તં દૃષ્ટ્વા ચિંતયામાસ કિમેતદિતિ પાર્થિવઃ
એ જોઈને રાજાએ વિચાર્યું, 'આ શું છે?'
ચિંતયન્નિવ તત્રાસૌ દદર્શ વિજને વને
એ રીતે વિચારતો હતો ત્યારે એ એકાંત વનમાં તેણે જોયું—
સ તં પપ્રચ્છ નૃપતિઃ કિમેતદિતિ ભો દ્વિજ
પછી રાજાએ એ બ્રાહ્મણને પૂછ્યું, 'હે દ્વિજ, આ શું છે?'
કુજંભોનામ વિખ્યાતો ભિનત્તિ વસુધામિમામ્
'કુજંભ' નામે પ્રસિદ્ધ છે, એ આ ધરતીને ફાડી રહ્યો છે.'
તમજિત્વા કથં રાજ્યં ભોક્ષ્યસે વસુધાધિપ
તમે એ દુશ્મનને હરાવ્યા વિના, પૃથ્વીના રાજા, રાજ્ય કેવી રીતે ચલાવશો?
ઉપદ્રુતાસ્તથા દેશા ધ્વસ્તાશ્ચૈવ તથાશ્રમાઃ
દેશો દુઃખી થયા છે અને આશ્રમો પણ તબાહ થઈ ગયા છે.
યદિ ત્વં ઘાતયસ્યેનં પાતાલાંતરગોચરમ્ 5.2.63.
જો તમે તેને મારશો, જે પાતાળમાં રહે છે—
ઇતિ વિપ્ર વચઃ શ્રુત્વા મંત્રયામાસ પાર્થિવઃ
બ્રાહ્મણના આ શબ્દો સાંભળી રાજાએ વિચાર કર્યો.
તં મંત્રં ક્રિયમાણં તુ સૂનુભ્યાં સહ મંત્રિભિઃ
એ મંત્રણા રાજાએ પોતાના પુત્રો અને મંત્રીઓ સાથે મળી કરી.
તતઃ કતિપયાહે તુ તાં કન્યાં જલજેક્ષણામ્
થોડા દિવસ પછી, તે કમળની આંખોવાળી કન્યા—
એતચ્છ્રુત્વા મહીપાલઃ ક્રોધપર્યાકુલેક્ષણઃ
આ સાંભળતા જ રાજાના ચહેરા પર ગુસ્સો છલકાયો.
દૃષ્ટ્વા ભૂમૌ પુરા ગત્તેં તત્ર સંશયિતે મયિ
હું ત્યાં સંશયમાં હતો ત્યારે, ભૂમિ પર એ દેહને પહેલા જોયો હતો.
સ હન્યતાં સોઽપહર્ત્તા મુદાવત્યાઃ સુદુર્મતિઃ
મુદાવતીને અપહરણ કરનાર એ દુષ્ટને મારી નાખો.
તૌ સુતૌ તત્ર સંપ્રાપ્તૌ પાતાલે પિતૃશાસનાત્
પિતા ના આદેશથી એ બે પુત્રો પાતાળમાં ત્યાં પહોંચ્યા.
તતઃ પરિઘનિસ્ત્રિંશશક્તિશૂલપરશ્વધૈઃ
પછી, લોખંડના ગદા, તલવાર, ભાલા, ત્રિશૂલ અને કુહાડા લઈને—
તતો માયાબલવતા તેન દૈત્યેન તત્ક્ષણાત્
ત્યાં જ, એ દૈત્યે પોતાની માયા શક્તિથી તરત જ—
હત સૈન્યૌ રણે બદ્ધૌ રાજપુત્રૌ મહાબલૌ ।। 5.2.63.
મહાબલી રાજકુમારોની સેના યુદ્ધમાં મારાઈ ગઈ અને બંને બંધાઈ પડ્યા.
તતઃ શ્રુત્વા મહીપાલો વિવર્ણવદનોઽભવત્
પછી, આ સાંભળીને રાજા નો ચહેરો પીળો પડી ગયો.
રુરોદ બહુધાત્યર્થં પુત્રસ્નેહેન પાર્થિવઃ અનેકસૃષ્ટિસંહારદૃષ્ટકાર્યપરાવરઃ
પુત્રપ્રેમથી રાજાએ ઘણી રીતે અને ખૂબ રડ્યો, જોતાં કે એ અનેક સર્જન અને વિનાશ જોઈ ચૂક્યો હતો અને સર્વે ઊંચા-નીચા વિષય જાણતો હતો.
ઉદિતાદિત્યસંકાશઃ સપ્તકલ્પાનુગો વશી રાજાનં કથયામાસ ત્રિકાલજ્ઞો મહામુનિઃ
પછી, ઉગતા સૂર્ય જેવો તેજ ધરાવતો, સાત કલ્પો સુધી જીવેલો અને ત્રિકાળજ્ઞ મહામુનિ રાજાને બોલ્યો.
મા શુચસ્ત્વં મહીપાલ ક્ષત્ત્રિયોઽસિ દૃઢવ્રતઃ
રાજા, દુઃખ ન કરશો; તમે ક્ષત્રિય છો અને તમારો સંકલ્પ મજબૂત છે.
શોકં કુપુરુષાચીર્ણં ત્યજ ત્વં રાજસત્તમ
રાજાશ્રેષ્ઠ, દુષ્ટના કરેલા દુઃખમાંથી જન્મેલ શોક છોડો.
નાત્યુચ્ચં મેરુશિખરં નાતિનીચં રસાતલમ્
મેરુનું શિખર બહુ ઊંચું નથી અને પાતાળ પણ બહુ નીચું નથી.
મહાકાલવને લિંગમારાધય સમાહિતઃ
મહાકાળવનમાં, મન એકાગ્ર રાખી, લિંગનું પૂજન કર.
ધનુઃસાહસ્રતુલ્યં તુ મુશલસ્ય નિવારણમ્
હઝારો ધનુષ્ય જેટલી શક્તિ હોય, એ જ મુષળને રોકી શકે છે.
ધનુઃસાહસ્રહસ્તૈસ્તુ રક્ષિતં યોધસત્તમૈઃ ઇંદ્રેણ ચ ધનુર્લબ્ધં જંભો વૈ યેન પાતિતઃ
ધનુષ્યની હજાર બળ ધરાવતાં પરાક્રમી યોદ્ધાઓ અને ઇન્દ્રે, જે ધનુષ્યથી જંભને હરાવ્યો હતો, એ ધનુષ્યને મેળવ્યું હતું.
તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા સ રાજાથ વિદૂરથઃ 5.2.63.
પછી એ વચન સાંભળી, રાજા વિદૂરથાએ—
દદર્શ તત્ર તલ્લિંગં પૂજયામાસ ભક્તિતઃ
ત્યાં તેણે એ લિંગ જોયું અને ભક્તિપૂર્વક તેની પૂજા કરી.
ધનુઃસાહસ્રતુલ્યં ચ મુશલસ્ય નિવારણમ્ જગામ ધીરઃ પાતાલં તેન ગર્તેન સત્વરમ્
હજારો ધનુષ્ય જેટલી શક્તિથી મુષળને રોકી, ધીર રાજાએ એ ખાડા મારફતે ઝડપથી પાતાળમાં પ્રવેશ કર્યો.
તતો જ્યાસ્વનમત્યુગ્રં સ ચક્રે પાર્થિવસ્તદા
પછી રાજાએ ધનુષ્યની દોરીનો ભયાનક અવાજ કર્યો.