઈ.
પતંગોદયવેલાયાં કાર્તિકે સ્નાનમંભસિ 2.4.7.
કર્તિક માસમાં સૂર્યોદય સમયે તેણે જળમાં સ્નાન કર્યું.
તતઃ કાલાંતરે ચૈવ ગતાયુર્મૃતિમાગતા
પછી થોડા સમય પછી તેનું આયુષ્ય પૂરું થયું અને મૃત્યુ આવી.
સ્વર્ગમાર્ગં ગતા સા સ્ત્રી કાલે મોક્ષમવાપ હ
એ સ્ત્રી સ્વર્ગના માર્ગે ગઈ અને સમય જતાં મુક્તિ પામી.
કાર્તિકે દીપદાનં તુ મહાપુણ્યફલપ્રદમ્
કર્તિકમાં દીવો આપવાથી મહાન પુણ્ય ફળ મળે છે.
દીપદાનસ્યેતિહાસં શૃણ્વન્વૈ મોક્ષમાપ્નુયાત્
દીવો આપવાની વાર્તા સાંભળનારને ખરેખર મુક્તિ મળે છે.
દીપદાનસ્ય માહાત્મ્યં વક્તું કેનેહ શક્યતે
દીવો આપવાની મહિમા અહીં કોણ કહી શકે?
સ્વસ્યાઽપિ શક્તિરાહિત્યે પરસ્યાઽપિ પ્રબોધનમ્
પોતાની શક્તિ ન હોય તો પણ બીજાને જાગૃત કરી શકાય છે.
દીપાર્થં વર્તિકાં તૈલં પાત્રં વા યો દદાતિ હિ
જે કોઈ દીવા માટે વત્તી, તેલ કે પાત્ર આપે છે,
સ તુ મોક્ષમવાપ્નોતિ નાઽત્ર કાર્યા વિચારણા
તેને નિશ્ચયે મુક્તિ મળે છે; આમાં કોઈ શંકા નથી.
સ્વસ્યાપિ શક્તિરાહિત્યે પરદીપં પ્રબોધયેત્
પોતે શક્તિશાળી ન હોય તો પણ બીજાનો દીવો પ્રગટાવવો જોઈએ.
વેશ્યા ચેન્દુમતીનામ તસ્યા ગેહેઽથ મૂષિકા 2.4.7.
ઇન્દુમતી નામની એક વેશ્યા હતી અને તેના ઘરમાં એક ઉંદર હતો.
તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન પરદીપં પ્રબોધયેત્
માટે, સર્વ પ્રયત્નથી બીજાનો દીવો પ્રગટાવવો જોઈએ.
પરદીપપ્રબબોધસ્ય ફલમીદૃગ્વિધં મુને
હે મુનિ, બીજાનો દીવો પ્રગટાવાનું ફળ આવું જ છે.
પરદીપ પ્રબોધસ્ય માહાત્મ્યમપિ વૈ શ્રુતમ્
બીજાનો દીવો પ્રગટાવાનો મહિમા પણ સાંભળવામાં આવ્યો છે.
યસ્ય શ્રવણમાત્રેણ દીપદાને મતિર્ભવેત્
માત્ર સાંભળવાથી પણ દીવો આપવા માટે મન થાય છે.
સંપ્રાપ્તે કાર્તિકે માસિ પ્રાતઃસ્નાનપરાયણઃ
જ્યારે કાર્તિક માસ આવે ત્યારે જે પ્રભાતે સ્નાન કરે છે,
સર્વલોકાધિપો ભૂત્વા સર્વસંપત્સમન્વિતઃ
તે સર્વ લોકનો સ્વામી બની જાય છે અને સર્વ સંપત્તિથી યુક્ત થાય છે.
સ્નાનદાનક્રિયાપૂર્વં હરિમંદિરમસ્તકે કાર્તિકે શુદ્ધપૂર્ણાયાં વિધિનોત્સર્જયેચ્ચ તમ્
સ્નાન, દાન અને અન્ય વિધિઓ કરતા પહેલાં, કાર્તિક માસની પવિત્ર પૂર્ણિમાની રાત્રે, હરિનું મંદિર છે તેના શિખરે એ વસ્તુ વિધિવત્ મૂકવી જોઈએ.
યઃ કરોતિ વિધાનેન કાર્તિકે વ્યોમ્નિ દીપકમ્
જે કોઈ કાર્તિક માસમાં નિયમ પ્રમાણે આકાશમાં દીવો પ્રગટાવે છે—
અત્ર તે વર્ણયિષ્યામિ ઇતિહાસં પુરાતનમ્
હવે હું તને આ વિષયમાં એક પ્રાચીન કથા સંભળાવું છું.
પુરા તુ નિષ્ઠુરોનામ લુબ્ધકો લોકકંટકઃ 2.4.7.
પહેલાં એક નિષ્ઠુર નામનો ક્રૂર શિકારી હતો, જે લોકો માટે દુઃખદાયક બનતો હતો.
વને ચરન્મૃગાન્સર્વાન્હત્વા વૃત્તિમકલ્પયત્
એ જંગલમાં ફરીને પ્રાણીઓનો શિકાર કરીને પોતાનું ગુજરાન ચલાવતો હતો.
કંચિદ્ગ્રામં જગામાશુ ચૌર્યાર્થં કાર્તિકે મુને
કાર્તિક મહિનામાં, હે મુનિ, એ ચોરી કરવા માટે ઝડપથી એક ગામ તરફ ગયો.