પુનર્દૃષ્ટે પ્રણષ્ટઃ સ્યાદાવાસશ્ચ સુખં પ્રિય
પ્રિય, જો કોઈ ગુમ થઈ જાય પછી ફરી મળે, તો ઘર અને સુખ પાછું મળે છે.
સ કિં સ્વદેશરાગેણ નાશં પ્રાપ્નોતિ બુદ્ધિમાન્
શાણો માણસ પોતાના દેશપ્રેમમાં ક્યારેક વિનાશ પામતો નથી શું?
સ પંગુર્ના શમાપ્નોતિ કૂલસ્થિત ઇવ દ્રુમઃ
જે લંગડો છે, તેને પણ શાંતિ મળતી નથી, જેમ કે કિનારે ઊભેલો વૃક્ષ.
તાં વાક્યં પુનરપ્યાહ પ્રિયે મા ભૈઃ ખગાર્દિતા
પછી એણે ફરી કહ્યું: 'પ્રિયે, ડરતી નહી, દુઃખી પક્ષી.'
તદ્દ્વારદેશમાસાદ્ય સાયં યાવત્સ્થિતોઽચલઃ
એ સ્થળના દ્વાર પાસે પહોંચીને, એ સાંજ સુધી અડગ ઊભો રહ્યો.
કુલાયાદ્બાહ્યમાગત્યોવાચ પારાવતી પતિમ્
ગૂફા બહાર આવીને, સ્ત્રી પારોવતીએ પોતાના પતિને કહ્યું.
યાવત્તાવદ્વિનિર્યાહિ ત્યક્ત્વા મામપિ શંસિનીમ્
હવે તું બહાર નીકળી જા, મને પણ, જે તને ચેતવી રહી છું, છોડી દે.
પુનર્દારાઃ પુનઃ પુત્રાઃ પુનર્વસુ પુનર્ગૃહમ્
પત્ની ફરી મળે છે, પુત્રો પાછા મળે છે, ધન અને ઘર પણ પાછું મળે છે.
તદા સર્વં હરિશ્ચંદ્રભૂપતેરિવ લભ્યતે
પછી બધું પાછું મળે છે, જેમ હરિશ્ચંદ્ર રાજાને મળ્યું હતું.
ધર્માર્થકામમોક્ષાણામયમાત્માર્જકઃ પરઃ 5.2.45.
જે ધર્મ, અર્થ, કામ અને મોક્ષ મેળવવા પ્રયત્ન કરે છે, એ સાચે જ સર્વોત્તમ ફળ પામે છે.
સોઽપિ ક્ષેમઃ સુગતિના યશસા સહ વાંછ્યતે
એ સુખ, સારા ભાગ્ય અને યશ સાથે, પણ દરેકને ઇચ્છનીય છે.
તદ્યશઃ પ્રાપ્યતે પુંભિર્નીતિમાર્ગં પ્રવર્તિભિઃ ન વ્રજિષ્યસિ ચેત્પ્રાતસ્તતો માં સંસ્મરિષ્યસિ
એ યશ એ લોકો મેળવે છે, જે નીતિનો માર્ગ પાળે છે; જો તું સવાર સુધી નહીં જાય, તો પછી તું મને યાદ કરશે.
ઇત્યુક્તોઽપિ સ વૈ પત્ન્યા પારાવત્યા સુમેધયા
આ રીતે બુદ્ધિશાળી પત્ની પારોવતીએ કહ્યું છતાંય,
અથોષસિ સમાગત્ય શ્યેનેન બલિના તદા
પછી સવારે, શક્તિશાળી શ્યેન પક્ષી ત્યાં આવ્યો.
દિનાનિ કતિચિત્તત્રાતિષ્ઠચ્છયેનો મહાબલઃ
મહાબળવાન શ્યેન ત્યાં થોડા દિવસ રહ્યો.
કિં વા યુધ્યસ્વ દુર્બુદ્ધે કિં વા નિર્યાહિ મે ગિરા વિધિરેવ હિ સાહાય્યં ન કુર્યાત્તવ નોદિતમ્
દુર્બુદ્ધિ, તો લડી લે અથવા મારી વાત સાંભળી બહાર નીકળી જા; કારણ કે માત્ર ભાગ્ય જ સાથ આપે છે, બોલવાથી કંઈ થતું નથી.
ઇત્થં શ્યેનેન સ પ્રોક્તઃ પત્ન્યા સ સહિતઃ ખગઃ
હવે, શ્યેનના શબ્દો સાંભળીને, પંખી પોતાની પત્ની સાથે હતો.
ક્ષુધિતસ્તૃષિતઃ સોઽથ શ્યેનેન બલિના ધૃતઃ
પછી, ભૂખ્યા અને તરસ્યા પંખીને, શક્તિશાળી શ્યેને પકડી લીધો.
તાવાદાયોડ્ડયાંચક્રે શ્યેનો વ્યોમનિ સત્વરમ્
શ્યેને બંનેને ઝડપથી આકાશમાં ઉંચે લઈ ગયો.
અથ પત્ન્યા કલરવઃ પ્રોક્તસ્તત્ર સુમેધયા 5.2.45.
એ સમયે, ત્યાં, બુદ્ધિશાળી પત્નીએ દુઃખભર્યો રડવાનો અવાજ કર્યો.
અતોઽવસ્થામિમાં પ્રાપ્તઃ કિં કુર્યામબલા યતઃ
હવે આવી સ્થિતિમાં આવી પહોંચી છું, તો બલહીન બનીને હું શું કરી શકું?
તદા હિતં તે વક્ષ્યામિ કુર્વે તદવિચારિતમ્
હવે હું તને જે હિતાવહ લાગે તે કહું છું અને વિચાર્યા વિના એ કરી પણ દઈશ.
યાવદાસ્યં ગતાસ્મ્યસ્ય યાવત્ખસ્થો ન ભૂમિગઃ
જ્યારે સુધી હું એની ચાંચમાં છું અને એ આકાશમાં છે, જમીન પર નથી આવ્યો—
ઇતિ પત્નીવચઃ શ્રુત્વા તથા સ કૃતવાન્ખગઃ
પત્નીના શબ્દો સાંભળીને, પંખીએ એમ જ કર્યું.
તેન ચીત્કરણેનાથ મુક્તા સા મુખસંપુટાત
પછી, એ રડવાથી, પત્ની એની ચાંચમાંથી મુક્ત થઈ ગઈ.
વિપદ્યપિ ચ પ્રાજ્ઞૈર્ન સંત્યાજ્યઃ ક્વચિદુદ્યમઃ
મુશ્કેલીમાં પણ, બુદ્ધિશાળાઓએ ક્યારેય પ્રયત્ન છોડવો નથી.
ક્વ ચ દ્વયોસ્તથાભૂતં દૂરે મોક્ષણમદ્ભુતમ્
ક્યાં એવા બંને માટે, દૂર સુધી, અદ્ભુત રીતે મુક્તિ મળે છે?
તસ્માદ્ભાગ્યાનુસારેણ ફલત્યેવ સદોદ્યમઃ
માટે, ભાગ્ય પ્રમાણે, સતત પ્રયત્ને ફળ જરૂર આપે છે.
અથ તૌ કાલયોગેન જંબૂમાર્ગે મૃતૌ તદા
પછી, સમયના સંયોગથી, એ બંને જાંબુ માર્ગે મૃત્યુ પામ્યા.
પુણ્યશેષે તદા જાતો ગંધર્વતનયઃ શુભઃ 5.2.45.
પુણ્ય બાકી હોવાથી, ત્યારે એક શુભ ગાંધીર્વપુત્ર જન્મ્યો.