ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પઞ્ચમ્ આવંત્યખણ્ડે ચતુરશીતિલિઙ્ગમાહાત્મ્ય ઉમામહેશ્વરસંવાદે પુષ્પદન્તેશ્વરમાહાત્મ્યવર્ણનંનામ સપ્ત સપ્તતિતમોઽધ્યાયઃ
આ રીતે શ્રીસ્કાંદ મહાપુરાણની એકાશી હજાર શ્લોકોની સંહિતામાં, પાંચમા અવંત્ય ખંડમાં, ચોર્યાસી લિંગના મહાત્મ્યના અધ્યાયમાં, ઉમા અને મહેશ્વર સંવાદમાં પુષ્પદંતેશ્વર મહાત્મ્યનું વર્ણન કરતું સત્તરમું અધ્યાય પૂર્ણ થયું.
યસ્ય દર્શનમાત્રેણ તીર્થયાત્રાફલં લભેત્
જેના માત્ર દર્શનથી તીર્થયાત્રા જેટલું ફળ મળે છે.
શાકલે નગરે દેવિ ચિત્રસેનો મહીપતિઃ
શાકલ શહેરમાં, દેવી, ચિત્રસેન નામનો રાજા હતો.
તસ્ય ચન્દ્રપ્રભા ભાર્યા પ્રાણે ભ્યોઽપિ ગરીગસી
તેની પત્ની ચંદ્રપ્રભા હતી, જે તેને પ્રાણથી પણ વધુ પ્રિય હતી.
અપુત્રસ્યાપિ નૃપતેઃ પુત્રી જાતા મનોરમા
મહારાજા સંતાનહીન હોવા છતાં, તેની પાસે મનોરમા નામની પુત્રી જન્મી.
સર્વલક્ષણસંપન્ના કન્યા લાવણ્યવત્યપિ
એ કન્યા સર્વ ગુણોથી યુક્ત અને સુંદરતા ધરાવતી હતી.
વૈરાગ્યાદ્બ્રહ્મચર્યં ચ ચચાર તનુમધ્યમા
વિરક્તિથી, તે પાતળી કમરની સ્ત્રીએ બ્રહ્મચર્યનું પાલન કર્યું.
ઉત્સંગે ચ નિજે કૃત્વા મૂર્ધ્નિ ચાઘ્રાય હર્ષિતઃ
પિતા એ આનંદથી પોતાનાં ઘૂંટણે દીકરીને બેસાડીને, તેના માથું સુઘીને ખૂબ ખુશ થયા.
નૃપાય નૃપપુત્રાય સંમતાય દ્વિજાય વા હર્ષેણ ચાવૃતો રાજા પુનઃ પપ્રચ્છ તાં સુતામ્
રાજા, રાજકુમાર કે માન્ય બ્રાહ્મણ માટે, આનંદથી ભરાયેલા રાજાએ ફરી દીકરીને પ્રશ્ન કર્યો.
પૃષ્ટા ચ સા યદા દેવી ન ચોવાચ નૃપં પ્રતિ
જ્યારે દેવીએ પુછાયું, ત્યારે તેણે રાજાને કંઈ પણ કહ્યું નહીં.
યદિ મદ્વચનં પુત્રિ પ્રતિભાતિ ન સાંપ્રતમ્ 5.2.78.
પુત્રી, જો તને આ સમયે મારા શબ્દો યોગ્ય લાગતા નથી—
ઇત્યુક્તા સા નૃપતિના પિત્રા પ્રોક્તા પુનઃપુનઃ
આ રીતે પિતા રાજાએ વારંવાર કહેતાં—
જહાસ ચાતિહાસેન પુનઃ શ્વાસાંશ્ચ મુંચતિ
તે વખતે દીકરી જોરથી હસવા લાગી અને પછી વારંવાર ઊંડી શ્વાસો કાઢવા લાગી.
તામવસ્થાં ગતાં દૃષ્ટ્વા પુત્રી મુન્મત્તતાં ગતામ્
પિતા એ પોતાની દીકરીને આવી સ્થિતિમાં જોઈ, જાણે તે પાગલ થઈ ગઈ હોય.
ભૂતેન વા પિશાચેન મત્સુતા લક્ષણૈર્યુતા
પિતા એ વિચાર્યું, 'મારી પુત્રી, શુભ લક્ષણોથી યુક્ત, કોઈ ભૂત કે પિશાચના વશમાં આવી ગઈ છે.'
તદા પ્રોક્તસ્તયા પુત્ર્યા મા તાત વિમના ભવ
પછી પુત્રી એ કહ્યું, 'પિતા, તમે મન દુઃખી ન થાઓ.'
ન પિશાચેન યક્ષેણ તવ કન્યા મહીપતે
રાજા, તમારી પુત્રીને પિશાચ કે યક્ષે વશ ન કરી નથી.
પ્રાગ્જ્યોતિષે પુરે વિપ્રો હરસ્વામી બભૂવ હ
પ્રાગજ્યોતિષપુરમાં હરશ્વામીન નામનો એક બ્રાહ્મણ હતો.
રૂપયૌવનસંપન્ના તસ્ય નાહં પ્રિયા વિભો
હું રૂપ અને યુવાનીથી યુક્ત હોવા છતાં, હે સ્વામી, હું તેને પ્રિય નહોતી.
નાન્યસ્ય કસ્યચિદ્દ્વેષ્ટા મુક્ત્વા માં પૃથિવીપતે
પૃથ્વીરાજ, તેણે મારા સિવાય બીજાને ક્યારેય દુઃખ આપ્યું નહોતું.
અહમૂઢાં કુલીનેન દ્વિજેનાતિગુણેન ચ 5.2.78.
હું ઉંચા કુળની હોવા છતાં, એ ગુણવાન બ્રાહ્મણને જોઈને મૂર્છિત થઈ ગઈ.
તેન મે વલ્લભો રાજન્ન ચાહં તસ્ય વલ્લભા
રાજા, તે તો મને પ્રિય હતો, પણ હું તેને પ્રિય નહોતી.
નાન્યત્ર કુરુતે ભાવં બ્રહ્મચર્યવ્રતે સ્થિતઃ અપૃચ્છં પ્રમદાસ્તાત યાસ્ત્યક્તાઃ પતિભિઃ કિલ
તે બ્રહ્મચર્યના વ્રતમાં સ્થિર રહી, બીજે ક્યાંય મન લગાવતો નથી. પિતા, મેં એવા સ્ત્રીઓથી પૂછ્યું, જેમને પતિએ ત્યજી દીધી હતી.
તાભિરુક્તા હ્યહં ભૂપ વશ્યો ભર્ત્તા ભવિષ્યતિ
હે રાજા, એ સ્ત્રીઓએ મને કહ્યું, 'પતિ ક્યારેક વશમાં આવી જશે.'
ભેષજૈર્વિવિધૈશ્ચૂર્ણૈર્મંત્રૈર્મોહકરૈઃ પરૈઃ
વિવિધ ઔષધિઓ, ચૂર્ણો અને પ્રભાવશાળી મંત્રો વડે, જે ભયાનક મોહ પેદા કરે છે,
તતોઽહં ત્વરિતા ગત્વા તાસાં વાક્યેન ભૂપતે
પછી, રાજા, હું ઝડપથી તેમનાં કહ્યાને અનુસરીને ત્યાં પહોંચી.
પ્રદોષે પયસા યુક્તશ્ચૂર્ણો ભર્ત્તરિ યોજિતઃ
સાંજના સમયે, દૂધમાં મિક્સ કરેલો ચૂર્ણ હું મારા પતિને પીવડાવ્યો.
યદા પીતશ્ચ ચૂર્ણસ્તુ મન્ત્રેણાતીવ ગુંઠિતઃ
જ્યારે મંત્રથી છુપાવેલો એ ચૂર્ણ પતિએ પીધો,
દ્વારદેશે સ્થિતઃ ક્રંદન્દાસોઽસ્મિ તવ શોભને
હું દરવાજા પાસે ઊભી રહીને રડતી હતી, હે સુંદર one, તમારી દાસી બનીને.
તત્તસ્ય રુદિતં જ્ઞાત્વા મંત્રમાહાત્મ્યતો નૃપ
પતિના રડવાનો કારણ મંત્રની શક્તિથી છે, એ જાણીને, હે રાજા,