તથાપિ ભગવન્કિંચિત્પ્રષ્ટવ્યં મે હૃદિ સ્થિતમ્
તોય, ભગવાન, મારા હૃદયમાં કંઈક પૂછવાનું છે,
દીપદાનસ્ય માહાત્મ્યં શ્રોતુમિચ્છામિ તે પ્રભો
હું તમારી પાસેથી દીપદાનનું મહાત્મ્ય સાંભળવા ઇચ્છું છું, પ્રભુ,
તેન પાપાનિ નશ્યેયુસ્તમાંસીવ ભગોદયે
તેના દ્વારા પાપો નાશ પામે છે, જેમ સૂર્ય ઉગે ત્યારે અંધકાર દૂર થાય છે,
આજન્મ યત્કૃતં પાપં સ્ત્રિયા વા પુરુષેણ ચ
જન્મથી સ્ત્રી કે પુરુષે જે પાપ કર્યું હોય,
અત્ર તે વર્ણયિષ્યામિ ઇતિહાસં પુરાતનમ્
હું અહીં તને એક પ્રાચીન વાર્તા કહું છું,
પુરા દ્રવિડદેશે તુ બ્રાહ્મણો બુદ્ધનામકઃ
પહેલાં દ્રવિડ દેશમાં બુદ્ધ નામનો એક બ્રાહ્મણ હતો,
તસ્યાઃ સંસર્ગદોષેણ ક્ષીણાઽઽયુર્મૃતિમાપ્તવાન્
તેના સંગના દોષથી તેનું આયુષ્ય ઘટી ગયું અને તે મૃત્યુ પામ્યો,
રતાભૂન્ન હિ તસ્યાસ્તુ લજ્જા લોકાપવાદતઃ
લોકોની નિંદાની ભયથી, તે સ્ત્રીને તેના પર પ્રેમ હતો છતાં શરમ નહોતી લાગતી,
ન સંસ્કારાન્નમલ્પં વા ભુક્ત્વા પર્યુષિતાશિની ।। 2.4.7.
તે સ્ત્રીએ ક્યારેય અશુદ્ધ કે ઓછું ખોરાક લીધું નહીં, અને ક્યારેય બાસી ખાવાનું પણ નથી ખાધું.
કથાયાઃ શ્રવણં ચૈવ ન શ્રુતં તુ તયા દ્વિજ
એણે ક્યારેય કથાનું શ્રવણ પણ કર્યું નહીં, હે દ્વિજ.
તસ્યા ગૃહં સમાગચ્છદ્વિદ્વાન્વૈ કુત્સનામકઃ કોપેન રક્તચક્ષુઃ સંસ્તામુવાચાઽસતીં સ્ત્રિયમ્
કુત્સન નામનો વિદ્વાન તેના ઘરમાં આવ્યો; ગુસ્સાથી આંખો લાલ કરીને, તેણે એ અવિશ્વાસુ સ્ત્રીને કડક શબ્દોમાં કહ્યું.
દુઃખહેતુમિમં દેહં પૂયશોણિતપૂરિતમ્
આ શરીર, જે પું અને લોહીથી ભરેલું છે, એ દુઃખનું કારણ છે.
જલબુદ્બુદવદ્દેહો નાશમાયાતિ નિશ્ચિતમ્
જેમ પાણીમાં બબ્બુડો ટકી શકતો નથી, તેમ આ શરીર પણ નિશ્ચિતપણે નાશ પામે છે.
તસ્માદંતઃસ્થિતં મોહં ત્યજ મૂઢે વિચારતઃ
એથી, હે મૂર્ખ, વિચારીને અંદર રહેલા મોહને ત્યાગી દે.
કાર્તિકે માસિ સંપ્રાપ્તે સ્નાનદાનાદિકં કુરુ
કાર્તિક માસ આવે ત્યારે સ્નાન, દાન અને આવા શુભ કાર્યો કર.
લક્ષવર્ત્યાદિકં ચૈવ લક્ષપદ્માદિકં તથા
અને લાખ દીવા, લાખ કમળ વગેરેનું પણ દાન કર.
ધારણં પારણં ચૈવ કુરુ ભક્ત્યા હિ કાર્તિકે
કાર્તિકમાં ભક્તિપૂર્વક ધારણા અને પારણા કર.
સર્વપાપપ્રશમનં સર્વોપદ્રવનાશનમ્ 2.4.7.
આ બધું કરવાથી બધા પાપો અને બધા દુઃખો દૂર થાય છે.
દીપો હરેઃ પ્રિયકરઃ કાર્તિકે માસિ નિશ્ચિતમ્
કાર્તિક માસમાં દીવો ભગવાન હરિને ખૂબ પ્રિય છે.
પુરા કશ્ચિદ્દ્વિજવરો નામ્ના હરિકરો હ્યભૂત્
એક સમયે હરિકર નામનો એક મહાન બ્રાહ્મણ હતો.
પિતૃવિત્તક્ષયકરો વંશચ્છેદે કુઠારકઃ
તે પિતાનું ધન બગાડનાર અને વંશને નાશ કરનાર હતો.
હારિતં દુષ્ટસંસર્ગાત્તતો દુઃખી સ ચાઽભવત્
ખરાબ લોકોની સંગતથી તે બરબાદ થયો અને દુઃખી બન્યો.
અયોધ્યામાગતો વત્સે મહાપાપકરો દ્વિજઃ
હે વત્સ, એ મહાપાપી બ્રાહ્મણ અયોધ્યા આવ્યો.
દ્યૂતવ્યાજેન તેનાઽઽશુ દીપો દત્તો હરેઃ પુરઃ
જુગારના બહાને તેણે ઝડપથી હરિજીની સામે દીવો અર્પણ કર્યો.
મહાપાતકકૃદ્વાઽપિ ગતવાનભયં હરિમ્
મહાપાપ કર્યાના છતાં પણ, તેણે હરિજીની કૃપાથી નિર્ભયતા પામી.
તથાઽન્યાન્યપિ દાનાનિ કુરુ ભક્તિસમન્વિતા
એ જ રીતે, ભક્તિભાવે અન્ય દાન પણ કર.
સાઽપિ કુત્સવચઃ શ્રુત્વા પશ્ચાત્તાપેન સંયુતા
તે સ્ત્રી પણ નિંદાની વાતો સાંભળી પસ્તાવામાં ભરાઈ ગઈ.
પતંગોદયવેલાયાં કાર્તિકે સ્નાનમંભસિ 2.4.7.
કર્તિક માસમાં સૂર્યોદય સમયે તેણે જળમાં સ્નાન કર્યું.
તતઃ કાલાંતરે ચૈવ ગતાયુર્મૃતિમાગતા
પછી થોડા સમય પછી તેનું આયુષ્ય પૂરું થયું અને મૃત્યુ આવી.
સ્વર્ગમાર્ગં ગતા સા સ્ત્રી કાલે મોક્ષમવાપ હ
એ સ્ત્રી સ્વર્ગના માર્ગે ગઈ અને સમય જતાં મુક્તિ પામી.