વ્રજંત્યેવ સુદુષ્પ્રાપ્યં બ્રહ્મસાયુજ્યમવ્યયમ્। સંપ્રાપ્ય તુ પુનર્જન્મ લભંતે મોક્ષમવ્યયમ્
એ લોકો દુર્લભ અને અવિનાશી બ્રહ્મસાયુજ્ય પામે છે; તેને પામ્યા પછી તેમને ફરી જન્મ મળતો નથી, તેમને મોક્ષ મળે છે.
યઃ પશ્યતિ નરો લિંગં હનુમત્કેશ્વરॆ પ્રિય
જે મનુષ્ય હનુમત્કેશ્વર ખાતેનું લિંગ દર્શન કરે છે, પ્રિય,
સર્વલોકેષુ તસ્યૈવ ગતિર્ન પ્રતિહન્યતે
તેને બધા લોકોમાં ક્યારેય અવરોધ આવતો નથી.
બાલસૂર્યપ્રતીકાશવિમાનેન સુવર્ચસા 5.2.79.
તેના માટે ઉગતા સૂર્ય જેવું તેજસ્વી રથ આવે છે.
વિચરત્યવિચારેણ સર્વલોકાન્દિવૌકસામ્
તે સર્વ દેવલોકોમાં વિવેક વિના ફરતો રહે છે.
સ્વર્ગાચ્ચ્યુતઃ પ્રજાયેત કુલે મહતિ રૂપવાન્
સ્વર્ગમાંથી પડીને, તે કોઈ મહાન કુળમાં સુંદર રૂપ લઈને જન્મે છે.
રાજા વા રાજતુલ્યો વા દર્શનાદસ્ય જાયતે
જે તેને જુએ છે, તે રાજા બને છે અથવા રાજા સમાન થાય છે.
એષ તે કથિતો દેવિ પ્રભાવઃ પાપનાશનઃ
હે દેવી, પાપનો નાશ કરનાર એ તેનો મહિમા મેં તને કહ્યો.
ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પંચમ આવન્ત્યખણ્ડે ચતુરશીતિલિંગમાહાત્મ્ય ઉમામહેશ્વરસંવાદે હનુમત્કેશ્વરમાહાત્મ્યવર્ણનંનામૈકોનાશીતિતમોઽધ્યાયઃ
આ રીતે શ્રીસ્કાંદ મહાપુરાણના પંચમ અવંત્યખંડમાં ચોર્યાસી લિંગોના મહાત્મ્ય અને ઉમા-મહેશ્વર સંવાદમાં 'હનુમત્કેશ્વર મહાત્મ્ય' નામના ઓગણાસીઠમા અધ્યાયનો અંત આવ્યો.
આશીતિકં વિજાનીહિ દેવં સ્વપ્નેશ્વરં પ્રિયે
હે પ્રિયે, સ્વપ્નેશ્વર નામે જે આશીતિક દેવ છે, તેને ઓળખ.
કલ્માષપાદેતિ ખ્યાતો લોકે રાજા બભૂવ હ
તે જગતમાં કલ્માષપાદ નામે રાજા તરીકે પ્રસિદ્ધ થયો.
સ કદાચિદ્વને રાજા વશિષ્ઠસુતમૌરસમ્ માર્ગસ્થિતં તપોનિષ્ઠમપગચ્છેતિ ચાબ્રવીત્
એક વખત તે રાજાએ વશિષ્ઠના સાચા પુત્રને, જે તપમાં લીન હતો, જંગલના રસ્તા પર ઊભેલો જોયો અને તેને રસ્તો છોડવા કહ્યું.
અમુંચંતં તુ પંથાનં તમૃષિં નૃપસત્તમઃ
પણ એ શ્રેષ્ઠ રાજાએ તે ઋષિને રસ્તો જવા દીધો નહીં.
કશાપ્રહારાભિહતસ્તતઃ સ મુનિપુંગવઃ
પછી એ મહાન ઋષિને ચાબુકના મારથી ઘાયલ કરવામાં આવ્યો.
હંસિ રાક્ષસવદ્યસ્માદ્રાજાપસદ તાપસમ્
તુ, નીચ રાજા, તપસ્વીને રાક્ષસ સમાન મારી નાખ્યો છે.
સતતં પિશિતાસક્તશ્ચરિષ્યસિ મહીમિમામ્
હમેશા તું આ ધરતી પર માંસપ્રેમી બનીને ફરતો રહેશે.
જગામ શરણં શક્તિં પ્રસાદયિતુમ ર્હયત્ પ્રસાદ્યમાનો ભૂપેન તદા તેનાપિ ભક્ષિતઃ
તે શરણમાં જઈ શક્તિને પ્રસન્ન કરવા પ્રયત્ન કર્યો; પણ રાજાએ મનાવવાનો પ્રયાસ કર્યો છતાં, શક્તિએ તેને ભક્ષી લીધો.
શક્તિં તં ભક્ષયિત્વા તુ વશિષ્ઠસ્યાપરાન્તુ તાન્
શક્તિને ભક્ષ્યા પછી, તેણે વશિષ્ઠના બીજા પુત્રોને પણ ખાઈ લીધા.
તદાપ્રભૃતિ સંજાતઃ પુરુષાદો નૃપોત્તમઃ ।। 5.2.80.
ત્યાંથી એ શ્રેષ્ઠ રાજા મનુષ્યભક્ષક બની ગયો.
દૃષ્ટ્વા ભયાનકાન્સ્વપ્નાન્સ રાજા પર્ય્યતપ્યત
ભયાનક સ્વપ્નો જોઈને એ રાજા ખૂબ પીડાયો.
અથાપ્યુક્તમમાત્યૈશ્ચ કિં કરોષિ મહીપતે
પછી તેના મંત્રીઓએ પૂછ્યું: 'હે રાજા, તમે શું કરો છો?'
સ રાજા કથયામાસ દુઃસ્વપ્નાનનુપૂર્વશઃ
પછી એ રાજાએ પોતાના દુઃખદ સ્વપ્નો ક્રમશઃ વર્ણવ્યા.
ઉપરુદ્ધાં ચ જગતીં ઘનેન તમસા વૃતામ્
ઘન અંધકારથી આખું જગત ઢંકાઈ ગયું હતું અને બધું અટકી પડ્યું હતું.
પતંતમદ્રિશિખરાત્કલુષે ગોમયે હ્રદે
હું પર્વતની ટોચ પરથી ગંદા, કાદવભર્યા તળાવમાં પડી રહ્યો હતો.
તૈલેનાભ્યક્તસર્વાંગસ્તૈલમેવાવગાહયન્
મારું આખું શરીર તેલથી લપેટાયેલું હતું અને હું આખો તેલમાં ડૂબી ગયો હતો.
ગાયંતિ પ્રમદા રક્તા રક્તમાલ્યાનુલેપનાઃ
લાલ ફૂલોની માળા અને લાલ સુગંધથી શોભાયમાન, કામુક સ્ત્રીઓ ગીતો ગાઈ રહી હતી.
તાભિરાકૃષ્યમાણોઽપિ નીતોઽહં દક્ષિણાં દિશમ્
એ સ્ત્રીઓએ મને ખેંચ્યો છતાં, હું દક્ષિણ દિશા તરફ લઈ જવામાં આવ્યો.
પાંસુકર્દમયોર્મધ્યે મગ્નોહં લોહયંત્રિતઃ
હું રેતી અને કાદવ વચ્ચે ફસાઈ ગયો હતો અને લોખંડના સાધનોથી પીડાતો હતો.
સૃગાલૈર્ભક્ષ્યમાણશ્ચ સ્થિતો મદ્ગુરમસ્તકે 5.2.80.
હું માથું નમાવી ઊભો રહ્યો અને શિયાળાઓ મારું માંસ ખાઈ રહ્યા હતા.
નદીં નિમગ્નો નિશ્ચેષ્ટો જલહીનાં મહીસમામ્
હું નદીમાં ડૂબેલો હતો, એકદમ નિષ્ક્રિય, જાણે પાણી વગરની જમીન જેવી.