శివపురాణమ్

ఇదానీం శ్రోతుమిచ్ఛామి యోగం పరమదుర్లభమ్ సాధికారం చ సాంగం చ సవిధిం సప్రయోజనమ్

ఇప్పుడు నాకు అత్యంత అరుదైన యోగాన్ని, దాని అర్హతలు, అవయవాలు, విధులు, ప్రయోజనాలతో సహా వినాలనుంది.

యద్యస్తి మరణం పూర్వం యోగాద్యనుపమర్దతః సద్యః సాధయితుం శక్యం యేన స్యాన్నాత్మహా నరః

యోగం పూర్తవకముందే మరణం వస్తే, మనిషి తనను తాను హానిచేయకుండా వెంటనే యోగఫలం పొందే మార్గం ఉందా?

తచ్చ తత్కారణం చైవ తత్కాలకరణాని చ తద్భేదతారతమ్యం చ వక్తుమర్హసి తత్త్వతః

అది, దాని కారణాలు, దాని కాలాలు, సాధన విధానాలు, వాటి భేదాలు, స్థాయిలు అన్నీ నిజంగా వివరించాలి.

స్థానే పృష్టం త్వయా కృష్ణ సర్వప్రశ్నార్థవేదినా తతః క్రమేణ తత్సర్వం వక్ష్యే శృణు సమాహితః

కృష్ణా! నీవు అన్ని ప్రశ్నల అర్థాన్ని తెలిసినవాడివిగా సరైన విధంగా అడిగావు. అందుకే, నేను ఈ విషయాన్ని ఒకదాని తర్వాత ఒకటి వివరిస్తాను. నీవు శ్రద్ధగా విను.

నిరుద్ధవృత్త్యంతరస్యం శివే చిత్తస్య నిశ్చలా యా వృత్తిః స సమాసేన యోగః స ఖలు పఞ్చధా

మనస్సు లోపల శివునిలో స్థిరంగా, ఏ చలనం లేకుండా ఉండే స్థితినే సంక్షిప్తంగా యోగం అంటారు. ఇది ఐదు విధాలుగా ఉంటుంది.

మంత్రయోగఃస్పర్శయోగో భావయోగస్తథాపరః అభావయోగస్సర్వేభ్యో మహాయోగః పరో మతః

మంత్రయోగం, స్పర్శయోగం, భావయోగం, ఇంకా అభావయోగం అనే మరోటి ఉన్నాయి. వీటిలో మహాయోగమే అత్యుత్తమమైనదిగా భావించబడుతుంది.

మంత్రాభ్యాసవశేనైవ మంత్రవాచ్యార్థగోచరః అవ్యాక్షేపా మనోవృత్తిర్మంత్రయోగ ఉదాహృతః

మంత్రాన్ని అభ్యసించటం వల్ల మనస్సు ఏదైనా ఇతర దృష్టాంతం లేకుండా, ఆ మంత్రం సూచించే అర్థంలో నిలబడినప్పుడు, దానిని మంత్రయోగం అంటారు.

ప్రాణాయామముఖా సైవ స్పర్శే యోగోభిధీయతే స మంత్రస్పర్శనిర్ముక్తో భావయోగః ప్రకీర్తితః

ప్రాణాయామం మొదలైన యోగాన్ని స్పర్శయోగం అంటారు. మంత్రం, స్పర్శ రెండూ లేకుండా జరిగితే, దానిని భావయోగం అంటారు.

విలీనావయవం విశ్వం రూపం సంభావ్యతే యతః అభావయోగః సంప్రోక్తో ఽనాభాసాద్వస్తునః సతః

ఈ సృష్టిలోని అన్నీ భాగాలు లయమైపోయినట్టు భావించినప్పుడు, దానిని అభావయోగం అంటారు. ఇది కనబడని, నిజమైన పరమార్థానికి సంబంధించినది.

శివస్వభావ ఏవైకశ్చింత్యతే నిరుపాధికః యథా శైవమనోవృత్తిర్మహాయోగ ఇహోచ్యతే

శివుని స్వరూపాన్ని, ఎలాంటి లక్షణాలు లేకుండా, ఒక్కటే మనస్సులో ధ్యానించినప్పుడు, ఆ మనస్సు స్థితిని శైవమనోవృత్తి అంటారు. ఇదే ఇక్కడ మహాయోగంగా చెప్పబడింది.

దృష్టే తథానుశ్రవికే విరక్తం విషయే మనః యస్య తస్యాధికారోస్తి యోగే నాన్యస్య కస్యచిత్

ఏ మనస్సు కనిపించే, వినిపించే విషయాలలో ఆసక్తి లేకుండా ఉంటుందో, అతనికే యోగానికి అర్హత ఉంటుంది. ఇంకెవరికీ లేదు.

విషయద్వయదోషాణాం గుణానామీశ్వరస్య చ దర్శనాదేవ సతతం విరక్తం జాయతే మనః

ఇంద్రియ విషయాల లోపాలు, వాటి లక్షణాల లోపాలు, పరమేశ్వరుని లోపాలు ఎప్పుడూ గమనిస్తే, మనస్సు దానితో విరక్తమవుతుంది.

అష్టాంగో వా షడంగో వా సర్వయోగః సమాసతః యమశ్చ నియమశ్చైవ స్వస్తికాద్యం తథాసనమ్

సంక్షిప్తంగా చెప్పాలంటే, యోగం ఎనిమిది భాగాలు గానీ, ఆరు భాగాలు గానీ కలిగి ఉంటుంది. యమం, నియమం, స్వస్తికాది ఆసనాలు మొదలైనవి ఇందులో ఉంటాయి.

ప్రాణాయామః ప్రత్యాహారో ధారణా ధ్యానమేవ చ సమాధిరితి యోగాంగాన్యష్టావుక్తాని సూరిభిః

ప్రాణాయామం, ఇంద్రియ నియమం, ధారణ, ధ్యానం, సమాధి—ఇవి యోగానికి ఎనిమిది భాగాలు అని జ్ఞానులు చెప్పారు.

ఆసనం ప్రాణసంరోధః ప్రత్యాహారోథ ధారణా ధ్యానం సమాధిర్యోగస్య షడంగాని సమాసతః

ఆసనం, శ్వాస నియంత్రణ, ఇంద్రియ నియమం, ధారణ, ధ్యానం, సమాధి—ఇవి యోగానికి ఆరు భాగాలు అని సంక్షిప్తంగా చెప్పవచ్చు.

పృథగ్లక్షణమేతేషాం శివశాస్త్రే సమీరితమ్ శివాగమేషు చాన్యేషు విశేషాత్కామికాదిషు

ఈ యోగ భాగాల ప్రత్యేక లక్షణాలు శివశాస్త్రాలలో వివరించబడ్డాయి. అలాగే ఇతర శైవాగమాలలో, ముఖ్యంగా కామికాదిలో కూడా చెప్పబడ్డాయి.

యోగశాస్త్రేష్వపి తథా పురాణేష్వపి కేషు చ అహింసా సత్యమస్తేయం బ్రహ్మచర్యాపరిగ్రహః యమ ఇత్యుచ్యతే సద్భిః పఞ్చావయవయోగతః

అలాగే యోగశాస్త్రాలలో, కొన్ని పురాణాలలో కూడా, అహింస, సత్యం, అపహరణ చేయకపోవడం, బ్రహ్మచర్యం, స్వంతంగా ఏమీ కలిగి ఉండకపోవడం—ఈ ఐదు యమంగా మంచివారు పేర్కొంటారు.

శౌచం తుష్టిస్తపశ్చైవ జపః ప్రణిధిరేవ చ ఇతి పఞ్చప్రభేదస్స్యాన్నియమః స్వాంశభేదతః

శౌచం, సంతృప్తి, తపస్సు, జపం, భక్తి—ఈ ఐదు వాటి ప్రత్యేక రూపాల్లో నియమంగా చెప్పబడతాయి.

స్వస్తికం పద్మమధ్యేందుం వీరం యోగం ప్రసాధితమ్ పర్యంకం చ యథేష్టం చ ప్రోక్తమాసనమష్టధా

స్వస్తికం, పద్మం, అర్ధచంద్రం, వీరాసనం, సిద్ధయోగం, పర్యంకం, ఇంకా కావలసినట్లు ఉండే ఆసనాలు—ఇవి ఎనిమిది రకాల ఆసనాలు అని చెప్పబడినవి.

ప్రాణః స్వదేహజో వాయుస్తస్యాయామో నిరోధనమ్ తద్రోచకం పూరకం చ కుంభకం చ త్రిధోచ్యతే

మన శరీరంలో పుట్టే వాయువు, దానిని నియంత్రించడం ప్రాణాయామం. ఇది మూడు విధాలుగా ఉంటుంది: రోచకం, పూరకం, కుంభకం.

నాసికాపుటమంగుల్యా పీడ్యైకమపరేణ తు ఔదరం రేచయేద్వాయుం తథాయం రేచకః స్మృతః

ఒక ముద్రతో ముక్కు ఒక వైపుని ఆపి, ఇంకొకవైపు నుండి పొట్టలోని గాలిని బయటకు వదిలితే, దానిని రేచకంగా అంటారు.

బాహ్యేన మరుతా దేహం దృతివత్పరిపూరయేత్ నాసాపుటేనాపరేణ పూరణాత్పూరకం మతమ్

బయటి గాలిని ముక్కు ద్వారా లోపలికి తీసుకుని, దేహాన్ని బలంగా నింపాలి. ఆ తరువాత మరో ముక్కు రంధ్రం ద్వారా గాలి తీసుకోవడం పూర్తయిన తర్వాత, దీన్ని పూరకంగా అంటారు.

న ముంచతి న గృహ్ణాతి వాయుమంతర్బహిః స్థితమ్ సంపూర్ణం కుంభవత్తిష్ఠేదచలః స తు కుంభక

ఆయన లోపల గాలిని బయటకు వదలకుండా, బయట గాలిని లోపలికి తీసుకోకుండా, పూర్తిగా నిండిన పాత్రలా స్థిరంగా ఉండాలి. ఇదే కుంభకమని అంటారు.

రేచకాద్యం త్రయమిదం న ద్రుతం న విలంబితమ్ తద్యతః క్రమయోగేన త్వభ్యసేద్యోగసాధకః

రేచక మొదలైన ఈ మూడు ప్రక్రియలు త్వరగా కాకుండా, ఆలస్యంగా కాకుండా చేయాలి. యోగి క్రమంగా సాధన చేస్తూ నేర్చుకోవాలి.

రేచకాదిషు యోభ్యాసో నాడీశోధనపూర్వకః స్వేచ్ఛోత్క్రమణపర్యంతః ప్రోక్తో యోగానుశాసనే

రేచక మొదలైన సాధన, నాడుల శుద్ధి తర్వాత, తన ఇష్టానికి అనుగుణంగా కొనసాగించాలి అని యోగశాస్త్రంలో చెప్పబడింది.

కన్యకాదిక్రమవశాత్ప్రాణాయామనిరోధనమ్ తచ్చతుర్ధోపదిష్టం స్యాన్మాత్రాగుణవిభాగతః

కన్యక మొదలైన క్రమప్రకారం, శ్వాస నియమం నాలుగు విధాలుగా, పరిమాణం మరియు గుణం ఆధారంగా బోధించబడింది.

కన్యకస్తు చతుర్ధా స్యాత్స చ ద్వాదశమాత్రకః మధ్యమస్తు ద్విరుద్ధాతశ్చతుర్వింశతిమాత్రకః

కన్యక నాలుగు భాగాలుగా ఉండి, పన్నెండు పరిమాణాలతో ఉంటుంది. మధ్యమం రెండు రెట్లు నియమించబడినది, ఇరవై నాలుగు పరిమాణాలతో ఉంటుంది.

ఉత్తమస్తు త్రిరుద్ధాతః షడ్వింశన్మాత్రకః పరః స్వేదకంపాదిజనకః ప్రాణాయామస్తదుత్తరః

ఉత్తమం మూడు రెట్లు నియమించబడినది, ఇరవై ఆరు పరిమాణాలతో ఉంటుంది. ఆ తరువాత ఉన్నది — శ్వాస నియమం — చెమట, కంపు మొదలైన వాటిని కలిగిస్తుంది.

ఆనందోద్భవరోమాంచనేత్రాశ్రూణాం విమోచనమ్ జల్పభ్రమణమూర్ఛాద్యం జాయతే యోగినః పరమ్

ఆనందం, రోమాలు నిక్కబొడుచుకోవడం, కన్నీళ్లు కారడం, తడబాటు, తల తిరగడం, మూర్చ వంటి స్థితులు పరమ యోగికి కలుగుతాయి.