శివపురాణమ్

విణ్మూత్రశ్లేష్మణాం తావదల్పభావః ప్రజాయతే బహుభోజనసామర్థ్యం చిరాదుచ్ఛ్వాసనం తథా

అప్పుడప్పుడు మలము, మూత్రం, శ్లేష్మం తక్కువగా ఏర్పడతాయి; ఎక్కువ తినగలగడం, ఎక్కువసేపు ఊపిరి విడిచే శక్తి కలుగుతుంది.

లఘుత్వం శీఘ్రగామిత్వముత్సాహః స్వరసౌష్ఠవమ్ సర్వరోగక్షయశ్చైవ బలం తేజః సురూపతా

శరీరం తేలికగా మారడం, వేగంగా కదలడం, ఉత్సాహం, మంచి స్వరం, అన్ని రోగాలు పోవడం, బలము, తేజస్సు, అందం కలుగుతాయి.

ధృతిర్మేధా యువత్వం చ స్థిరతా చ ప్రసన్నతా తపాంసి పాపక్షయతా యజ్ఞదానవ్రతాదయః

ధైర్యం, జ్ఞానం, యౌవనం, స్థిరత, ప్రశాంతత, తపస్సు వల్ల పాపాలు నశించడం, యజ్ఞాలు, దానాలు, వ్రతాలు చేయడం కలుగుతాయి.

ప్రాణాయామస్య తస్యైతే కలాం నార్హన్తి షోడశీమ్ ఇన్ద్రియాణి ప్రసక్తాని యథాస్వం విషయేష్విహ

ఈ అన్నీ కలిపినా ఆ ప్రాణాయామానికి పదహారు వంతు కూడా సమానం కావు; మన ఇంద్రియాలు విషయాలలో మునిగిపోయినట్లే.

ఆహత్య యన్నిగృహ్ణాతి స ప్రత్యాహార ఉచ్యతే నమఃపూర్వాణీంద్రియాణి స్వర్గం నరకమేవ చ

ఇంద్రియాలను వాటి విషయాల నుండి ఒకచోటికి తీసుకురావడం ప్రత్యాహారమని అంటారు. ఇంద్రియాలు గతకర్మ వల్ల స్వర్గానికీ నరకానికీ తీసుకెళ్తాయి.

నిగృహీతనిసృష్టాని స్వర్గాయ నరకాయ చ తస్మాత్సుఖార్థీ మతిమాఞ్జ్ఞానవైరాగ్యమాస్థితః

ఇంద్రియాలను నియంత్రించినా, వదిలినా అవి స్వర్గానికీ నరకానికీ దారి తీస్తాయి. అందువల్ల, సుఖాన్ని కోరేవాడు, జ్ఞానవంతుడు, విరక్తుడు వాటిని కట్టడి చేయాలి.

ఇంద్రియాశ్వాన్నిగృహ్యాశు స్వాత్మనాత్మానముద్ధరేత్ ధారణా నామ చిత్తస్య స్థానబన్ధస్సమాసతః

ఇంద్రియాల గుర్రాలను త్వరగా నియంత్రించి, తానే తనను పైకి తీసుకెళ్లాలి. మనస్సును ఒకచోట నిలిపివేయడమే ధారణ అని సంక్షిప్తంగా చెప్పవచ్చు.

స్థానం చ శివ ఏవైకో నాన్యద్దోషత్రయం యతః కాలం కంచావధీకృత్య స్థానే ఽవస్థాపితం మనః

ఆ స్థానం శివుడే, మరేదీ కాదు; ఎందుకంటే మూడు దోషాలు ఇతరత్రా వస్తాయి. కొంతకాలం ఆ స్థలంలో మనస్సును నిలిపితే ఫలం కలుగుతుంది.

న తు ప్రచ్యవతే లక్ష్యాద్ధారణా స్యాన్న చాన్యథా మనసః ప్రథమం స్థైర్యం ధారణాతః ప్రజాయతే

మనస్సు లక్ష్యాన్ని వదలకుండా నిలిచినప్పుడు అది ధారణ, లేదంటే కాదు. ధారణ వల్ల ముందుగా మనస్సుకు స్థిరత కలుగుతుంది.

తస్మాద్ధీరం మనః కుర్యాద్ధారణాభ్యాసయోగతః ధ్యై చింతాయాం స్మృతో ధాతుః శివచింతా ముహుర్ముహుః

కాబట్టి ధారణను అభ్యసించడం ద్వారా మనస్సును స్థిరంగా చేయాలి. ధ్యానంలో, శివుని గురించి మళ్లీ మళ్లీ ఆలోచించడం ఆధారంగా ఉంటుంది.

అవ్యాక్షిప్తేన మనసా ధ్యానం నామ తదుచ్యతే ధ్యేయావస్థితచిత్తస్య సదృశః ప్రత్యయశ్చ యః

మనస్సు చెలరేగకుండా ఉండే ధ్యానమే ధ్యానం. ధ్యేయంలో మనస్సు నిలిచిన స్థితికి తగిన జ్ఞానం కలుగుతుంది.

ప్రత్యయాన్తరనిర్ముక్తః ప్రవాహో ధ్యానముచ్యతే సర్వమన్యత్పరిత్యజ్య శివ ఏవ శివంకరః

ఇతర ఆలోచనలు లేకుండా నిరంతరంగా ప్రవహించే ధ్యానమే నిజమైన ధ్యానం. మిగతా అన్నిటిని వదిలిపెట్టి, శివుడే మంగళదాయకుడు.

పరో ధ్యేయో ఽధిదేవేశః సమాప్తాథర్వణీ శ్రుతిః తథా శివా పరా ధ్యేయా సర్వభూతగతౌ శివౌ

ధ్యానించవలసిన పరముడు దేవతలకు అధిపతి, అతర్వణ వేదంలో చెప్పబడినవాడు. అలాగే, పరమ శివా కూడా ధ్యానించవలసినది; శివుడు, శివా ఇద్దరూ సర్వభూతాలలో వ్యాపించి ఉన్నారు.

తౌ శ్రుతౌ స్మృతిశాస్త్రేభ్యః సర్వగౌ సర్వదోదితౌ సర్వజ్ఞౌ సతతం ధ్యేయౌ నానారూపవిభేదతః

ఈ ఇద్దరూ వేదాలు, స్మృతులు, శాస్త్రాలలో చెప్పబడి, సర్వవ్యాప్తులు, ఎప్పుడూ ప్రకటించబడేవారు, సర్వజ్ఞులు, ఎన్నో రూపాల్లో కనిపించేవారు, ఎప్పుడూ ధ్యానించవలసినవారు.

విముక్తిః ప్రత్యయః పూర్వః ప్రత్యయశ్చాణిమాదికమ్ ఇత్యేతద్ద్వివిధం జ్ఞేయం ధ్యానస్యాస్య ప్రయోజనమ్

విముక్తి మొదటి ఫలం, రెండవది అణిమాది శక్తుల ప్రాప్తి. ఈ రెండు ధ్యాన ఫలితాలు తెలుసుకోవాలి.

ధ్యాతా ధ్యానం తథా ధ్యేయం యచ్చ ధ్యానప్రయోజనమ్ ఏతచ్చతుష్టయం జ్ఞాత్వా యోగం యుఞ్జీత యోగవిత్

ధ్యాత, ధ్యానం, ధ్యేయం, ధ్యాన ఫలితం — ఈ నాలుగు తెలుసుకుని యోగాన్ని తెలిసినవాడు యోగాన్ని అభ్యసించాలి.

జ్ఞానవైరాగ్యసంపన్నః శ్రద్దధానః క్షమాన్వితః నిర్మమశ్చ సదోత్సాహీ ధ్యాతేత్థం పురుషః స్మృతః

జ్ఞానం, విరక్తి కలిగి, శ్రద్ధతో, సహనంతో, మమకారం లేకుండా, ఎప్పుడూ ఉత్సాహంగా ఉండే వ్యక్తి ఇలా ధ్యానం చేస్తాడని చెప్పబడింది.

జపాచ్ఛ్రాంతః పునర్ధ్యాయేద్ధ్యానాచ్ఛ్రాంతః పునర్జపేత్ జపధ్యనాభియుక్తస్య క్షిప్రం యోగః ప్రసిద్ధ్యతి

జపం చేయడం వల్ల అలసట వచ్చినప్పుడు మళ్లీ ధ్యానం చేయాలి. ధ్యానం వల్ల అలసిపోతే మళ్లీ జపం చేయాలి. ఇలాంటి జపం, ధ్యానం రెండింటినీ కలిపి చేసే వారికి యోగం త్వరగా సిద్ధిస్తుంది.

ధారణా ద్వాదశాయామా ధ్యానం ద్వాదశధారణమ్ ధ్యానద్వాదశకం యావత్సమాధిరభిధీయతే

ధారణా పన్నెండు ఊపిరుల పాటు ఉంటుంది. ధ్యానం అంటే పన్నెండు ధారణల సమానం. ఆ ధ్యానం పన్నెండు రెట్లు జరిగే వరకు దాన్ని సమాధి అంటారు.

సమాధిర్న్నామ యోగాంగమన్తిమం పరికీర్తితమ్ సమాధినా చ సర్వత్ర ప్రజ్ఞాలోకః ప్రవర్తతే

సమాధి అనేది యోగంలో చివరి భాగంగా చెప్పబడింది. సమాధి ద్వారా అన్ని చోట్ల జ్ఞానదీపం వెలుగుతుంది.

యదర్థమాత్రనిర్భాసం స్తిమితో దధివత్స్థితమ్ స్వరూపశూన్యవద్భానం సమాధిరభిధీయతే

ఏ స్థితిలో ధ్యేయం మాత్రమే మిగిలి, అది పెరుగు లాగా నిశ్చలంగా ఉండి, మనస్సు తన స్వరూపాన్ని కోల్పోయినట్లు కనిపిస్తుందో, ఆ స్థితినే సమాధి అంటారు.

ధ్యేయే మనః సమావేశ్య పశ్యేదపి చ సుస్థిరమ్ నిర్వాణానలవద్యోగీ సమాధిస్థః ప్రగీయతే

ధ్యేయంలో మనస్సును పూర్తిగా లీనంచేసి, దాన్ని దృఢంగా చూడగలిగినవాడు, సమాధిలో స్థిరమైన యోగి, విముక్తి అగ్నిలా ఉన్నవాడిగా ప్రశంసించబడతాడు.

న శృణోతి న చాఘ్రాతి న జల్పతి న పశ్యతి న చ స్పర్శం విజానాతి న సంకల్పయతే మనః

అతడు వినడు, వాసన చూడడు, మాట్లాడడు, చూడడు, స్పర్శను గ్రహించడు, మనస్సు కూడా ఏ ఆలోచన చేయదు.

నవాభిమన్యతే కించిద్బధ్యతే న చ కాష్టవత్ ఏవం శివే విలీనాత్మా సమాధిస్థ ఇహోచ్యతే

అతడు ఏదీ అనుకోడు, ఏదీ అతన్ని బంధించదు, కట్టెలా నిశ్చలంగా ఉంటాడు. ఇలాగే శివునిలో ఆత్మ లీనమై సమాధిలో ఉన్నవాడిగా ఇక్కడ చెప్పబడతాడు.

యథా దీపో నివాతస్థః స్పన్దతే న కదాచన తథా సమాధినిష్ఠో ఽపి తస్మాన్న విచలేత్సుధీః

ఎలా గాలిలేని చోట దీపం ఎప్పుడూ కదలకుండా ఉంటుందో, అలాగే సమాధిలో స్థిరంగా ఉన్న జ్ఞాని మనస్సు కూడా కదలదు.

ఏవమభ్యసతశ్చారం యోగినో యోగముత్తమమ్ తదన్తరాయా నశ్యంతి విఘ్నాః సర్వే శనైఃశనైః

ఇలా సాధన చేస్తూ ఉండే యోగికి అన్ని అడ్డంకులు క్రమంగా తొలగిపోతాయి. అప్పుడు పరమయోగం సిద్ధిస్తుంది.

ఆలస్యం వ్యాధయస్తీవ్రాః ప్రమాదః స్థానసంశయః అనవస్థితచిత్తత్వమశ్రద్ధా భ్రాంతిదర్శనమ్

ఆలస్యం, తీవ్రమైన వ్యాధులు, నిర్లక్ష్యం, స్థలంపై సందేహం, మనస్సు స్థిరంగా లేకపోవడం, విశ్వాసం లేకపోవడం, తప్పుగా గ్రహించడం—

దుఃఖాని దౌర్మనస్యం చ విషయేషు చ లోలతా దశైతే యుఞ్జతాం పుంసామన్తరాయాః ప్రకీర్తితాః

బాధలు, మనసు ముడుత, విషయాలలో చంచలత—ఇవి పది యోగ సాధనలో ఉన్నవారికి అడ్డంకులుగా చెప్పబడ్డాయి.

ఆలస్యమలసత్త్వం తు యోగినాం దేహచేతనోః ధాతువైషమ్యజా దోషా వ్యాధయః కర్మదోషజాః

ఆలస్యం అంటే యోగిలో శరీరం, మనస్సు మాంద్యం. వ్యాధులు శరీర ధాతువుల అసమతుల్యత వల్ల వస్తాయి. పనుల వల్ల దోషాలు కలుగుతాయి.