శివపురాణమ్

మాత్రాక్రమేణ విజ్ఞేయాశ్చోద్వాతక్రమయోగతః నాడీవిశుద్ధిపూర్వం తు ప్రాణాయామం సమాచరేత్

పరిమాణాలను క్రమంగా తెలుసుకోవాలి. పైకి పోయే విధానాన్ని అనుసరించాలి. నాడులు శుద్ధి అయిన తర్వాత, శ్వాస నియమాన్ని సరిగ్గా చేయాలి.

అగర్భశ్చ సగర్భశ్చ ప్రాణాయామో ద్విధా స్మృతః జపం ధ్యానం వినాగర్భః సగర్భస్తత్సమన్వయాత్

శ్వాస నియమం రెండు విధాలుగా చెప్పబడింది — గర్భం లేనిది, గర్భం ఉన్నది. జపం లేదా ధ్యానం లేకపోతే అది గర్భం లేనిది; వాటితో కలిపి చేస్తే అది గర్భం ఉన్నది.

అగర్భాద్గర్భసంయుక్తః ప్రాణాయామఃశతాధికః తస్మాత్సగర్భం కుర్వన్తి యోగినః ప్రాణసంయమమ్

గర్భం లేనిదానికంటే, గర్భం కలిగిన శ్వాస నియమం వంద రెట్లు ఎక్కువ ఫలితాన్ని ఇస్తుంది. అందుకే యోగులు గర్భం కలిగిన శ్వాస నియమాన్ని ఆచరిస్తారు.

ప్రాణో ఽపానః సమానశ్చ హ్యుదానో వ్యాన ఏవ చ

ప్రాణ, అపాన, సమాన, ఉదాన, వ్యాన — ఇవే అయిదు ప్రాణాలు.

నాగః కూర్మశ్చ కృకలో దేవదత్తో ధనంజయః ప్రయాణం కురుతే యస్మాత్తస్మాత్ప్రాణో ఽభిధీయతే

నాగ, కూర్మ, కృకల, దేవదత్త, ధనంజయ — ఇవి కదలికలకు కారణమవుతాయి కనుక, దీనిని ప్రాణమని అంటారు.

అవాఙ్నయత్యపానాఖ్యో యదాహారాది భుజ్యతే వ్యానో వ్యానశయత్యంగాన్యశేషాణి వివర్ధయన్

ఆహారం వంటి వాటిని తినేటప్పుడు, అపానము క్రిందికి కదులుతుంది. వ్యానము అన్ని అవయవాల్లో వ్యాపించి వాటిని పెంచుతుంది.

ఉద్వేజయతి మర్మాణీత్యుదానో వాయురీరితః సమం నయతి సర్వాంగం సమానస్తేన గీయతే

ఉదానము శరీరంలోని ముఖ్యమైన భాగాలను కదిలిస్తుంది. సమానము మొత్తం శరీరాన్ని సమంగా ఉంచుతుంది. అందుకే దానికి ఆ పేరు వచ్చింది.

ఉద్గారే నాగ ఆఖ్యాతః కూర్మ ఉన్మీలనే స్థితః కృకలః క్షవథౌ జ్ఞేయో దేవదత్తో విజృంభణే

ఉద్గారంలో నాగము, కళ్ళు తెరుచుకునే సమయంలో కూర్మము, తుమ్ములో కృకలము, జమ్ములో దేవదత్తము ఉంటాయి.

న జహాతి మృతం చాపి సర్వవ్యాపీ ధనంజయః క్రమేణాభ్యస్యమానోయం ప్రాణాయామప్రమాణవాన్

ధనంజయ ప్రాణము చనిపోయినవాడిలో కూడా విడిచిపెట్టదు, అన్ని చోట్ల వ్యాపించి ఉంటుంది. క్రమంగా సాధన చేస్తే ఈ శ్వాస నియమానికి కొలమానం ఉండదు.

నిర్దహత్యఖిలం దోషం కర్తుర్దేహం చ రక్షతి ప్రాణే తు విజితే సమ్యక్ తచ్చిహ్నాన్యుపలక్షయేత్

ఇది అన్ని దోషాలను కాల్చివేస్తుంది, ఆచరణచేసేవారి శరీరాన్ని కాపాడుతుంది. ప్రాణాన్ని సరిగ్గా జయించినప్పుడు, దాని లక్షణాలను గమనించాలి.

విణ్మూత్రశ్లేష్మణాం తావదల్పభావః ప్రజాయతే బహుభోజనసామర్థ్యం చిరాదుచ్ఛ్వాసనం తథా

అప్పుడప్పుడు మలము, మూత్రం, శ్లేష్మం తక్కువగా ఏర్పడతాయి; ఎక్కువ తినగలగడం, ఎక్కువసేపు ఊపిరి విడిచే శక్తి కలుగుతుంది.

లఘుత్వం శీఘ్రగామిత్వముత్సాహః స్వరసౌష్ఠవమ్ సర్వరోగక్షయశ్చైవ బలం తేజః సురూపతా

శరీరం తేలికగా మారడం, వేగంగా కదలడం, ఉత్సాహం, మంచి స్వరం, అన్ని రోగాలు పోవడం, బలము, తేజస్సు, అందం కలుగుతాయి.

ధృతిర్మేధా యువత్వం చ స్థిరతా చ ప్రసన్నతా తపాంసి పాపక్షయతా యజ్ఞదానవ్రతాదయః

ధైర్యం, జ్ఞానం, యౌవనం, స్థిరత, ప్రశాంతత, తపస్సు వల్ల పాపాలు నశించడం, యజ్ఞాలు, దానాలు, వ్రతాలు చేయడం కలుగుతాయి.

ప్రాణాయామస్య తస్యైతే కలాం నార్హన్తి షోడశీమ్ ఇన్ద్రియాణి ప్రసక్తాని యథాస్వం విషయేష్విహ

ఈ అన్నీ కలిపినా ఆ ప్రాణాయామానికి పదహారు వంతు కూడా సమానం కావు; మన ఇంద్రియాలు విషయాలలో మునిగిపోయినట్లే.

ఆహత్య యన్నిగృహ్ణాతి స ప్రత్యాహార ఉచ్యతే నమఃపూర్వాణీంద్రియాణి స్వర్గం నరకమేవ చ

ఇంద్రియాలను వాటి విషయాల నుండి ఒకచోటికి తీసుకురావడం ప్రత్యాహారమని అంటారు. ఇంద్రియాలు గతకర్మ వల్ల స్వర్గానికీ నరకానికీ తీసుకెళ్తాయి.

నిగృహీతనిసృష్టాని స్వర్గాయ నరకాయ చ తస్మాత్సుఖార్థీ మతిమాఞ్జ్ఞానవైరాగ్యమాస్థితః

ఇంద్రియాలను నియంత్రించినా, వదిలినా అవి స్వర్గానికీ నరకానికీ దారి తీస్తాయి. అందువల్ల, సుఖాన్ని కోరేవాడు, జ్ఞానవంతుడు, విరక్తుడు వాటిని కట్టడి చేయాలి.

ఇంద్రియాశ్వాన్నిగృహ్యాశు స్వాత్మనాత్మానముద్ధరేత్ ధారణా నామ చిత్తస్య స్థానబన్ధస్సమాసతః

ఇంద్రియాల గుర్రాలను త్వరగా నియంత్రించి, తానే తనను పైకి తీసుకెళ్లాలి. మనస్సును ఒకచోట నిలిపివేయడమే ధారణ అని సంక్షిప్తంగా చెప్పవచ్చు.

స్థానం చ శివ ఏవైకో నాన్యద్దోషత్రయం యతః కాలం కంచావధీకృత్య స్థానే ఽవస్థాపితం మనః

ఆ స్థానం శివుడే, మరేదీ కాదు; ఎందుకంటే మూడు దోషాలు ఇతరత్రా వస్తాయి. కొంతకాలం ఆ స్థలంలో మనస్సును నిలిపితే ఫలం కలుగుతుంది.

న తు ప్రచ్యవతే లక్ష్యాద్ధారణా స్యాన్న చాన్యథా మనసః ప్రథమం స్థైర్యం ధారణాతః ప్రజాయతే

మనస్సు లక్ష్యాన్ని వదలకుండా నిలిచినప్పుడు అది ధారణ, లేదంటే కాదు. ధారణ వల్ల ముందుగా మనస్సుకు స్థిరత కలుగుతుంది.

తస్మాద్ధీరం మనః కుర్యాద్ధారణాభ్యాసయోగతః ధ్యై చింతాయాం స్మృతో ధాతుః శివచింతా ముహుర్ముహుః

కాబట్టి ధారణను అభ్యసించడం ద్వారా మనస్సును స్థిరంగా చేయాలి. ధ్యానంలో, శివుని గురించి మళ్లీ మళ్లీ ఆలోచించడం ఆధారంగా ఉంటుంది.

అవ్యాక్షిప్తేన మనసా ధ్యానం నామ తదుచ్యతే ధ్యేయావస్థితచిత్తస్య సదృశః ప్రత్యయశ్చ యః

మనస్సు చెలరేగకుండా ఉండే ధ్యానమే ధ్యానం. ధ్యేయంలో మనస్సు నిలిచిన స్థితికి తగిన జ్ఞానం కలుగుతుంది.

ప్రత్యయాన్తరనిర్ముక్తః ప్రవాహో ధ్యానముచ్యతే సర్వమన్యత్పరిత్యజ్య శివ ఏవ శివంకరః

ఇతర ఆలోచనలు లేకుండా నిరంతరంగా ప్రవహించే ధ్యానమే నిజమైన ధ్యానం. మిగతా అన్నిటిని వదిలిపెట్టి, శివుడే మంగళదాయకుడు.

పరో ధ్యేయో ఽధిదేవేశః సమాప్తాథర్వణీ శ్రుతిః తథా శివా పరా ధ్యేయా సర్వభూతగతౌ శివౌ

ధ్యానించవలసిన పరముడు దేవతలకు అధిపతి, అతర్వణ వేదంలో చెప్పబడినవాడు. అలాగే, పరమ శివా కూడా ధ్యానించవలసినది; శివుడు, శివా ఇద్దరూ సర్వభూతాలలో వ్యాపించి ఉన్నారు.

తౌ శ్రుతౌ స్మృతిశాస్త్రేభ్యః సర్వగౌ సర్వదోదితౌ సర్వజ్ఞౌ సతతం ధ్యేయౌ నానారూపవిభేదతః

ఈ ఇద్దరూ వేదాలు, స్మృతులు, శాస్త్రాలలో చెప్పబడి, సర్వవ్యాప్తులు, ఎప్పుడూ ప్రకటించబడేవారు, సర్వజ్ఞులు, ఎన్నో రూపాల్లో కనిపించేవారు, ఎప్పుడూ ధ్యానించవలసినవారు.

విముక్తిః ప్రత్యయః పూర్వః ప్రత్యయశ్చాణిమాదికమ్ ఇత్యేతద్ద్వివిధం జ్ఞేయం ధ్యానస్యాస్య ప్రయోజనమ్

విముక్తి మొదటి ఫలం, రెండవది అణిమాది శక్తుల ప్రాప్తి. ఈ రెండు ధ్యాన ఫలితాలు తెలుసుకోవాలి.

ధ్యాతా ధ్యానం తథా ధ్యేయం యచ్చ ధ్యానప్రయోజనమ్ ఏతచ్చతుష్టయం జ్ఞాత్వా యోగం యుఞ్జీత యోగవిత్

ధ్యాత, ధ్యానం, ధ్యేయం, ధ్యాన ఫలితం — ఈ నాలుగు తెలుసుకుని యోగాన్ని తెలిసినవాడు యోగాన్ని అభ్యసించాలి.

జ్ఞానవైరాగ్యసంపన్నః శ్రద్దధానః క్షమాన్వితః నిర్మమశ్చ సదోత్సాహీ ధ్యాతేత్థం పురుషః స్మృతః

జ్ఞానం, విరక్తి కలిగి, శ్రద్ధతో, సహనంతో, మమకారం లేకుండా, ఎప్పుడూ ఉత్సాహంగా ఉండే వ్యక్తి ఇలా ధ్యానం చేస్తాడని చెప్పబడింది.

జపాచ్ఛ్రాంతః పునర్ధ్యాయేద్ధ్యానాచ్ఛ్రాంతః పునర్జపేత్ జపధ్యనాభియుక్తస్య క్షిప్రం యోగః ప్రసిద్ధ్యతి

జపం చేయడం వల్ల అలసట వచ్చినప్పుడు మళ్లీ ధ్యానం చేయాలి. ధ్యానం వల్ల అలసిపోతే మళ్లీ జపం చేయాలి. ఇలాంటి జపం, ధ్యానం రెండింటినీ కలిపి చేసే వారికి యోగం త్వరగా సిద్ధిస్తుంది.

ధారణా ద్వాదశాయామా ధ్యానం ద్వాదశధారణమ్ ధ్యానద్వాదశకం యావత్సమాధిరభిధీయతే

ధారణా పన్నెండు ఊపిరుల పాటు ఉంటుంది. ధ్యానం అంటే పన్నెండు ధారణల సమానం. ఆ ధ్యానం పన్నెండు రెట్లు జరిగే వరకు దాన్ని సమాధి అంటారు.