કુજંભોઽપિ હતો દૈત્યો દેવવિદ્વેષકારકઃ
કુજાંભ નામનો દૈત્ય, જે દેવતાઓનો દુશ્મન હતો, તે પણ માર્યો ગયો.
ભક્ત્યા યે પૂજયિષ્યંતિ ધનુઃસાહસ્રમીશ્વરમ્
જે લોકો ભક્તિપૂર્વક હજારો ધનુષ ધરાવનારા ભગવાનની પૂજા કરે છે,
અર્ચિતે દેવદેવેશે ધનુઃસાહસ્રિકે શિવે
જ્યારે દેવોના દેવ, હજારો ધનુષ ધરાવનારા શિવજીની પૂજા થાય છે,
પ્રાતર્મધ્યેઽપરાહ્ણે ચ ધનુઃસાહસ્રકં શિવમ્
પ્રભાતે, મધ્યાહ્ને અને બપોરે, હજારો ધનુષ ધરાવનારા શિવજીની આરાધના થાય છે,
તીર્થાનાં ચ યથા ગંગા રક્ષિતા યોધસત્તમૈઃ
જેમ તીર્થોમાં ગંગા શ્રેષ્ઠ યોદ્ધાઓ દ્વારા રક્ષાયેલી છે,
તત્ર ગંગાદિતીર્થાનિ વિદ્યન્તે વિવિધાનિ ચ 5.2.63.
ત્યાં ગંગા અને અન્ય અનેક તીર્થો તથા વિવિધ પવિત્ર સ્થળો મળે છે.
તેષાં ફલં વિનિર્દિષ્ટં યે પશ્યન્તિ તુ ભક્તિતઃ
જે લોકો ભક્તિથી એ તીર્થોનું દર્શન કરે છે, તેમને ફળ મળવાનું નિર્ધારિત છે.
એષ તે કથિતો દેવિ પ્રભાવઃ પાપના શનઃ
હે દેવી, પાપનો નાશ કરનારનો મહિમા મેં તને કહ્યો છે.
ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પઞ્ચમ આવંત્યખણ્ડે ચતુરશીતિ લિઙ્ગમાહાત્મ્યે ધનુઃસાહસ્રમાહાત્મ્યવર્ણનંનામ ત્રિષષ્ટિતમોઽધ્યાયઃ
આ રીતે શ્રીસ્કાંદ મહાપુરાણની એકાશી હજાર શ્લોકોની સંહિતાના પાંચમા અવંત્ય ખંડમાં ચોર્યાસી લિંગના મહિમામાં, ધનુષસહસ્ર મહાત્મ્ય વર્ણન નામના ત્રેસઠમા અધ્યાયનો અંત આવ્યો.
યસ્ય દર્શનમાત્રેણ પશુયોનિર્ન લભ્યતે
જેના માત્ર દર્શનથી જ મનુષ્યને પશુયોની યોનિ મળતી નથી,
પશુપાલો મહાદેવિ બભૂવ ભુવિ વિશ્રુતઃ
પશુઓના રક્ષક, હે મહાદેવી, ધરતી પર પ્રસિદ્ધ થયા.
દિદૃક્ષુઃ સ કદાચિચ્ચ ગતસ્તોયનિધિં પ્રતિ એકા સ્ત્રી મુક્તકેશા સા ભ્રમન્તી ચ પુનઃપુનઃ
એ મહારાજા કોઈ વખત દરિયાની દિશામાં જોવા ઇચ્છી ગયા; ત્યાં એક સ્ત્રી ખુલ્લા વાળે વારંવાર ભટકતી હતી.
અથ રાજા ભયાવિષ્ટો વિસંજ્ઞઃ સમપદ્યત
પછી રાજા ડરથી ઘેરાઈને બેભાન થઈ પડ્યા.
તતોન્યે સમપાતં ચ આગત્ય નૃપસત્તમમ્
પછી બીજા લોકો પણ એ શ્રેષ્ઠ રાજાને જોઈને ત્યાં આવી પડ્યા.
રુદ્ધે રાજનિ તે સર્વે એકીભૂતાસ્તુ દસ્યવઃ
રાજાને રોકી દેતા, બધા દસ્યુઓ એક થઈ ગયા.
તસ્ય તાં ધૃષ્ટતાં જ્ઞાત્વા સ્થૈર્યં ચ નૃપતેર્મૃધે
એના સાહસને અને રાજાના યુદ્ધમાં ધીરજને જાણી,
અમૂર્તા ઇવ તે સર્વે એકીભૂતાસ્તતોઽભવન્
પછી તેઓ બધા જાણે આકાર વિના એકરૂપ થઈ ગયા.
અથાપશ્યત્તદાઽઽયાંતં નારદં મુનિપુંગવમ્
એ સમયે તેણે મહાન ઋષિ નારદજીને આવેતા જોયા.
અકસ્માત્પુરુષાઃ પંચ સમાયાતા ભયાવહાઃ ।। 5.2.64.
અચાનક, પાંચ ભયાનક પુરુષો દેખાયા.
તૈરહં વેષ્ટિતો દુષ્ટૈર્વ્યાકુલશ્ચ કૃતસ્તદા
એ દુષ્ટ લોકો મને ઘેરીને ખૂબ જ ગભરાટમાં મૂકી દીધો.
તતોઽન્યે પુરુષાઃ પઞ્ચ સમાયાતા નિયુધ્ય મામ્
પછી બીજાં પાંચ પુરુષો આવ્યા અને મારું સામો લડવા લાગ્યા.
એવં તૈઃ પીડિતોઽત્યર્થં પુનર્મોહમુપાગતઃ
એમને કારણે હું ખૂબ જ પીડાયો અને ફરીથી મોહમાં પડી ગયો.
દૃઢો ભવ મહારાજ મા વિષાદં કુરુ પ્રભો
મહારાજ, મજબૂત રહો, પ્રભુ, દુઃખમાં ન પડો.
તસ્યા વાક્યેન વિપ્રેંદ્ર મયા ધૈર્યેણ સંયુગે
એના શબ્દોથી, બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠ, મેં યુદ્ધમાં ધૈર્ય રાખ્યું.
પ્રલીના મચ્છરીરે તુ કેપ્યતે કાપિ સાઽબલા
પછી, કોઈ બળહીન સ્ત્રી મારી અંદર લય થઈ ગઈ.
યે ત્વયા પુરુષા દૃષ્ટાસ્ત્વયિ લીના જિતા મૃધે ભ્રમન્તી યા ચ નારી સા ત્વયા દૃષ્ટા નૃપોત્તમ
રાજાશ્રેષ્ઠ, જે પુરુષો તું જોયા અને યુદ્ધમાં જીત્યા, અને જે સ્ત્રી ભટકતી હતી, એ બધું તું જ જોયું.
મનોરૂપેણ સા બુદ્ધિર્ભ્રમત્યેવ હિ ન સ્થિરા
મનના રૂપે રહેતી બુદ્ધિ ઇચ્છા બનીને સતત ભટકતી રહે છે, ક્યારેય સ્થિર રહેતી નથી.
સોઽપિ ક્રોધવશં નીત ઇન્દ્રિયૈર્વિષયૈઃ પ્રિયૈઃ
એ પણ ઇન્દ્રિયોની મીઠી વસ્તુઓથી ક્રોધમાં આવી ગયો.
મહાદેવો જગન્નાથઃ સૃષ્ટિસંહારકારકઃ 5.2.64.
મહાદેવ, જગતના સ્વામી, સૃષ્ટિ અને સંહારના કર્તા છે.
સુરા વિભૂતયો યસ્ય ક્રીડાર્થં ભુવનત્રયમ્
દેવતાઓ અને બધાં ઔજસ પણ, ત્રણેય લોક પણ, એમના રમણ માટે છે.