તતોંઽતરિક્ષગૈર્દેવિ કૃતં નામ વરાનને અદ્યપ્રભૃતિ વિખ્યાતો દેવોઽયં પૃથુકેશ્વરઃ
પછી, સુંદર મુખવાળી દેવી, આકાશમાં ફરતા દેવોએ આ નામ આપ્યું; આજથી આ દેવ પૃથુકેશ્વર તરીકે પ્રસિદ્ધ થયો.
યે ચ દ્રક્ષ્યંતિ દેવેશં પૃથુકેશ્વરમીશ્વરમ્
જે લોકો પૃથુકેશ્વર દેવેશ્વરનું દર્શન કરશે—
અજ્ઞાનાજ્જ્ઞાનતો વાપિ યત્પાપં જાયતે નૃણામ્
માણસોમાં અજ્ઞાનથી કે જ્ઞાનથી જે પાપ થાય છે,
વાચિકં માનસં વાપિ કાયિકં ગુહ્યસંભવમ્ તત્સર્વં યાસ્યતિ ક્ષિપ્રં પુથુકેશ્વરદર્શનાત્ ।। 5.2.49.
વાણી, મન, કાયાથી કે ગુપ્ત રીતે થયેલું બધું પાપ પૃથુકેશ્વરનું દર્શનથી ઝડપથી દૂર થઈ જાય છે.
પૂજયિષ્યંતિ યે ભક્ત્યા દેવં વૈ પૃધુકેશ્વરમ્
જે લોકો ભક્તિથી પૃથુકેશ્વર દેવની પૂજા કરશે—
ભુક્ત્વા રાજ્યં મનુષ્યાણાં દેવાનાં ચ મહીતલે
માણસો અને દેવો વચ્ચે પૃથ્વી પર રાજ્ય ભોગવીને—
ઇત્યુક્ત્વા દેવસંઘૈશ્ચ પૂજિતઃ પૃથુકેશ્વરઃ
આ રીતે કહ્યા પછી, પૃથુકેશ્વર દેવસંઘ દ્વારા પૂજિત થયો.
એષ તે કથિતો દેવિ પ્રભાવઃ પાપનાશનઃ
દેવી, પૃથુકેશ્વરનો પાપનાશક પ્રભાવ મેં તને જણાવ્યું.
ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સહિતાયાં પઞ્ચમ આવંત્યખણ્ડે ચતુરશીતિલિંગમાહાત્મ્યે પૃથુકેશ્વરમાહાત્મ્યવર્ણનંનામૈકોનપંચાશત્તમોઽધ્યાયઃ
આ રીતે શ્રી સ્કાંદ મહાપુરાણના પંચમ અવંત્ય ખંડમાં ચોરાસ લિંગના મહાત્મ્યમાં પૃથુકેશ્વર મહાત્મ્ય વર્ણન નામે એકાવનમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો.
યસ્ય દર્શનમાત્રેણ ગ્રહબાધા ન જાયતે
જેના માત્ર દર્શનથી ગ્રહોની બાધા થતી નથી—
સંજ્ઞાનામ રવેર્ભાર્યા સા સુતા વિશ્વકર્મણઃ છાયામયી ચાત્મનસ્તુ નિર્મિતા તરસા તયા
તેનું નામ સંજ્ઞા છે, રવિની પત્ની; તે વિશ્વકર્માની દીકરી છે અને પોતાના આત્માથી, શક્તિથી સર્જાઈ છે.
સા પ્રોક્તા સાદરેણૈવ સ્થીયતાં સૂર્યસંનિધૌ
તેને આદરપૂર્વક સૂર્યની હાજરીમાં રહેવા માટે કહ્યું.
ઇત્યુક્ત્વા સા તદા સંજ્ઞા જગામ ભવનં પિતુઃ જનયામાસ તનયં નામતો યઃ શનૈશ્ચરઃ
આ રીતે કહી, તે સમયે સંજ્ઞાએ ફરીથી હોશ મેળવ્યો અને પિતાના ઘેર ગઈ; ત્યાં તેણે એક પુત્રને જન્મ આપ્યો, જેને શનૈશ્ચર નામ આપવામાં આવ્યું.
તસ્મિઞ્જાતે ભયં જગ્મુઃ સદેવાસુરમાનુષાઃ
તેના જન્મતા જ દેવો, દાનવો અને મનુષ્યોમાં ભય છવાઈ ગયો.
ઇન્દ્રોઽપિ ભયસંત્રસ્તો બ્રહ્માણં શરણં ગતઃ
ઇન્દ્ર પણ ભયથી ગભરાઈને બ્રહ્માના આશ્રયે ગયો.
ભિન્નં તુ રોહિણીચક્રં વ્યાપ્તં નક્ષત્રમંડલમ્
રોહિતીનું મંડળ તૂટી ગયું અને આખું નક્ષત્રમંડળ વ્યાપી ગયું.
વાસવસ્ય વચઃ શ્રુત્વા બ્રહ્મા લોકપિતામહઃ
વાસવના શબ્દો સાંભળી, બ્રહ્મા, જે લોકપિતામહા છે,
મર્યાદા ક્રિયતાં ભાનો વાર્યતાં પુત્ર ઔરસઃ
ભાનુ માટે સીમા નક્કી કરો; પોતાના પુત્રને રોકો.
બ્રહ્મણો વચનં શ્રુત્વા રવિણા પ્રોક્તમીદૃશઃ 5.2.50.
બ્રહ્માના વચન સાંભળી, રવિએ આ રીતે કહ્યું:
પશ્ય મે ચરણૌ દગ્ધૌ દૃષ્ટિમાત્રેણ લીલયા
મારા પગ માત્ર તેની રમતમાં નજર પડતાં જ સળી ગયા છે, જુઓ.
સૂર્યસ્ય વચનં શ્રુત્વા હરિઃ પ્રાપ્તસ્તુ તત્ક્ષણાત્
સૂર્યના વચન સાંભળી, હરિ તરત જ ત્યાં આવી પહોંચ્યા.
ગમ્યતાં તત્ર યત્રાસ્તે દેવદેવો મહેશ્વરઃ
ત્યાં જાઓ, જ્યાં દેવોના દેવ મહેશ્વર વસે છે.
વૃત્તાંતઃ કથિતઃ સર્વો રવિપુત્રસ્ય પાર્વતિ
રવિપુત્રની આખી વાત પાર્વતીને કહી સંભળાવવામાં આવી.
અધોદૃષ્ટિર્મયા દૃષ્ટો વક્રાંગો રૂપતોઽસિતઃ
મેં તેને નીચે નજર કરતો, વાંકડો અને કાળો દેખાતો જોયો.
કિમર્થં વૈ સ્મૃતો દેવ દેહ્યાજાં મમ શંકર
હે દેવ, તમે મને શા માટે યાદ કર્યો? હે શંકર, મને જન્મ આપો.
ઇત્યુક્તોઽહં તદા તેન રવિપુત્રેણ પાર્વતિ
પાર્વતી, ત્યારે રવિપુત્રએ મને આ રીતે કહ્યું.
તેનોક્તં દેહિ મે સ્થાનં પાનમાહારમેવ ચ
તેને કહ્યું: 'મને રહેવાની જગ્યા આપો અને ખાવા-પીવાનું પણ આપો.'
મેષાદિરાશિસંસ્થઃ સંસ્ત્રિંશન્માસાન્પ્રપીડય
મેષથી શરૂ થતા રાશિમાં રહીને, ત્રીસ મહિના સુધી પીડા આપ.
અષ્ટમશ્ચ ચતુર્થશ્ચ દ્વિતીયો જન્મસંસ્થિતઃ 5.2.50.
આઠમું, ચોથું અને બીજું સ્થાન જન્મસ્થાન ગણાય છે.
એકાદશો વા ષષ્ઠો વા તૃતીય સ્થાનગોથવા
અગિયારમું કે છઠ્ઠું, અથવા ત્રીજું, રહેવાનું સ્થાન છે.