કથમેષા શિરોરોગે જરા તે પૃથિવીપતે પ્રયતંતેઽસ્ય નાશાય તથાપ્યેષ ન શામ્યતિ
હે પૃથ્વીપતિ, તારો માથાનો રોગ દૂર કરવા માટે અનેક પ્રયત્નો કર્યા છતાં પણ, એ કેમ શાંત થતો નથી?
એવં સ પ્રિયયા પ્રોક્તઃ સુબાહુઃ પૃથિવીપતિઃ
પછી પ્રિયાએ આમ પૂછ્યું ત્યારે સુબાહુ રાજાએ જવાબ આપ્યો.
સુખદુઃખાશ્રયં દેવિ શરીરં સર્વદેહિનામ્
હે દેવી, બધા જીવાતમાનો શરીર સુખ અને દુઃખનું આધારસ્થાન છે.
ઇતિ સંબોધિતા રાજ્ઞી તેન રાજ્ઞા વરાનને 5.2.69.
રાજાએ આમ સંબોધન કર્યું ત્યારે સુંદર મુખવાળી રાણી એ સાંભળ્યું.
યદા સા વારિતાત્યર્થં પૃચ્છત્યેવ પુનઃપુનઃ
જ્યારે એ વારંવાર પૂછતી રહી, છતાંયે એને અટકાવવામાં આવી રહી હતી,
યદિ ત્વં શ્રોતુકામાસિ રોગસ્યાસ્ય સમુદ્ભવમ્
જો તને આ રોગની ઉત્પત્તિ સાંભળવાની ઇચ્છા હોય,
મહાકાલવનં ગત્વા સિદ્ધગંધર્વસેવિતમ્
તો તું મહાકાળવનમાં જા, જ્યાં સિદ્ધો અને ગાંધીર્વો રહે છે.
શ્વઃ પ્રભાતે ગમિષ્યામિ ત્વયા સાર્દ્ધં શુચિસ્મિતે ઉત્સુકા ગમનાર્થાય મહાકાલવનં શુભમ્
હે સુંદર સ્મિતવાળી, આવતીકાલે સવારે હું તારી સાથે મહાકાળવનમાં જવા ઉત્સુક છું.
અથ સા રજની વૃત્તા પ્રભાતે નૃપસત્તમઃ
પછી રાત પૂરી થઈ, અને સવારે શ્રેષ્ઠ રાજા,
આજગામ ક્રમેણૈવ મહાકાલવનં શુભમ્
ક્રમશઃ એ શુભ મહાકાળવનમાં પહોંચ્યો.
પાતાલવાહિની તત્ર ગંગા ત્રિપથગામિની
ત્યાં પાતાળથી વહેતી ગંગા, ત્રણ માર્ગે વહેનારી, પ્રવાહિત હતી.
તાસાં ચ સંગમસ્તત્ર તલ્લિંગં સંગમેશ્વરમ્
ત્યાં એ નદીઓનું સંગમ હતું અને એ સંગમ પર સંગમેશ્વર નામનું લિંગ હતું.
અથ પ્રાપ્તે સુબાહૌ ચ સા રાજ્ઞી વિસ્મયાન્વિતા યત્ત્વયોક્તં પુરા દેવ કથયિષ્યામિ તત્ર વૈ
પછી સુબાહુ અને રાણી ત્યાં પહોંચ્યા, ત્યારે રાણી આશ્ચર્યથી ભરાઈ ગઈ અને કહ્યું: 'હે સ્વામી, જે તમે અગાઉ કહ્યું હતું, એ હું અહીં કહું છું.'
એવમુક્તઃ સુબાહુસ્તુ પ્રિયયા પૃથિવીપતિઃ 5.2.69.
પછી પ્રિયાએ આમ કહ્યું ત્યારે સુબાહુ રાજાએ,
સુખં સ્વપિહિ ભદ્રાંગિ શ્રાંતા વયમનિંદિતે
હે શુભાંગી, અમે થાક્યા છીએ, નિર્દોષે, તું આરામથી ઊંઘી જા.
અથ સા રજની વૃત્તા પ્રભાતે નૃપસત્તમઃ
પછી રાત પૂરી થઈ, અને સવારે શ્રેષ્ઠ રાજા,
અહમાસં કુશૂદ્રસ્તુ સર્વદા વેદનિંદકઃ
હું કુશૂદ્ર હતો, હંમેશા વેદોની નિંદા કરતો.
પુત્રો જાતસ્તુ દુઃશીલો દેવબ્રાહ્મણવંચકઃ
મને એક પુત્ર થયો, જે દુશ્ચરિત્ર અને દેવ-બ્રાહ્મણોને ઠગનાર હતો.
અથ દીર્ઘેણ કાલેન દ્વાદશાબ્દં ભયાવહા
પછી લાંબા સમય પછી, ભયજનક બાર વર્ષો આવી ગયા.
વિયોગસ્તુ ત્વયા પ્રાપ્તો મયા સાર્દ્ધં સુતેન ચ
એ સમયે તારી અને પુત્રની વિયોગની વેદના મને મળી.
ઇચ્છતા નિધનં સદ્યો મયા પ્રોક્તમિદં વચઃ
તત્કાળ મૃત્યુની ઇચ્છાથી મેં આ શબ્દો કહ્યા હતા.
સુતેન ભાર્યયા સાર્દ્ધં સંગમો દુર્લભઃ પુનઃ
પત્ની અને પુત્ર સાથે ફરીથી મળવું બહુ મુશ્કેલ છે.
કુટુંબાર્થે કરોત્યેવમેકાકી નિસ્તરત્યસૌ ધર્મેણ સાધ્યતે સર્વં તસ્માદ્ધર્મં સમાશ્રયેત્
કુટુંબ માટે માણસ આ રીતે પ્રયત્ન કરે છે; એકલો હોય તો પણ જીવતો રહે છે. બધું ધર્મથી જ શક્ય બને છે, એટલે ધર્મનો આશરો લેવો જોઈએ.
ઇતિ ચિંતયતોઽત્યર્થં મમ પ્રાણા ગતાઃ પ્રિયે 5.2.69.
પ્રિયે, જ્યારે હું આવું ઊંડું વિચારી રહ્યો હતો, ત્યારે મારું પ્રાણ છૂટી ગયું.
અંતકાલેઽપિ ધર્મસ્ય પ્રશંસા યા મયા કૃતા
મૃત્યુના ક્ષણે પણ મેં ધર્મની પ્રશંસા કરી હતી.
ત્વં ચ શ્યેની તતો જાતા તસ્મિન્નેવ વનોત્તમે
ત્યાં જ એ ઉત્તમ વનમાં તું શ્યેની બની જન્મી.
નદીત્રયરયેણૈવ નિઃસૃતોઽહં જલાત્તતઃ
ત્રણ નદીઓના પ્રવાહથી હું પાણીમાંથી બહાર આવ્યો.
આનીતોઽહં ત્વયા દેવિ સંગમેશ્વરસંનિધૌ
દેવી, તું મને સંગમેશ્વરજીની હાજરીમાં લઇ ગઈ.
મ્રિયમાણેન મે દૃષ્ટો દેવોઽસૌ સંગમેશ્વરઃ
મારી મૃત્યુ સમયે મેં એ દેવ સંગમેશ્વરને જોયા હતા.
તસ્ય દર્શન માત્રેણ જાતોઽહં પૃથિવીપતિઃ
માત્ર તેમના દર્શનથી હું પૃથ્વીનો રાજા થયો.