విభావార్థం చ తౌ దేవౌ న కించిదవజగ్మతుః వేదాత్మనా తదావ్యక్తః ప్రణవో వికృతిం గతః
ప్రపంచానికి వ్యక్తమయ్యేందుకు, ఆ ఇద్దరు దేవతలు ఏమీ గ్రహించలేకపోయారు; ఆ సమయంలో, వేదస్వరూపమైన అవ్యక్తమైన ప్రణవం మార్పు చెందింది.
తత్రాకారో ఋగభవదుకారో యజురవ్యయః మకారస్సామ సంజాతో నాదస్త్వాథర్వణీ శ్రుతిః
అక్కడ, 'అ' ఋగ్వేదంగా, అక్షయమైన 'ఉ' యజుర్వేదంగా, 'మ' సామవేదంగా, నాదం అథర్వణ వేదంగా మారింది.
ఋగయం స్థాపయామాస సమాసాత్త్వర్థమాత్మనః రజోగుణేషు బ్రహ్మాణం మూర్తిష్వాద్యం క్రియాస్వపి
ఋగ్వేదం తన సారాన్ని, అర్థాన్ని, రాజోగుణాలున్న బ్రహ్మను, మొదటి రూపాన్ని, క్రియల్లోను స్థాపించింది.
సృష్టిం లోకేషు పృథివీం తత్త్వేష్వాత్మానమవ్యయమ్ కలాధ్వని నివృత్తిం చ సద్యం బ్రహ్మసు పఞ్చసు
లోకాల్లో సృష్టి, భూతాల్లో భూమి, నశించని ఆత్మ, కలా మార్గంలో లయ, ఐదు బ్రహ్మల్లో తక్షణమే స్థితి.
లింగభాగేష్వధోభాగం బీజాఖ్యం కారణత్రయే చతుఃషష్టిగుణైశ్వర్యం బౌద్ధం యదణిమాదిషు
లింగ భాగాల్లో క్రిందవైపు, బీజంగా పిలిచే మూడు కారణాల్లో, అణిమాదులుగా మొదలయ్యే అరవై నాలుగు శక్తుల అధికారం.
తదిత్థమర్థైర్దశభిర్వ్యాప్తం విశ్వమృచా జగత్ అథోపస్థాపయామాస స్వార్థం దశవిధం యజుః
ఇలా, ఈ పది అర్థాలతో ఋగ్వేదం విశ్వాన్ని వ్యాప్తి చేసింది; తరువాత, యజుర్వేదం తన పది విధాలైన అర్థాలను స్థాపించింది.
సత్త్వం గుణేషు విష్ణుం చ మూర్తిష్వాద్యం క్రియాస్వపి స్థితిం లోకేష్వంతరిక్షం విద్యాం తత్త్వేషు చ త్రిషు
గుణాల్లో సత్వం, రూపాల్లో మొదటిగా విష్ణువు, క్రియల్లోనూ, లోకాల్లో స్థితి, మధ్యలో అంతరిక్షం, తత్త్వాల్లో మూడు విద్య.
కలాధ్వసు ప్రతిష్ఠాం చ వామం బ్రహ్మసు పఞ్చసు మధ్యం తు లింగభాగేషు యోనిం చ త్రిషు హేతుషు
కలామార్గాల్లో స్థిరత, ఐదు బ్రహ్మల్లో ఎడమవైపు, లింగ భాగాల్లో మధ్యభాగం, మూడు కారణాల్లో యోని.
ప్రాకృతం చ యథైశ్వర్యం తస్మాద్విశ్వం యజుర్మయమ్ తతోపస్థాపయామాస సామార్థం దశధాత్మనః
ప్రకృతిస్వభావమైన ఐశ్వర్యం, అందువల్ల యజుర్వేదమే విశ్వానికి ఆధారం. తరువాత సామవేదం తన పది విధాలైన అర్థాలను స్థాపించింది.
తమోగుణేష్వథో రుద్రం మూర్తిష్వాద్యం క్రియాసు చ సంహృతిం త్రిషు లోకేషు తత్త్వేషు శివముత్తమమ్
తమోగుణాల్లో రుద్రుడు, రూపాల్లో మొదటిగా, క్రియల్లోనూ, మూడు లోకాల్లో లయ, తత్త్వాల్లో పరమమైన శివుడు.
విద్యాకలాస్వఘోరం చ తథా బ్రహ్మసు పఞ్చసు లింగభాగేషు పీఠోర్ధ్వం బీజినం కారణత్రయే
విద్యలు, కళల రూపాల్లో, ఐదు బ్రహ్మలలో, లింగ భాగాల్లో పీఠానికి పైన, ఆ విత్తనం మూడు కారణాల్లో ఉంటుంది.
పౌరుషం చ తథైశ్వర్యమిత్థం సామ్నా తతం జగత్ అథాథర్వాహ నైర్గుణ్యమర్థం ప్రథమమాత్మనః
అలాగే, పురుషత్వం, ఐశ్వర్యం కూడా అలాగే; సామవేదం ద్వారా ఈ జగత్తు వ్యాపించింది. ఆ తర్వాత అథర్వణుడు ఆత్మకు మొదటి నిగుణత్వాన్ని ప్రకటించాడు.
తతో మహేశ్వరం సాక్షాన్మూర్తిష్వపి సదాశివమ్ క్రియాసు నిష్క్రియస్యాపి శివస్య పరమాత్మనః
ఆ తరువాత మహేశ్వరుడు ప్రత్యక్షంగా ఉన్నాడు, సదాశివుడు కూడా రూపాల్లో, క్రియల్లో ఉన్నాడు, అయినా పరమాత్మ అయిన శివుడు క్రియలకు అతీతుడు.
భూతానుగ్రహణం చైవ ముచ్యంతే యేన జంతవః లోకేష్వపి యతో వాచో నివృత్తా మనసా సహ
యావన్నా భూతాలకు అనుగ్రహం చేసే వాడు, జీవులను విముక్తి చేసే వాడు, ఆ లోకాల్లో మాట కూడా మనస్సుతో కలిసి తిరిగి వెనక్కు పోతుంది.
తదూర్ధ్వమున్మనా లోకాత్సోమలోకమలౌకికమ్ సోమస్సహోమయా యత్ర నిత్యం నివసతీశ్వరః
ఆ దాని పైన ఉన్న ఉన్మనా లోకం, సోమ లోకాన్ని దాటి, లౌకికాన్ని దాటి, అక్కడ సోముడు హోమాలతో కలసి, ప్రభువు నిత్యం నివసిస్తాడు.
తదూర్ధ్వమున్మనా లోకాద్యం ప్రాప్తో న నివర్తతే శాంతిం చ శాంత్యతీతాం చ వ్యాపికాం చై కలాస్వపి
ఆ ఉన్మనా లోకాన్ని దాటి చేరినవాడు తిరిగి రాడు; అక్కడ శాంతి, శాంతికి అతీతమైనది, కళల్లో కూడా వ్యాపించే శక్తి ఉన్నాయి.
తత్పూరుషం తథేశానం బ్రహ్మ బ్రహ్మసు పఞ్చసు మూర్ధానమపి లింగస్య నాదభాగేష్వనుత్తమమ్
అక్కడ పురుషుడు, ఈశానుడు, ఐదు బ్రహ్మలలో బ్రహ్మ, లింగం మస్తకంలోనూ, శబ్ద భాగాలలోనూ పరమమైనది ఉంది.
యత్రావాహ్య సమారాధ్యః కేవలో నిష్కలః శివః తత్తేష్వపి తదా బిందోర్నాదాచ్ఛక్తేస్తతః పరాత్
అక్కడ, ఏకమైన, నిష్కలమైన శివుని ఆహ్వానించి పూజిస్తారు; అక్కడ కూడా బిందువు, నాదం, శక్తి, వాటిని దాటి ఉన్నది ఉంది.
తత్త్వాదపి పరం తత్త్వమతత్త్వం పరమార్థతః కారణేషు త్రయాతీతాన్మాయావిక్షోభకారణాత్
ఆ తత్త్వాన్ని దాటి ఉన్నది పరమార్థంగా తత్త్వం కాదు, అది మూడు కారణాలను దాటి, మాయను కలవరపెట్టే మూలంగా ఉంది.
అనంతాచ్ఛుద్ధవిద్యాయాః పరస్తాచ్చ మహేశ్వరాత్ సర్వవిద్యేశ్వరాధీశాన్న పరాచ్చ సదాశివాత్
అనంతమైన శుద్ధ విద్యను దాటి, మహేశ్వరుని దాటి, అన్ని విద్యలాధిపతులను దాటి, సదాశివుని కూడా దాటి ఉన్నది.
సర్వమంత్రతనోర్దేవాచ్ఛక్తిత్రయసమన్వితాత్ పఞ్చవక్త్రాద్దశభుజాత్సాక్షాత్సకలనిష్కలాత్
అన్ని మంత్రశరీరాల దేవుడి నుండి, మూడు శక్తులతో కూడిన, అయిదు ముఖాలు, పది భుజాలు కలిగి, సకల-నిష్కల రూపాల నుండి.
తస్మాదపి పరాద్బిందోరర్ధేదోశ్చ తతః పరాత్ తతః పరాన్నిశాధీశాన్నాదాఖ్యాచ్చ తతః పరాత్
అదిని దాటి, బిందువు అర్ధాన్ని దాటి, రాత్రి అధికారులను దాటి, నాదమనే దానిని దాటి ఉన్నది.
తతః పరాత్సుషుమ్నేశాద్బ్రహ్మరంధ్రేశ్వరాదపి తతః పరస్మాచ్ఛక్తేశ్చ పరస్తాచ్ఛివతత్త్వతః
అదిని దాటి, సుషుమ్నాధిపతిని దాటి, బ్రహ్మరంధ్రము అధిపతిని దాటి, పరాశక్తిని దాటి, శివ తత్త్వాన్ని దాటి ఉన్నది.
పరమం కారణం సాక్షాత్స్వయం నిష్కారణం శివమ్ కారణానాం చ ధాతారం ధ్యాతారాం ధ్యేయమవ్యయమ్
పరమ కారణం ప్రత్యక్షంగా శివుడే, అతనికి కారణం లేదు, అన్ని కారణాలకు మూలం, ధ్యానించేవారికి ధ్యేయం, అవినాశి.
పరమాకాశమధ్యస్థం పరమాత్మోపరి స్థితం సర్వైశ్వర్యేణ సంపన్నం సర్వేశ్వరమనీశ్వరమ్
పరమాకాశ మధ్యంలో, పరమాత్మ పైన ఉన్నవాడు, అన్ని ఐశ్వర్యాలతో నిండినవాడు, సర్వేశ్వరుడు, అతనికి ఎవరూ అధిపతి కాదు.
ఐశ్వర్యాచ్చాపి మాయేయాదశుద్ధాన్మానుషాదికాత్ అపరాచ్చ పరాత్త్యాజ్యాదధిశుద్ధాధ్వగోచరాత్
ఐశ్వర్యాన్ని, మాయను, అశుద్ధిని, మానవాది మొదలైన వాటిని, తక్కువను, ఎక్కువను, పరమశుద్ధి మార్గాన్ని దాటి ఉన్నది.
తత్పరాచ్ఛుద్ధవిద్యాద్యాదున్మనాంతాత్పరాత్పరాత్ పరమం పరమైశ్వర్యమున్మనాద్యమనాది చ
అదిని దాటి, శుద్ధ విద్యను దాటి, ఉన్మనా లోకాన్ని దాటి, పరమమైన, పరమ ఐశ్వర్యాన్ని, ఉన్మనాను, ఆదిలేని దానిని దాటి ఉన్నది.
అపారమపరాధీనం నిరస్తాతిశయం స్థిరమ్ ఇత్థమర్థైర్దశవిధైరియమాథర్వణీ శ్రుతిః
అది అపారమైనది, ఇతరుడిపై ఆధారపడని, అతిశయాన్ని లేని, స్థిరమైనది — ఇలా పదివిధమైన అర్థాలతో ఈ అథర్వణ వేద వాక్యము.
యస్మాద్గరీయసీ తస్మాద్విశ్వం వ్యాప్తమథర్వణాత్ ఋగ్వేదః పునరాహేదం జాగ్రద్రూపం మయోచ్యతే
అథర్వణ వేదం గొప్పదైనందున, ఈ జగత్తంతా దానితో వ్యాపించింది. ఋగ్వేదం మళ్లీ ఇదే విషయాన్ని, నేను చెప్పిన జాగ్రతావస్థగా ప్రకటిస్తుంది.
యేనాహమాత్మతత్త్వస్య నిత్యమస్మ్యభిధాయకః యజుర్వేదో ఽవదత్తద్వత్స్వప్నావస్థా మయోచ్యతే
నేను ఆత్మతత్వాన్ని ఎప్పుడూ తెలియజేసేవాడినని యజుర్వేదం చెబుతుంది. అలాగే, నేను చెప్పిన స్వప్నావస్థ కూడా అదే విధంగా ఉంది.