હાસ્તિનેઽ ભૂત્પુરે શ્રીમાઞ્છંતનુર્નૃપસત્તમઃ
હસ્તિનાપુરમાં શ્રીમંત અને રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ શાંતનુ નામનો રાજા હતો.
સ ચાદ્ભુતમહાવીર્યો વજ્રસંહનનો યુવા
એ અદભુત પરાક્રમી, યુવાન અને વજ્ર જેવો મજબૂત હતો.
બલેન વિષ્ણુસદૃશસ્તેજસા ભાસ્કરોપમઃ
બળમાં એ વિષ્ણુ જેવો અને તેજમાં સૂર્ય સમાન હતો.
સ કદાચિન્મહાબાહુઃ પ્રભૂત બલવાહનઃ
ક્યારેક એ મહાબાહુ અને વિશાળ સેના સાથે—
ગત્વા તત્ર મૃગાન્વ્યાઘ્રાન્ઘાતયામાસ લીલયા
ત્યાં જઈને, સહજ રીતે, હરણ અને વાઘનો શિકાર કર્યો.
સ કદાચિદ્વને તસ્મિન્દદર્શ પરમાં સ્ત્રિયમ્
ક્યારેક એ જંગલમાં એક ઉત્તમ સ્ત્રીનું દર્શન કર્યું.
તાં દૃષ્ટ્વા હૃષ્ટરોમાભૂદ્વિસ્મિતો રૂપસંપદા
તેને જોયા પછી રાજાને એના રૂપ અને સૌંદર્ય જોઈને રોમાંચ આવી ગયો અને તે આશ્ચર્યચકિત થયો.
સા દૃષ્ટ્વૈવ ચ રાજાનં વિચરંતં મહાદ્યુતિમ્
તે સ્ત્રીએ પણ તેજસ્વી અને મહિમાવંત રાજાને ફરતો જોઈ લીધો.
તામુવાચ તતો રાજા સાંત્વયઞ્છ્લક્ષ્ણયા ગિરા 5.2.71.
પછી રાજાએ મીઠા અને શાંત વચનોથી તેને ધીરજ આપી વાત કરી.
યક્ષી વા પન્નગી વા ત્વં માનુષી વા સુમધ્યમે
સુંદર કટિવાળી, તું યક્ષી છે કે પન્નગી છે કે માનવી છે?
એતચ્છ્રુત્વા વચો રાજ્ઞઃ સંસ્તુતં મૃદુ વલ્ગુ ચ
રાજાના મૃદુ અને મોહક વચનો સાંભળીને તે પ્રસન્ન થઈ.
વારિતા વિપ્રિયે વાપિ ત્યજેયં ત્વામસંશયમ્
જો તું મને રોકી દે કે મને નાપસંદ કરે, તો હું નિશ્ચયે તને છોડી દઈશ.
એવમસ્ત્વિતિ તેનોક્તં સત્યેન સુકૃતેન ચ
તેણે સાચા અને સારા હૃદયથી કહ્યું, 'જેમ તારે મનાય તેમ જ થાઓ.'
ઉપચારેણ ચ રહસ્તુતોષ જગતીપતિઃ
રાજાએ સૌમ્યતા અને એકાંતમાં મળીને આનંદ અનુભવ્યો.
માનુષં વિગ્રહં કૃત્વા શ્રીમંતં વરવર્ણિનિ
તે સુંદર રંગવાળી સ્ત્રીએ માનવ સ્વરૂપ ધારણ કર્યું.
સ રાજા રતિ સક્તત્વાદુત્તમસ્ત્રીગુણૈર્હૃતઃ
રાજા આનંદમાં તલ્લીન રહી, એના ઉત્તમ સ્ત્રી ગુણોથી મોહિત થયો.
રમમાણસ્તયા સાર્દ્ધં યથાકામં નરેશ્વરઃ
મનુષ્યોના રાજાએ તેની સાથે મનગમતું સુખ માણ્યું.
જાતં જાતં ચ સા પુત્રં ક્ષિપત્યંભસિ મુક્તયે
દરેક પુત્ર જન્મે ત્યારે એ સ્ત્રીએ તેને મુક્તિ માટે પાણીમાં ફેંકી દીધો.
નાસ્ય તત્તુ પ્રિયં રાજ્ઞઃ શંતનોર્હ્યભવત્તદા 5.2.71.
એ સમયે રાજા શાંતનુને આ વાત બિલકુલ ગમતી નહોતી.
અથૈનામષ્ટમે પુત્રે જાતે પ્રહસતીમિવ
પછી, જ્યારે આઠમો પુત્ર થયો અને તે હસતી હતી,
મા વધીઃ કસ્ય કાસીતિ કિં વિધ્વંસિ સુતાનિતિ
ત્યારે રાજાએ કહ્યું: 'મારે મારીશ નહીં! તું કોણ છે? કેમ તું પોતાના પુત્રોને નષ્ટ કરે છે?'
જીર્ણસ્તુ મમ વાસોઽયં યથા મે સમયઃ કૃતઃ
'મારો સમય પૂરો થયો છે, જેમ મેં વચન આપ્યું હતું, તેમ મારું જીવન પણ હવે જૂનું થઈ ગયું છે.'
અહં ગંગા જહ્નુસુતા મહર્ષિગણસેવિતા
'હું ગંગા છું, જહ્નુની પુત્રી, મહાન ઋષિઓ દ્વારા પૂજિત.'
ઇમેઽષ્ટૌ વસવો દેવા મહાભીમા મહૌજસઃ
'આ આઠે વસુદેવતાઓ છે, અત્યંત શક્તિશાળી અને ભયાનક.'
તેષામાનયિતા નાન્યસ્ત્વદૃતે ભુવિ વિદ્યતે
તમારા સિવાય આ ધરતી પર એમને અહીં લાવવાનો બીજો કોઈ નથી.
તસ્માત્તજ્જનનીહેતોર્માનુષત્વમુપાગતા
એટલા માટે, એમનો જન્મ થાય એ માટે, મેં માનવ રૂપ ધારણ કર્યું છે.
સૈવમુક્ત્વા તદા ગઙ્ગા વિષ્ણુમાયાવિમોહિતા
આ રીતે કહીને, એ સમયે ગંગા, વિષ્ણુની માયાથી મોહિત થઈ ગઈ.
અહો બત મહત્કષ્ટં યદમી ઘાતિતાઃ સુતાઃ
હાય! કેટલું મોટું દુઃખ છે કે મારા આ પુત્રો માર્યા ગયા!
હા વત્સા હા સુતાઃ પુત્રા હા તાતાસ્તનયાઃ ક્વ વૈ 5.2.71.
હાય મારા દીકરાઓ! હાય મારા લાડકવાયા! હવે તમે ક્યાં છો, મારા પુત્રો?
માતર્માતેતિ કરુણં બ્રુવાણાઃ સ્વયમાગતા
'માતા! માતા!' એમ દુઃખથી બોલતા, એ બાળકો પોતે જ આવી ગયા.