శివపురాణమ్

సూక్ష్మాశ్రయం నిర్విషయం నాపరం పరమార్థతః యద్వా సవిషయం ధ్యానం తత్సాకారసమాశ్రయమ్

అత్యంత సూక్ష్మమైన ధ్యానం వస్తువులేనిది, దానికంటే గొప్పది మరొకటి లేదు. లేకపోతే వస్తువుతో కూడిన ధ్యానం రూపాన్ని ఆధారంగా చేసుకుని ఉంటుంది.

నిరాకారాత్మసంవిత్తిర్ధ్యానం నిర్విషయం మతమ్ నిర్బీజం చ సబీజం చ తదేవ ధ్యానముచ్యతే

వస్తువులేని ధ్యానం అనగా రూపరహితమైన ఆత్మజ్ఞానం. విత్తనంతోనూ, విత్తనం లేకుండా కూడా ఉండే ధ్యానమే నిజమైన ధ్యానం అని భావించాలి.

నిరాకారశ్రయత్వేన సాకారాశ్రయతస్తథా తస్మాత్సవిషయం ధ్యానమాదౌ కృత్వా సబీజకమ్

రూపం లేనిదాన్ని, రూపాన్ని ఆధారంగా చేసుకుని ఉండటం వల్ల, మొదట్లో వస్తువుతో కూడిన, విత్తనంతో కూడిన ధ్యానం చేయాలి.

అంతే నిర్విషయం కుర్యాన్నిర్బీజం సర్వసిద్ధయే ప్రాణాయామేన సిధ్యంతి దేవ్యాః శాంత్యాదయః క్రమాత్

చివరికి వస్తువులేని, విత్తనం లేని ధ్యానం చేయాలి. అలా చేస్తే అన్ని సిద్ధులు లభిస్తాయి. ప్రాణాయామంతో దేవికి సంబంధించిన శాంతి మొదలైన స్థితులు క్రమంగా సిద్ధిస్తాయి.

శాంతిః ప్రశాంతిర్దీప్తిశ్చ ప్రసాదశ్చ తతః పరమ్ శమః సర్వాపదాం చైవ శాంతిరిత్యభిధీయతే

శాంతి, పరిపూర్ణ ప్రశాంతత, ప్రకాశం, ఆ తరువాత అత్యున్నత స్వచ్ఛత—ఇవి అన్నీ శాంతి, అన్ని కష్టాల నివారణ అని పిలవబడతాయి.

తమసో ఽన్తబహిర్నాశః ప్రశాన్తిః పరిగీయతే బహిరన్తఃప్రకాశో యో దీప్తిరిత్యభిధీయతే

లోపల, బయట ఉండే చీకటి నశించడాన్ని ప్రశాంతి అంటారు. లోపల, బయట వెలుగు పరిమళించడాన్ని దీప్తి అంటారు.

స్వస్థతా యా తు సా బుద్ధః ప్రసాదః పరికీర్తితః కారణాని చ సర్వాణి సబాహ్యాభ్యంతరాణి చ

మనస్సు ప్రశాంతంగా ఉండే స్థితిని జ్ఞానులు ప్రసాదం అని అంటారు. అన్ని కారణాలు, బయటవీ, లోపలవీ కూడా,

బుద్ధేః ప్రసాదతః క్షిప్రం ప్రసన్నాని భవన్త్యుత ధ్యాతా ధ్యానం తథా ధ్యేయం యద్వా ధ్యానప్రయోజనమ్ ఏతచ్చతుష్టయం జ్ఞాత్వా ధ్యాతా ధ్యానం సమాచరేత్

మనస్సు ప్రసాదంతో త్వరగా అనుకూలంగా మారతాయి. ధ్యాత, ధ్యానం, ధ్యేయం, లేక ధ్యానానికి కారణం—ఈ నలుగురినీ తెలుసుకుని ధ్యాత ధ్యానం చేయాలి.

జ్ఞానవైరాగ్యసంపన్నో నిత్యమవ్యగ్రమానసః శ్రద్దధానః ప్రసన్నాత్మా ధ్యాతా సద్భిరుదాహృతః

జ్ఞానం, వైరాగ్యం కలిగి, ఎప్పుడూ మనస్సు చంచలంగా లేకుండా, విశ్వాసంతో, ప్రశాంతమైన హృదయంతో ఉండేవాడిని మంచి వారు ధ్యాత అని అంటారు.

ధ్యై చింతాయాం స్మృతో ధాతుః శివచింతా ముహుర్ముహుః

ధ్యానంలో మూలం అనగా ఆలోచన. శివుని గురించి మళ్లీ మళ్లీ ఆలోచించడం ధ్యానం.

యోగాభ్యాసస్తథాల్పే ఽపి యథా పాపం వినాశయేత్ ధ్యాయతః క్షణమాత్రం వా శ్రద్ధయా పరమేశ్వరమ్

యోగా సాధన కొద్దిగా చేసినా పాపం నశిస్తుంది. అలాగే పరమేశ్వరునిపై క్షణకాలమైనా విశ్వాసంతో ధ్యానం చేస్తే పాపం పోతుంది.

అవ్యాక్షిప్తేన మనసా ధ్యానమిత్యభిధీయతే

మనస్సు ఎటూ తికమక లేకుండా ఉండే ధ్యానమే నిజమైన ధ్యానం అని అంటారు.

బుద్ధిప్రవాహరూపస్య ధ్యానస్యాస్యావలంబనమ్ ధ్యేయమిత్యుచ్యతే సద్భిస్తచ్చ సాంబః స్వయం శివః

మనస్సు ప్రవాహంలా ఉండే ధ్యానానికి ఆధారం అయినదే ధ్యేయం అని మంచి వారు అంటారు. అది అంబతో కూడిన శివుడే.

విముక్తిప్రత్యయం పూర్ణమైశ్వర్యం చాణిమాదికమ్ శివధ్యానస్య పూర్ణస్య సాక్షాదుక్తం ప్రయోజనమ్

పూర్తిగా శివునిపై ధ్యానం చేస్తే ముక్తి, సంపూర్ణ ఐశ్వర్యం, అణిమాది శక్తులు ప్రత్యక్షంగా లభిస్తాయి.

యస్మాత్సౌఖ్యం చ మోక్షం చ ధ్యానాదభయమాప్నుయాత్ తస్మాత్సర్వం పరిత్యజ్య ధ్యానయుక్తో భవేన్నరః

ఎందుకంటే ధ్యానం వల్ల సుఖం, మోక్షం, భయములేని స్థితి లభిస్తాయి. అందుకే అన్నింటిని వదిలిపెట్టి ధ్యానంలో నిమగ్నుడై ఉండాలి.

నాస్తి ధ్యానం వినా జ్ఞానం నాస్తి ధ్యానమయోగినః ధ్యానం జ్ఞానం చ యస్యాస్తి తీర్ణస్తేన భవార్ణవః

ధ్యానం లేకుండా జ్ఞానం ఉండదు, యోగి లేకుండా ధ్యానం ఉండదు. ఎవరికీ ధ్యానం, జ్ఞానం రెండూ ఉంటాయో వారు భవసాగరాన్ని దాటి పోతారు.

జ్ఞానం ప్రసన్నమేకాగ్రమశేషోపాధివర్జితమ్ యోగాభ్యాసేన యుక్తస్య యోగినస్త్వేవ సిధ్యతి

ప్రసన్నంగా, ఏకాగ్రంగా, అన్ని అడ్డంకులు లేకుండా ఉండే జ్ఞానం యోగాభ్యాసంలో నిమగ్నమైన యోగికి మాత్రమే లభిస్తుంది.

ప్రక్షీణాశేషపాపానాం జ్ఞానే ధ్యానే భవేన్మతిః పాపోపహతబుద్ధీనాం తద్వార్తాపి సుదుర్లభా

పాపాలు అన్నీ నశించినవారికి జ్ఞానంలో, ధ్యానంలో మనస్సు స్థిరంగా ఉంటుంది. పాపంతో మలినమైన బుద్ధి ఉన్నవారికి వీటి గురించి మాట్లాడటమే కూడా చాలా అరుదు.

యథావహ్నిర్మహాదీప్తః శుష్కమార్ద్రం చ నిర్దహేత్ తథా శుభాశుభం కర్మ ధ్యానాగ్నిర్దహతే క్షణాత్

ఎలాగైతే పెద్ద అగ్ని పొడి, తడి రెండింటినీ కాల్చేస్తుందో, అలాగే ధ్యానాగ్ని శుభాశుభమైన కర్మలను క్షణంలో కాల్చేస్తుంది.

అత్యల్పో ఽపి యథా దీపః సుమహన్నాశయేత్తమః యోగాభ్యాసస్తథాల్పో ఽపి మహాపాపం వినాశయేత్

ఎంత చిన్న దీపమైనా పెద్ద చీకటిని పోగొట్టగలదని, అలాగే కొంత యోగాభ్యాసం చేసినా పెద్ద పాపాన్ని నశింపజేస్తుంది.

ధ్యాయతః క్షణమాత్రం వా శ్రద్ధయా పరమేశ్వరమ్ యద్భవేత్సుమహచ్ఛ్రేయస్తస్యాంతో నైవ విద్యతే

పరమేశ్వరుని మీద విశ్వాసంతో ఒక్క క్షణం ధ్యానం చేసినా, దాని వల్ల కలిగే మహత్తర మేలుకు అంతం ఉండదు.

నాస్తి ధ్యానసమం తీర్థం నాస్తి ధ్యానసమం తపః నాస్తి ధ్యానసమో యజ్ఞస్తస్మాద్ధ్యానం సమాచరేత్

ధ్యానానికి సమానమైన తీర్థయాత్ర లేదు, ధ్యానానికి సమానమైన తపస్సు లేదు, ధ్యానానికి సమానమైన యజ్ఞం లేదు. అందుకే ధ్యానం చేయాలి.

తీర్థాని తోయపూర్ణాని దేవాన్పాషాణమృన్మయాన్ యోగినో న ప్రపద్యంతే స్వాత్మప్రత్యయకారణాత్

నీటితో నిండిన తీర్థాలకు, రాయి లేదా మట్టితో చేసిన దేవతలకు యోగులు వెళ్ళరు. ఎందుకంటే వారి నమ్మకం తమ అంతరాత్మలోనే ఉంటుంది.

యోగినాం చ వపుః సూక్ష్మం భవేత్ప్రత్యక్షమైశ్వరమ్ యథా స్థూలమయుక్తానాం మృత్కాష్ఠాద్యైః ప్రకల్పితమ్

యోగులకు సూక్ష్మమైన శరీరం ప్రత్యక్షంగా దైవస్వరూపంగా అనిపిస్తుంది. యోగం చేయని వారికి మట్టి, కలపతో చేసిన స్థూల రూపాలే దేవతలుగా కనిపిస్తాయి.

యథేహాంతశ్చరా రాజ్ఞః ప్రియాః స్యుర్న బహిశ్చరాః తథాంతర్ధ్యాననిరతాః ప్రియాశ్శంభోర్న కర్మిణః

ఎలాగైతే రాజుగారి అంతఃపురంలో ఉన్నవారు రాజుకు ప్రియులు, బయటివారు కాదో, అలాగే అంతరంగ ధ్యానంలో నిమగ్నమైనవారు శంభువుకు ప్రియులు, కర్మలో నిమగ్నమైనవారు కారు.

బహిస్కరా యథా లోకే నాతీవ ఫలభోగినః దృష్ట్వా నరేన్ద్రభవనే తద్వదత్రాపి కర్మిణః

బయట ఉన్నవారు రాజభవనంలో కనిపించినా, వారికి ఎక్కువ ఫలితం ఉండదు. అలాగే కేవలం కర్మలు చేసే వారికి ఇక్కడ కూడా అంత ఫలితం ఉండదు.

యద్యంతరా విపద్యంతే జ్ఞానయోగార్థముద్యతః యోగస్యోద్యోగమాత్రేణ రుద్రలోకం గమిష్యతి

జ్ఞానయోగం కోసం ప్రయత్నించే వారు మధ్యలో ఆగిపోయినా, యోగానికి చేసిన ప్రయత్నం వల్ల రుద్రలోకాన్ని చేరుకుంటారు.

అనుభూయ సుఖం తత్ర స జాతో యోగినాం కులే జ్ఞానయోగం పునర్లబ్ధ్వా సంసారమతివర్తతే

అక్కడ సుఖాన్ని అనుభవించిన తరువాత, వారు యోగుల కుటుంబంలో పుడతారు. మళ్లీ జ్ఞానయోగాన్ని పొందినవారు సంసారాన్ని దాటి పోతారు.

జిజ్ఞాసురపి యోగస్య యాం గతిం లభతే నరః న తాం గతిమవాప్నోతి సర్వైరపి మహామఖైః

యోగాన్ని తెలుసుకోవాలని కోరికపడ్డవాడు పొందే స్థితిని, ఎంతటి గొప్ప యజ్ఞాలు చేసినా ఆ స్థితిని పొందలేరు.