તસ્માત્તાં ગચ્છ દેવિ ત્વં તતઃ પાપાદ્વિમોક્ષ્યસે
એથી, દેવી, તું ત્યાં જા; પછી તું પાપથી મુક્ત થઈ જશે.
તજ્જલસ્પર્શમાત્રેણ કાર્તિકે વિષ્ણુપાદજા
કાર્તિકમાં, વિષ્ણુના પગમાંથી ઉદ્ભવેલા એ પાણીનો સ્પર્શ માત્રથી,
કાર્તિકે પ્રતિવર્ષં તુ ગંગા ત્રૈલોક્યપાવનીમ્
દરેક વર્ષ કાર્તિકમાં, ત્રણ લોકને પવિત્ર કરનાર ગંગા,
તજ્જલસ્પર્શમાત્રેણ કાર્તિકે વિષ્ણુપાદજા
કાર્તિકમાં, વિષ્ણુના પગમાંથી ઉદ્ભવેલા એ પાણીનો સ્પર્શ માત્રથી,
તસ્માચ્છસ્તં તુલાસ્નાનં કાવેર્ય્યાં શસ્યતે બુધૈઃ
એથી, તુલા રાશિમાં કાવેરીમાં સ્નાન કરવું વિદ્વાનો દ્વારા વખાણવામાં આવે છે.
વિમુક્તદુરિતઃ સદ્યસ્તતો યાતિ પરાં ગતિમ્
તુરંત જ પાપથી મુક્ત થઈ, પછી તે સર્વોચ્ચ સ્થિતિને પામે છે.
ઇતિહાસમિમં શ્રુત્વા કાર્તિકવ્રતતત્પરઃ
આ ઇતિહાસ સાંભળીને, જે કાર્તિક વ્રતમાં તત્પર રહે છે,
રાત્રિશેષે ભવેત્સ્નાનમુત્તમં વિષ્ણુતુષ્ટિકૃત્ 2.4.4.
રાતના અંતે સ્નાન કરવું શ્રેષ્ઠ છે અને વિષ્ણુને પ્રસન્ન કરે છે.
તાવદેવ ભવેત્સ્નાનમન્યથા તન્ન કાર્તિકમ્
માત્ર ત્યારે જ એ સાચું કાર્તિક સ્નાન ગણાય છે; અન્યથા એ કાર્તિક નથી.
અપૃષ્ટ્વા યત્કૃતં ધર્મ્યં ભર્તારં તત્ક્ષયં નયેત્
પતિને પૂછ્યા વિના કરેલો ધર્મકર્મ અંતે નષ્ટ થઈ જાય છે.
કુર્યાત્સહસ્રપાપાનિ ભર્ત્રાઽઽજ્ઞાં યા સમાચરેત્
પતિની આજ્ઞા વિરુદ્ધ જે સ્ત્રી વર્તે છે, તે હજાર પાપ કરે છે.
દરિદ્રઃ પતિતો મૂર્ખો દીનોઽપિ યદિ ચેત્પતિઃ
પતિ ગરીબ, પતિત, મૂર્ખ કે દુઃખી હોય, તો પણ,
કલૌ વત્સ મનુષ્યાણાં શૈથિલ્યં સ્નાનકર્મણિ
કળિયુગમાં, વત્સ, લોકોમાં સ્નાનકર્મ માટે શિથિલતા છે.
યસ્ય હસ્તૌ ચ પાદૌ ચ વાઙ્મનશ્ચ સુસંયતમ્
જેના હાથ, પગ, બોલ અને મન સારી રીતે નિયંત્રિત છે,
અશ્રદ્દધાનઃ પાપાત્મા નાસ્તિકશ્છિન્નમાનસઃ
જેમાં શ્રદ્ધા નથી, પાપી છે, નાસ્તિક છે અને મન તૂટી ગયેલું છે,
પ્રાતરુત્થાય યો વિપ્રસ્તીર્થસ્નાયી સદા ભવેત્
જે બ્રાહ્મણ પ્રભાતે ઉઠે છે અને હંમેશા તીર્થમાં સ્નાન કરે છે,
સ્નાનં ચતુર્વિધં પ્રોક્તં સ્નાનવિદ્ભિર્મનીષિભિઃ
સ્નાન ચાર પ્રકારના છે, જે સ્નાનની જાણકાર વિદ્વાનો દ્વારા જણાવવામાં આવ્યા છે.
વાયવ્યં ગોરજઃસ્નાનં વારુણં સાગરાદિષુ 2.4.4.
આમાં વાયુથી સ્નાન, ગાયના ગોબરથી સ્નાન, પાણીથી સ્નાન અને સમુદ્ર જેવા જળમાં સ્નાનનો સમાવેશ થાય છે.
સ્નાનાનાં ચૈવ સર્વેષાં વિશિષ્ટં તત્ર વારુણમ્
આ તમામ સ્નાનમાં પાણીથી સ્નાન શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે.
તૂષ્ણીમેવ હિ શૂદ્રસ્ય સ્ત્રીણાં ચૈવ તથા સ્મૃતમ્
શૂદ્ર અને સ્ત્રીઓ માટે શાંત રહેીને સ્નાન કરવું કહેવાયું છે.
પાપૈઃ સર્વૈઃ પ્રમુચ્યંતે સ્નાનાત્કાર્તિકમાઘયોઃ
કાર્તિક અને માઘ મહિનામાં સ્નાનથી બધા પાપો દૂર થઈ જાય છે.
પુષ્કરે તીર્થવર્યે તુ નંદાયાઃ સંગમે પુરા
પુષ્કર, પવિત્ર તીર્થોમાં શ્રેષ્ઠ, ત્યાં નંદા નદીના સંગમ પર પ્રાચીન સમયમાં—
* નંદાયા વચનેનૈવ કાર્તિકે સા પરં યયૌ
માત્ર નંદાના આજ્ઞાથી, તે કાર્તિક મહિનામાં પરમ અવસ્થાને પહોંચી હતી.
યચ્છુત્વા સર્વપાપેભ્યો મુક્તો મોક્ષમવાપ્સ્યસિ
આ સાંભળવાથી તું બધા પાપોથી મુક્ત થઈને મોક્ષ પ્રાપ્ત કરશે.
કાર્તિકે માસિ સંપ્રાપ્તે નિષિદ્ધાનિ ચ વર્જયેત્
કાર્તિક મહિનો આવે ત્યારે, જે વરજ્ય છે તે ટાળવું જોઈએ.
ફલાનિ બહુબીજાનિ ધાન્યાનિ દ્વિદલાન્યપિ
ઘણા બીજવાળા ફળો અને બે ભાગમાં વહેંચાયેલા અનાજ—
અલાબું ગૃંજરં ચૈવ વૃંતાકં બૃહતીફલમ્
લાંબી, કાકડી, વાંગીઓ અને બૃહતીનું ફળ—
પુનર્ભોજનં માધ્વં ચ પરાન્નં કાંસ્યભોજનમ્
પુનઃ ભોજન, મધ, બીજાના બનાવેલા ભોજન અને કાંસાના વાસણમાં ખાવું—
ગણાન્નં ગણિકાન્નં ચ તથા વૈ ગ્રામયાજિનઃ
સમૂહમાં બનેલું ભોજન, વેશ્યાનું ભોજન અને ગામના યજ્ઞકર્તાનું ભોજન—
શ્રાદ્ધાન્નમૃતુશાંત્યાશ્ચ જાતકં નામકં તથા
શ્રાદ્ધમાં અપાયેલું ભોજન, ઋતુ શાંતિ માટેનું ભોજન અને જન્મ પ્રસંગનું ભોજન—