પ્રતિપાલયિતવ્યસ્તે જન્મકાલોઽસ્ય ધીરયા
તારે ધીરજથી એની જન્મની ઘડીની રાહ જોવી પડશે.
એવં શપ્ત્વા તતો દેવિ વિનતાં માતરં સ્વકમ્
આ રીતે શાપ આપ્યા પછી, દેવી એ પોતાની માતા વિનતાને સંબોધી.
હાહા મયા નૃશંસેન માતા સ્વજનની સ્વકા માતા દેહારણિઃ પુંસાં માતા દુઃખસહા પરા ।।5.2.76.
હાય! મેં તો અત્યંત નિષ્ઠુરતા કરી મારી પોતાની માતાને દુઃખ આપ્યું—માતા તો માણસને શરીર આપે છે, અને માતા બધું સહન કરે છે.
ગર્ભક્લેશે પરં દુઃખં માતા જાનાતિ યાદૃશમ્
ગર્ભાવસ્થાનું ભારે દુઃખ માત્ર માતાજી જ જાણે છે.
ગુરૂણામેવ સર્વેષાં માતા ગુરુતરા સ્મૃતા
બધા ગુરુઓમાં માતા સૌથી મહાન માનવામાં આવે છે.
યદિ પિંડપ્રદાનં તુ ગયાયાં કુરુતે સુતઃ ન ચ માતૃવિહીનસ્ય મમત્વં કુરુતે પિતા
પુત્ર ગયામાં પિંડદાન કરે તો પણ, જેની માતા નથી એ પુત્રને પિતા પોતાનું માનતું નથી.
વિકલો માતૃહીનસ્તુ પુત્રો હિ પ્રોચ્યતે તદા તદા શૂન્યં જગત્સર્વં યદા માતા વિયુજ્યતે
માતાવિહોણો પુત્ર અધૂરો કહેવાય છે; જ્યારે માતા છૂટી જાય ત્યારે આખું જગત ખાલી લાગે છે.
સોઽહં પાપસમાચારો જાતો માતૃવિહિંસકઃ
હું પાપી બની ગયો છું, મેં મારી માતાને દુઃખ આપ્યું છે.
જાતોઽહં વિકલાંગસ્તુ પ્રાક્કૃતેનૈવ કર્મણા
હું જન્મથી જ અધૂરો છું, એ તો મારા અગાઉના કર્મોનું ફળ છે.
એવં વિલપતસ્તસ્ય કશ્યપસ્ય સુતસ્ય ચ
કશ્યપના પુત્ર એ રીતે દુઃખી થઈને રડતો હતો—
દૃષ્ટ્વારુણં સુદુઃખાર્ત્તં વિલપંતં પુનઃ પુનઃ
અરુણને ભારે દુઃખમાં વારંવાર રડતો જોઈને—
અરુણોઽયમહો રૌતિ કશ્યપસ્યાત્મસંભવઃ
આ અરુણ, હાય, કશ્યપના ગર્ભથી જન્મેલો છે અને રડી રહ્યો છે.
ઉત્પાદિતોઽયમલ્પાહૈરર્દ્ધકાયો મહાબલઃ મોહેન વિલપંતં ચ શ્રેયો મે ભવિતા ધુવમ્ 5.2.76.
આ અર્ધશરીરી, પણ મહાબળવાન અરુણ જન્મ્યો છે; ભલે તે મોહમાં રડે છે, પણ મને ચોક્કસ સારા ફળ મળશે.
ઇતિ સંચિંત્ય મનસિ વાક્યૈર્મધ્વમૃતોપમૈઃ
આવું મનમાં વિચારી, મધ અને અમૃત જેવી મીઠી વાણીથી—
તાત કશ્યપદાયાદ વિનતાગર્ભસંભવ
પુત્ર, કશ્યપના વારસદાર, વિનતાના ગર્ભથી જન્મેલા—
ભાવિનોઽર્થા ભવંતીહ દુઃખસ્ય ચ સુખસ્ય ચ
આ દુનિયામાં દુઃખ અને સુખ બંનેના ભવિષ્યના પ્રસંગો આવી જ જાય છે.
યદિ તેસ્તિ ઘૃણા ચિત્તે શપ્તાત્મજનની ત્વયા
જો તારા હૃદયમાં દયા હોય, શાપગ્રસ્ત પુત્રની માતા,
ઉત્તરે દેવદેવસ્ય યાત્રેશસ્ય ચ પુણ્યદમ્
તો દેવોના દેવ યાત્રેશની પવિત્ર યાત્રા કર.
અરુણસ્ત્વેવમુક્તસ્તુ નારદેન મહાત્મના
મહાન ઋષિ નારદએ આવું કહ્યાથી, અરુણએ
દદર્શ તત્ર તલ્લિંગં તેજઃકૂટોપમં શુભમ્
ત્યાં તે તેજસ્વી અને શુભ એવા, પ્રકાશના શિખર જેવું લિંગ જોયું.
લિંગેનોક્તોઽરુણો દેવિ સારથ્યં કુરુ સર્વદા
લિંગએ કહ્યું: 'અરુણ, હંમેશા રથચાલક તરીકે સેવા કર.'
મયા દત્તં તુ સામર્થ્યં સૂર્યસ્ય પુરતઃ સદા
'હું તને સૂર્યની સામે હંમેશા ઊભા રહેવાની શક્તિ આપી છે.'
ત્વન્નામ્ના ત્રિષુ લોકેષુ ખ્યાતોઽહમરુણેશ્વરઃ 5.2.76.
'તારા નામથી હું ત્રણેય લોકમાં અરુણેશ્વર તરીકે પ્રસિદ્ધ છું.'
યે માં પશ્યંતિ સતતં ત્વન્નામ્ના ચારુણેશ્વરમ્
'જે લોકો મને અરુણેશ્વર તરીકે, તારા નામથી, હંમેશા જુએ છે,'
મોદિષ્યંતિ કુલૈઃ સાર્દ્ધં પિતૃમાતૃસમુદ્ભવૈઃ
'તેઓ પોતાના કુટુંબ અને પિતૃ-માતૃઓ સાથે આનંદ પામશે.'
ન દુઃખં જાયતે તેષાં યે પશ્યંતિ રવેર્દ્દિને
'જે લોકો રવિના દિવસે મને જુએ છે, તેમને ક્યારેય દુઃખ થતું નથી.'
યઃ પશ્યતિ ચતુર્દશ્યાં કૃષ્ણાયામરુણેશ્વરમ્
'જે કોઈ કૃષ્ણપક્ષની ચૌદસે અરુણેશ્વરને જુએ છે,'
સ નેષ્યતિ પિતૄન્સ્વર્ગે નરકસ્થાન્ન સંશયઃ શુંડીરસ્વામિનો યાત્રા કૃતા તેન ન સંશયઃ
'તે પોતાના પિતૃઓને નરકમાંથી સ્વર્ગમાં લઈ જશે—આમાં કોઈ શંકા નથી. શુંડીરસ્વામીની યાત્રા પણ તેની દ્વારા પૂર્ણ થાય છે, એમાં પણ શંકા નથી.'
ઇત્યુક્તસ્તેન લિંગેન વિનતાનંદનસ્તદા
આ રીતે લિંગએ કહ્યાથી, વિનતાનો પુત્ર પછી—
અસ્ય લિંગસ્ય માહાત્મ્યાત્કશ્યપસ્યાત્મસંભવઃ
આ લિંગની મહિમાથી, કશ્યપના વંશજ—