દુઃસ્વપ્નો વ્યાધયઃ ક્રૂરા ગ્રહા ભૂતાશ્ચ દારુણાઃ
ખરાબ સ્વપ્નો, ક્રૂર રોગો, ઉગ્ર ગ્રહો અને ભયાનક ભૂતો,
યે કેચિચ્છ્રદ્ધયા યુક્તા લિંગમારાધયંતિ વૈ
જે કોઈ શ્રદ્ધા સાથે લિંગની સાચી પૂજા કરે છે,
અંતે ગતિશ્ચ સા દિવ્યા જાયતે મત્પ્રસાદતઃ
અંતે, મારી કૃપાથી તે દિવ્ય માર્ગ પ્રાપ્ત થાય છે,
ન તત્ર દુર્ભિક્ષભયં નાપમૃત્યુભયં ક્વચિત્
ત્યાં ક્યારેય દુર્ભિક્ષનો ભય કે અસમય મૃત્યુનો ભય નથી.
એતે ચ વિષ્ણુબ્રહ્મેંદ્રકુબેરવરુણાદયઃ
આ વિષ્ણુ, બ્રહ્મા, ઇન્દ્ર, કુબેર, વરુણ અને અન્ય દેવતાઓ છે.
એષ તે કથિતો દેવિ પ્રભાવઃ પાપનાશનઃ
હે દેવી, પાપ નાશક એ શક્તિનું વર્ણન મેં તને કર્યું છે.
ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પંચમ આવંત્યખણ્ડે ચતુરશીતિલિઙ્ગમાહાત્મ્યે વિશ્વેશ્વરમાહાત્મ્યવર્ણનંનામ ત્રિપંચા શત્તમોઽધ્યાયઃ
આ રીતે શ્રી સ્કાંદ મહાપુરાણના એકાશી હજાર શ્લોકોમાં, પાંચમા અવંત્ય ખંડમાં, ચોર્યાસી લિંગના મહાત્મ્યમાં, વિશ્વેશ્વર મહાત્મ્યના વર્ણન નામે ત્રણસો પચાસમાં અધ્યાય પૂરો થાય છે.
યસ્ય દર્શનમાત્રેણ કૃતકૃત્યો નરો ભવેત
જેના દર્શન માત્રથી માણસનું જીવન સફળ થઈ જાય છે.
આદ્યકલ્પે પુરા દેવિ રાજાભૂત્સત્યવિક્રમઃ
પ્રાચીન કાળમાં, હે દેવી, એક રાજા હતો, તેનું નામ સત્યવિક્રમ હતું.
વનં જગામ ગહનમેકાકી શ્રમકર્શિતઃ
એ એકલો જ ઘન જંગલમાં ગયો, થાકથી કંટાળેલો હતો.
તેનર્ષિણા વસિષ્ઠેન દૃષ્ટમાત્રઃ સ ભૂપતિઃ
એ રાજાને ઋષિ વશિષ્ઠે તરત જ જોઈ લીધો.
જ્ઞાત્વા તપઃપ્રભાવેન સૂર્યવંશોદ્ભવં નૃપમ્
વશિષ્ઠે પોતાના તપના બળથી જાણ્યું કે એ રાજા સૂર્યવંશમાંથી જન્મેલો છે.
સ નૃપઃ કથયામાસ વસિષ્ઠાય સુદુઃખિતઃ
એ રાજા ખૂબ દુઃખી થઈ વશિષ્ઠ સાથે વાત કરવા લાગ્યો.
ત્વામહં શરણં પ્રાપ્તો દુઃખૈકાયતનો યતઃ ઉપદેશપ્રદાનેન પ્રસાદં કર્તુમર્હસિ
હું તને આશ્રય લેવા આવ્યો છું, કેમ કે હું દુઃખથી ભરેલો છું; તું મને માર્ગદર્શન આપી કૃપા કરવી જોઈએ.
તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા વસિષ્ઠો ભગવાનૃષિઃ
એના શબ્દો સાંભળીને, મહાન ઋષિ વશિષ્ઠે
મહાકાલવનં ભૂપ વ્રજ ત્વં કાર્યસિદ્ધયે
હે રાજા, તું તારા કાર્યની Siddhi માટે મહાકાળ વનમાં જા.
તસ્યાસ્તીરે શુભં લિંગં પૃથુકેશ્વર દક્ષિણે અસ્થિચર્માવશેષં તુ ચીરવલ્કલધારિણમ્ ।। 5.2.54.
એના કિનારે દક્ષિણ તરફ પૃથુકેશ્વર નામનું શુભ લિંગ છે, જે હાડકાં અને ચામડીથી બચેલું છે, છાલ અને ફાટેલા કપડાં પહેરેલું છે.
વચનાત્તસ્ય વિપ્રસ્ય વસિષ્ઠસ્ય મહાત્મનઃ
મહાન આત્માવાળા વશિષ્ઠના શબ્દો અનુસાર,
દદર્શ તાપસં તત્ર ચિરંજીવિનમવ્યયમ્
એ ત્યાં એક લાંબા આયુષ્ય અને અવિનાશી તપસ્વીને જોયો.
તાપસેન નૃપો દૃષ્ટો મિત્રોઽયં મમ વલ્લભઃ
તપસ્વીએ રાજાને જોઈને વિચાર્યું: 'આ તો મારા પ્રિય મિત્ર છે.'
એહ્યેહિ નૃપશાર્દૂલ દિષ્ટ્યા પ્રાપ્તોઽસિ મેંઽતિકે
'આવ, આવ, હે રાજાશારદૂલ! સારા ભાગ્યે તું મારી પાસે આવ્યો છે.'
તદ્ધુંકારાત્તુ પાતાલં ભિત્ત્વા પંચ ચ કન્યકાઃ
પછી, એના ઉંચા અવાજથી પાતાળને ભેદી, પાંચ કન્યાઓ...
ભૃંગારં તુ ગૃહીત્વાન્યા નિઃસૃતા જલસંભૃતમ્
બીજી સ્ત્રીએ એક વાસણ લઈ પાણીથી ભરેલું બહાર લઈ ગઈ.
અન્યે દ્વે વ્યજને ગૃહ્ય પાર્શ્વાભ્યાં ચ વ્યવસ્થિતે
બીજાઓએ બે પંખા લીધા અને બંને બાજુ ઊભા રહ્યા.
તેન હુંકારશબ્દેન દેવલોકાત્સમાગતમ્
તે 'હું' અવાજથી એવું લાગ્યું કે будто દેવલોકમાંથી કંઈક આવી ગયું.
અનંતરં દદર્શાથ લિંગં જ્યોતિષ્કરં પરમ્
ત્યાં તરત જ તેણે પ્રકાશથી ચમકતું સર્વોત્તમ લિંગ જોયું.
તદ્દૃષ્ટ્વા વિસ્મયાવિષ્ટો બભૂવ નૃપસત્તમઃ 5.2.54.
એ જોઈને રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ રાજા આશ્ચર્યથી ભરાઈ ગયો.
એવં પૃષ્ટો નૃપેણાથ સ વિપ્રો વાક્યમબ્રવીત્
પછી જ્યારે રાજાએ પૂછ્યું, ત્યારે બ્રાહ્મણે આ રીતે કહ્યું:
અતસ્તે દર્શિતા માયા તપસા દુષ્કરેણ તુ
તેથી તને આ માયા બતાવવામાં આવી છે, જે કઠિન તપથી પ્રાપ્ત થઈ છે.
હુંકારેણ કૃતા પૃથ્વી જલપૂર્ણા તુ તત્ક્ષણાત્
'હું' બોલતાં જ પૃથ્વી તરત જ પાણીથી ભરાઈ ગઈ.