శివపురాణమ్

తావత్కాలం గతశ్చోర్ధ్వం తస్యాంతం జ్ఞాతుమిచ్ఛయా శ్రాంతోత్యంతమదృష్ట్వాంతం పాపతాధః పితామహః

అదే సమయం పాటు బ్రహ్మా పైకి ప్రయాణించాడు, దాని అంతం తెలుసుకోవాలని ప్రయత్నించాడు. అలసిపోయి, దాని చివర చూడలేక, తప్పుదోవ పట్టాడు.

తథైవ భగవాన్ విష్ణుః శ్రాంతః సంవిగ్నలోచనః క్లేశేన మహతా తూర్ణమధస్తాదుత్థితో ఽభవత్

అదే విధంగా, భగవంతుడు విష్ణువు కూడా బాగా అలసిపోయి, కన్నుల్లో కలవరంతో, గొప్ప కష్టంతో క్రిందనుండి త్వరగా పైకి లేచాడు.

సమాగతావథాన్యోన్యం విస్మయస్మేరవీక్షణౌ మాయయా మోహితౌ శంభోః కృత్యాకృత్యం న జగ్మతుః

ఆ తరువాత, ఇద్దరూ ఒకరినొకరు ఆశ్చర్యంతో, చిరునవ్వుతో చూశారు. శంభువు మాయ వల్ల ఇద్దరూ మాయలో పడిపోయి, ఏది చేయాలో, చేయకూడదో గ్రహించలేకపోయారు.

పృష్ఠతః పార్శ్వతస్తస్య చాగ్రతశ్చ స్థితావుభౌ ప్రణిపత్య కిమాత్మేదమిత్యచింతయతాం తదా

ఆ సమయంలో, ఇద్దరూ అతని వెనుక, పక్కన, ముందుగా నిలబడి, నమస్కరించి, 'ఇది ఏ ఆత్మ?' అని ఆలోచించారు.

అథావిరభవత్తత్ర సనాదం శబ్దలక్షణమ్ ఓమిత్యేకాక్షరం బ్రహ్మ బ్రహ్మణః ప్రతిపాదకమ్

అప్పుడు అక్కడ ఒక్క అక్షరమైన 'ఓం' అనే శబ్దంతో కూడిన బ్రహ్మం ప్రత్యక్షమైంది, అది బ్రహ్మను సూచించేది.

తదప్యవిదితం తావద్బ్రహ్మణా విష్ణునా తథా రజసా తమసా చిత్తం తయోర్యస్మాత్తిరస్కృతమ్

అయితే, ఆ సమయంలో బ్రహ్మ, విష్ణువులు ఇద్దరూ దాన్ని గుర్తించలేకపోయారు, ఎందుకంటే వారి మనస్సు రజోగుణం, తమోగుణం వల్ల మూసుకుపోయింది.

తదా విభక్తమభవచ్చతుర్ధైకం తదక్షరమ్ అ ఉ మేతి త్రిమాత్రాభిః పరస్తాచ్చార్ధమాత్రయా

ఆ సమయంలో ఆ ఒక్క అక్షరం నాలుగు భాగాలుగా విడిపోయింది: 'అ', 'ఉ', 'మ' అనే మూడు అక్షరాలు, వాటికి మించి అర మాత్ర.

తత్రాకారః శ్రితో భాగే జ్వలల్లింగస్య దక్షిణే ఉకారశ్చోత్తరే తద్వన్మకారస్తస్య మధ్యతః

అక్కడ, 'అ' అనే ధ్వని అగ్ని లింగం యొక్క కుడి భాగంలో, 'ఉ' ఎడమవైపు, అలాగే 'మ' మధ్యలో స్థాపించబడింది.

అర్ధమాత్రాత్మకో నాదః శ్రూయతే లింగమూర్ధని విభక్తే ఽపి తదా తస్మిన్ప్రణవే పరమాక్షరే

అరమాత్రతో కూడిన నాదం లింగం శిఖరంలో వినిపిస్తుంది; ఇలా విడిపోయినా, ఆ పరమ అక్షరమైన ప్రణవం అక్కడే ఉంటుంది.

విభావార్థం చ తౌ దేవౌ న కించిదవజగ్మతుః వేదాత్మనా తదావ్యక్తః ప్రణవో వికృతిం గతః

ప్రపంచానికి వ్యక్తమయ్యేందుకు, ఆ ఇద్దరు దేవతలు ఏమీ గ్రహించలేకపోయారు; ఆ సమయంలో, వేదస్వరూపమైన అవ్యక్తమైన ప్రణవం మార్పు చెందింది.

తత్రాకారో ఋగభవదుకారో యజురవ్యయః మకారస్సామ సంజాతో నాదస్త్వాథర్వణీ శ్రుతిః

అక్కడ, 'అ' ఋగ్వేదంగా, అక్షయమైన 'ఉ' యజుర్వేదంగా, 'మ' సామవేదంగా, నాదం అథర్వణ వేదంగా మారింది.

ఋగయం స్థాపయామాస సమాసాత్త్వర్థమాత్మనః రజోగుణేషు బ్రహ్మాణం మూర్తిష్వాద్యం క్రియాస్వపి

ఋగ్వేదం తన సారాన్ని, అర్థాన్ని, రాజోగుణాలున్న బ్రహ్మను, మొదటి రూపాన్ని, క్రియల్లోను స్థాపించింది.

సృష్టిం లోకేషు పృథివీం తత్త్వేష్వాత్మానమవ్యయమ్ కలాధ్వని నివృత్తిం చ సద్యం బ్రహ్మసు పఞ్చసు

లోకాల్లో సృష్టి, భూతాల్లో భూమి, నశించని ఆత్మ, కలా మార్గంలో లయ, ఐదు బ్రహ్మల్లో తక్షణమే స్థితి.

లింగభాగేష్వధోభాగం బీజాఖ్యం కారణత్రయే చతుఃషష్టిగుణైశ్వర్యం బౌద్ధం యదణిమాదిషు

లింగ భాగాల్లో క్రిందవైపు, బీజంగా పిలిచే మూడు కారణాల్లో, అణిమాదులుగా మొదలయ్యే అరవై నాలుగు శక్తుల అధికారం.

తదిత్థమర్థైర్దశభిర్వ్యాప్తం విశ్వమృచా జగత్ అథోపస్థాపయామాస స్వార్థం దశవిధం యజుః

ఇలా, ఈ పది అర్థాలతో ఋగ్వేదం విశ్వాన్ని వ్యాప్తి చేసింది; తరువాత, యజుర్వేదం తన పది విధాలైన అర్థాలను స్థాపించింది.

సత్త్వం గుణేషు విష్ణుం చ మూర్తిష్వాద్యం క్రియాస్వపి స్థితిం లోకేష్వంతరిక్షం విద్యాం తత్త్వేషు చ త్రిషు

గుణాల్లో సత్వం, రూపాల్లో మొదటిగా విష్ణువు, క్రియల్లోనూ, లోకాల్లో స్థితి, మధ్యలో అంతరిక్షం, తత్త్వాల్లో మూడు విద్య.

కలాధ్వసు ప్రతిష్ఠాం చ వామం బ్రహ్మసు పఞ్చసు మధ్యం తు లింగభాగేషు యోనిం చ త్రిషు హేతుషు

కలామార్గాల్లో స్థిరత, ఐదు బ్రహ్మల్లో ఎడమవైపు, లింగ భాగాల్లో మధ్యభాగం, మూడు కారణాల్లో యోని.

ప్రాకృతం చ యథైశ్వర్యం తస్మాద్విశ్వం యజుర్మయమ్ తతోపస్థాపయామాస సామార్థం దశధాత్మనః

ప్రకృతిస్వభావమైన ఐశ్వర్యం, అందువల్ల యజుర్వేదమే విశ్వానికి ఆధారం. తరువాత సామవేదం తన పది విధాలైన అర్థాలను స్థాపించింది.

తమోగుణేష్వథో రుద్రం మూర్తిష్వాద్యం క్రియాసు చ సంహృతిం త్రిషు లోకేషు తత్త్వేషు శివముత్తమమ్

తమోగుణాల్లో రుద్రుడు, రూపాల్లో మొదటిగా, క్రియల్లోనూ, మూడు లోకాల్లో లయ, తత్త్వాల్లో పరమమైన శివుడు.

విద్యాకలాస్వఘోరం చ తథా బ్రహ్మసు పఞ్చసు లింగభాగేషు పీఠోర్ధ్వం బీజినం కారణత్రయే

విద్యలు, కళల రూపాల్లో, ఐదు బ్రహ్మలలో, లింగ భాగాల్లో పీఠానికి పైన, ఆ విత్తనం మూడు కారణాల్లో ఉంటుంది.

పౌరుషం చ తథైశ్వర్యమిత్థం సామ్నా తతం జగత్ అథాథర్వాహ నైర్గుణ్యమర్థం ప్రథమమాత్మనః

అలాగే, పురుషత్వం, ఐశ్వర్యం కూడా అలాగే; సామవేదం ద్వారా ఈ జగత్తు వ్యాపించింది. ఆ తర్వాత అథర్వణుడు ఆత్మకు మొదటి నిగుణత్వాన్ని ప్రకటించాడు.

తతో మహేశ్వరం సాక్షాన్మూర్తిష్వపి సదాశివమ్ క్రియాసు నిష్క్రియస్యాపి శివస్య పరమాత్మనః

ఆ తరువాత మహేశ్వరుడు ప్రత్యక్షంగా ఉన్నాడు, సదాశివుడు కూడా రూపాల్లో, క్రియల్లో ఉన్నాడు, అయినా పరమాత్మ అయిన శివుడు క్రియలకు అతీతుడు.

భూతానుగ్రహణం చైవ ముచ్యంతే యేన జంతవః లోకేష్వపి యతో వాచో నివృత్తా మనసా సహ

యావన్నా భూతాలకు అనుగ్రహం చేసే వాడు, జీవులను విముక్తి చేసే వాడు, ఆ లోకాల్లో మాట కూడా మనస్సుతో కలిసి తిరిగి వెనక్కు పోతుంది.

తదూర్ధ్వమున్మనా లోకాత్సోమలోకమలౌకికమ్ సోమస్సహోమయా యత్ర నిత్యం నివసతీశ్వరః

ఆ దాని పైన ఉన్న ఉన్మనా లోకం, సోమ లోకాన్ని దాటి, లౌకికాన్ని దాటి, అక్కడ సోముడు హోమాలతో కలసి, ప్రభువు నిత్యం నివసిస్తాడు.

తదూర్ధ్వమున్మనా లోకాద్యం ప్రాప్తో న నివర్తతే శాంతిం చ శాంత్యతీతాం చ వ్యాపికాం చై కలాస్వపి

ఆ ఉన్మనా లోకాన్ని దాటి చేరినవాడు తిరిగి రాడు; అక్కడ శాంతి, శాంతికి అతీతమైనది, కళల్లో కూడా వ్యాపించే శక్తి ఉన్నాయి.

తత్పూరుషం తథేశానం బ్రహ్మ బ్రహ్మసు పఞ్చసు మూర్ధానమపి లింగస్య నాదభాగేష్వనుత్తమమ్

అక్కడ పురుషుడు, ఈశానుడు, ఐదు బ్రహ్మలలో బ్రహ్మ, లింగం మస్తకంలోనూ, శబ్ద భాగాలలోనూ పరమమైనది ఉంది.

యత్రావాహ్య సమారాధ్యః కేవలో నిష్కలః శివః తత్తేష్వపి తదా బిందోర్నాదాచ్ఛక్తేస్తతః పరాత్

అక్కడ, ఏకమైన, నిష్కలమైన శివుని ఆహ్వానించి పూజిస్తారు; అక్కడ కూడా బిందువు, నాదం, శక్తి, వాటిని దాటి ఉన్నది ఉంది.

తత్త్వాదపి పరం తత్త్వమతత్త్వం పరమార్థతః కారణేషు త్రయాతీతాన్మాయావిక్షోభకారణాత్

ఆ తత్త్వాన్ని దాటి ఉన్నది పరమార్థంగా తత్త్వం కాదు, అది మూడు కారణాలను దాటి, మాయను కలవరపెట్టే మూలంగా ఉంది.

అనంతాచ్ఛుద్ధవిద్యాయాః పరస్తాచ్చ మహేశ్వరాత్ సర్వవిద్యేశ్వరాధీశాన్న పరాచ్చ సదాశివాత్

అనంతమైన శుద్ధ విద్యను దాటి, మహేశ్వరుని దాటి, అన్ని విద్యలాధిపతులను దాటి, సదాశివుని కూడా దాటి ఉన్నది.