ધાત્રીફલં ભાનુવારે પરદેશાગમં તથા
રવિવારે ધાત્રીનું ફળ અને વિદેશથી આવેલું ખોરાક પણ,
દેવવેદદ્વિજાતીનાં ગુરુગોવ્રતિનાં તથા
દેવતાઓનું, વૈદિક બ્રાહ્મણોનું અને ગુરુ તથા ગાય માટે વ્રત રાખનારા લોકોનું ખોરાક,
નરકસ્ય ચતુર્દશ્યાં તૈલાભ્યંગં ચ કારયેત્ નાલિકાં મૂલકં ચૈવ કૂષ્માંડં ચ કપિત્થકમ્ 2.4.6.
ચૌદસના દિવસે તેલથી શરીર પર મલિશણ કરવું; અને નળી, મુળો, કૂષ્માંડ તથા કપિઠ પણ,
રજસ્વલાંત્યજ મ્લેચ્છ પતિતઽવ્રતિકૈસ્તથા
માસિક ધર્મવાળી સ્ત્રી, અછૂત, વિદેશી, પતિત અને જે વ્રત ન રાખે એવા લોકોનું ખોરાક,
એભિર્દૃષ્ટં ચ કાકૈશ્ચ સૂતિકાન્નં ચ યદ્ભવેત્
આ લોકો કે કાગડાઓએ જોયેલું ખોરાક, અને પ્રસૂતિ પછીની સ્ત્રીનું ખોરાક,
ક્રમાત્કૂષ્માંડબૃહતીતરુણીમૂલકં તથા
ક્રમશઃ કૂષ્માંડ, ભૃહતી અને નવો મુળો,
નારિકેલમલાબું ચ પટોલં બૃહતીફલમ્
નાળિયેર, દુધી, પટોળ અને ભૃહતીનું ફળ,
શાકાન્યેતાનિ વર્જ્યાનિ ક્રમાત્પ્રતિપદાદિષુ
આ શાકભાજી પ્રથમ તિથિથી ક્રમશઃ ટાળવી જોઈએ,
કાર્તિકવ્રતિનઃ પુણ્યં યથોક્તવ્રતકારિણઃ
કાર્તિક માસનું વ્રત રાખનારા અને જે રીતે કહેવાયું છે એ પ્રમાણે કરનારને પુણ્ય મળે છે,
શ્રોતવ્યં નેહ ભૂયો મે વિદ્યતે દેવસત્તમ
હવે અહીં મારી તરફથી વધુ કંઈ સાંભળવાનું બાકી નથી, દેવોમાં શ્રેષ્ઠ,
તથાપિ ભગવન્કિંચિત્પ્રષ્ટવ્યં મે હૃદિ સ્થિતમ્
તોય, ભગવાન, મારા હૃદયમાં કંઈક પૂછવાનું છે,
દીપદાનસ્ય માહાત્મ્યં શ્રોતુમિચ્છામિ તે પ્રભો
હું તમારી પાસેથી દીપદાનનું મહાત્મ્ય સાંભળવા ઇચ્છું છું, પ્રભુ,
તેન પાપાનિ નશ્યેયુસ્તમાંસીવ ભગોદયે
તેના દ્વારા પાપો નાશ પામે છે, જેમ સૂર્ય ઉગે ત્યારે અંધકાર દૂર થાય છે,
આજન્મ યત્કૃતં પાપં સ્ત્રિયા વા પુરુષેણ ચ
જન્મથી સ્ત્રી કે પુરુષે જે પાપ કર્યું હોય,
અત્ર તે વર્ણયિષ્યામિ ઇતિહાસં પુરાતનમ્
હું અહીં તને એક પ્રાચીન વાર્તા કહું છું,
પુરા દ્રવિડદેશે તુ બ્રાહ્મણો બુદ્ધનામકઃ
પહેલાં દ્રવિડ દેશમાં બુદ્ધ નામનો એક બ્રાહ્મણ હતો,
તસ્યાઃ સંસર્ગદોષેણ ક્ષીણાઽઽયુર્મૃતિમાપ્તવાન્
તેના સંગના દોષથી તેનું આયુષ્ય ઘટી ગયું અને તે મૃત્યુ પામ્યો,
રતાભૂન્ન હિ તસ્યાસ્તુ લજ્જા લોકાપવાદતઃ
લોકોની નિંદાની ભયથી, તે સ્ત્રીને તેના પર પ્રેમ હતો છતાં શરમ નહોતી લાગતી,
ન સંસ્કારાન્નમલ્પં વા ભુક્ત્વા પર્યુષિતાશિની ।। 2.4.7.
તે સ્ત્રીએ ક્યારેય અશુદ્ધ કે ઓછું ખોરાક લીધું નહીં, અને ક્યારેય બાસી ખાવાનું પણ નથી ખાધું.
કથાયાઃ શ્રવણં ચૈવ ન શ્રુતં તુ તયા દ્વિજ
એણે ક્યારેય કથાનું શ્રવણ પણ કર્યું નહીં, હે દ્વિજ.
તસ્યા ગૃહં સમાગચ્છદ્વિદ્વાન્વૈ કુત્સનામકઃ કોપેન રક્તચક્ષુઃ સંસ્તામુવાચાઽસતીં સ્ત્રિયમ્
કુત્સન નામનો વિદ્વાન તેના ઘરમાં આવ્યો; ગુસ્સાથી આંખો લાલ કરીને, તેણે એ અવિશ્વાસુ સ્ત્રીને કડક શબ્દોમાં કહ્યું.
દુઃખહેતુમિમં દેહં પૂયશોણિતપૂરિતમ્
આ શરીર, જે પું અને લોહીથી ભરેલું છે, એ દુઃખનું કારણ છે.
જલબુદ્બુદવદ્દેહો નાશમાયાતિ નિશ્ચિતમ્
જેમ પાણીમાં બબ્બુડો ટકી શકતો નથી, તેમ આ શરીર પણ નિશ્ચિતપણે નાશ પામે છે.
તસ્માદંતઃસ્થિતં મોહં ત્યજ મૂઢે વિચારતઃ
એથી, હે મૂર્ખ, વિચારીને અંદર રહેલા મોહને ત્યાગી દે.
કાર્તિકે માસિ સંપ્રાપ્તે સ્નાનદાનાદિકં કુરુ
કાર્તિક માસ આવે ત્યારે સ્નાન, દાન અને આવા શુભ કાર્યો કર.
લક્ષવર્ત્યાદિકં ચૈવ લક્ષપદ્માદિકં તથા
અને લાખ દીવા, લાખ કમળ વગેરેનું પણ દાન કર.
ધારણં પારણં ચૈવ કુરુ ભક્ત્યા હિ કાર્તિકે
કાર્તિકમાં ભક્તિપૂર્વક ધારણા અને પારણા કર.
સર્વપાપપ્રશમનં સર્વોપદ્રવનાશનમ્ 2.4.7.
આ બધું કરવાથી બધા પાપો અને બધા દુઃખો દૂર થાય છે.
દીપો હરેઃ પ્રિયકરઃ કાર્તિકે માસિ નિશ્ચિતમ્
કાર્તિક માસમાં દીવો ભગવાન હરિને ખૂબ પ્રિય છે.
પુરા કશ્ચિદ્દ્વિજવરો નામ્ના હરિકરો હ્યભૂત્
એક સમયે હરિકર નામનો એક મહાન બ્રાહ્મણ હતો.