ઉદયાદિત્યસંકાશો વિભાવસુસમદ્યુતિઃ
તે ઉગતા સૂર્ય જેવો તેજસ્વી અને અગ્નિ જેવી કાંતિ ધરાવતો હતો.
ગતો દદર્શ તં રૌદ્રં પિશાચં ચ ભયાવહમ્
તે ત્યાં ગયો અને એ ભયાનક તથા ભયપ્રદ પિશાચને જોયો.
દૃષ્ટ્વા તં શકટારૂઢં બ્રાહ્મણં શાકટાયનમ્ 5.2.68.
શાકટાયન બ્રાહ્મણને રથ પર બેઠેલો જોઈને,
તથારૂપઃ પિશાચસ્તુ કર્ણાભ્યાં બધિરીકૃતઃ તં ધાવંતં સમાલોક્ય પિશાચં બ્રાહ્મણોઽબ્રવીત્
એવો પિશાચ, બંને કાનથી બેહરો થયો હતો; તેને દોડતો જોઈને, બ્રાહ્મણે પિશાચને કહ્યું.
પિશાચ ત્રસ્તરૂપોઽસિ ત્વરિતશ્ચૈવ લક્ષ્યસે
પિશાચ, તું ડરેલો દેખાય છે અને ઝડપથી દોડતો જણાય છે.
પિશાચ ઉવાચ શકટસ્યાસ્ય મહતો ઘોષં શ્રુત્વા ભયંકરમ્
પિશાચે કહ્યું: આ મોટા રથનો ભયાનક અવાજ સાંભળી ને,
બ્રાહ્મણ ઉવાચ પિશાચાનાં બલિષ્ઠાશ્ચ શ્રૂયંતે બ્રહ્મરાક્ષસાઃ
બ્રાહ્મણે કહ્યું: પિશાચોમાં સૌથી વધુ શક્તિશાળી બ્રહ્મરાક્ષસ કહેવાય છે.
પિશાચ ઉવાચ દુઃખં હિ મૃત્યુઃ સર્વેષાં જીવિતં ચ સુદુર્લ્લભમ્
પિશાચે કહ્યું: મૃત્યુ બધાને દુઃખદાયી છે અને જીવન મેળવવું બહુ દુર્લભ છે.
પૈશાચી કુત્સિતા યોનિઃ પાપિનામેવ જાયતે
પિશાચ તરીકે જન્મવું અતિ નીચું છે, એ માત્ર પાપીઓ માટે જ થાય છે.
તસ્માજ્જીવિતુમિચ્છામિ પ્રસીદ બ્રહ્મરાક્ષસ
એટલા માટે, હું જીવવું ઇચ્છું છું—મહેરબાની કર, હે બ્રહ્મરાક્ષસ.
સર્વભૂતહિતાર્થાય વિચરામિ મહીતલે
હું બધાં જીવજંતુઓના કલ્યાણ માટે પૃથ્વી પર ફરું છું.
સર્વેષામેવ જંતૂનાં મૈત્રો બ્રાહ્મણ ઉચ્યતે
કહવામાં આવે છે કે બ્રાહ્મણ બધાં જીવજંતુઓનો મિત્ર છે.
તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા પિશાચઃ સ્વસ્થમાનસઃ 5.2.68.
આવાં વચન સાંભળી પિશાચનું મન શાંત થયું.
યદિ તે સર્વભૂતાનાં દત્તા હ્યભયદક્ષિણા
જો તું ખરેખર બધાં જીવજંતુઓને નિર્ભયતા આપી છે—
પૃચ્છામિ ત્વાં મહાભાગ સંશયો હૃદયે સ્થિતઃ
હું તને પૂછું છું, હે ભાગ્યશાળી, કારણ કે મારા હૃદયમાં એક શંકા છે.
કેન કર્મવિપાકેન પૈશાચં યાતિ માનવઃ
કયા કર્મ અને તેના ફળથી માનવ પિશાચ તરીકે જન્મે છે?
ઇતિ તસ્ય વચઃ શ્રુત્વા પિશાચસ્ય વરાનને
પિશાચના આ વચનો સાંભળી, હે સુંદર મુખવાળી—
અપહૃત્ય ચ વિપ્રસ્વં દેવસ્વં ચ વિશેષતઃ
જે બ્રાહ્મણનું માલ અને ખાસ કરીને દેવતાઓનું માલ ચોરી લે છે—
પિતરં માતરં ચૈવ સ્ત્રિયં બાલં દ્વિજં તથા
જે પિતા, માતા, સ્ત્રી, બાળક કે દ્વિજને દુઃખ આપે છે—
રાજદ્રવ્યં ગૃહીત્વા તુ ન યજેન્ન દદાતિ યઃ
જે રાજાનું ધન લઈ યજ્ઞ કે દાન નથી કરતો—
વિશ્વાસઘાતકા યે ચ પરદારરતાશ્ચ યે
જે વિશ્વાસઘાત કરે છે અને જે બીજાની પત્ની સાથે રમે છે—
નિંદંતિ યે પુરાણાનિ ધર્મશાસ્ત્રાણિ સર્વદા
જે હંમેશાં પુરાણો અને ધર્મશાસ્ત્રોની નિંદા કરે છે—
ઇતિ તે કથિતં સર્વં વેદપ્રામાણ્યતોઽધુના ।। 5.2.68.
આ રીતે, બધું તને વેદના આધારથી સમજાવ્યું છે.
સોમકો નામ શૂદ્રસ્ત્વં પરમર્મપ્રકાશકઃ
તું સોમક નામનો શૂદ્ર છે અને પરમ રહસ્યો ખુલાસો કરનાર છે.
નાસ્તિકો ભિન્નમર્યાદો જન્મન્યત્રાપિ સપ્તમે
જે વ્યક્તિ ધર્મનો ઇનકાર કરે છે અને યોગ્ય આચરણ છોડે છે, તે સાતમા જન્મે પણ બીજે જન્મે છે.
પિશાચયોનિં સંપ્રાપ્તઃ પુનઃ પ્રાપ્સ્યસિ રૌરવમ્ યંત્રપીડનકં રૌદ્રં મથનં કુમ્ભવાલુકમ્
તને ભૂતની યોનિ મળશે અને ફરીથી ભયાનક રૌરવ નરકમાં, યંત્રના દુઃખમાં, ભયાનક પીસવામાં અને રેતીથી ભરેલી હાંડીમાં જવું પડશે.
ઇત્યેવં વદતસ્તસ્ય બ્રાહ્મણસ્ય યશસ્વિનિ
આ રીતે તે પ્રસિદ્ધ બ્રાહ્મણે કહ્યું.
દુઃખાભિભૂતો નિશ્ચેષ્ટો ધિગ્ધિગિત્યસકૃદ્બ્રુવન્
દુઃખથી વ્યાકુળ થઈ, અચળ રહીને તે વારંવાર 'હાય! હાય!' એમ બોલતો રહ્યો.
અહો કેનાપિ પુણ્યેન ભવતા સહ દર્શનમ્
હાય! કોઈ પુણ્યના કારણે મને આપ સાથે મળવાની તક મળી છે.
નાસ્તિ ધર્મસમં મિત્રં નાસ્તિ ધર્મસમા ગતિઃ
ધર્મ જેટલો સારો મિત્ર બીજું કોઈ નથી; અને ધર્મ જેવી ઉત્તમ માર્ગ પણ બીજું કંઈ નથી.