అశుద్ధం చైవ శుద్ధం యచ్ఛుద్ధాశుద్ధం చ తత్త్రిధా తతః శివో మహేశశ్చ రుద్రో విష్ణుః పితామహః
అశుద్ధమైనది, శుద్ధమైనది, శుద్ధాశుద్ధమైనది — ఈ మూడు విధాలుగా ఉన్నదానివల్లే శివుడు, మహేశుడు, రుద్రుడు, విష్ణువు, బ్రహ్మా పుట్టారు.
భూతాని చేన్ద్రియైర్జాతా లీయన్తే ఽత్ర శివాజ్ఞయా అత ఏవ శివో లింగో లింగమాజ్ఞాపయేద్యతః
భూతాలు, ఇంద్రియాలు ఇవన్నీ శివుని ఆజ్ఞతో పుట్టి, మళ్లీ ఇక్కడే లయమవుతాయి. అందుకే శివుడు లింగరూపుడు, ఎందుకంటే లింగమే అన్నిటినీ ఆదేశిస్తుంది.
యతో న తదనాజ్ఞాతం కార్యాయ ప్రభవేత్స్వతః తతో జాతస్య విశ్వస్య తత్రైవ విలయో యతః
ఆయన ఆజ్ఞ లేకుండా ఏ పని కూడా జరగదు. ఈ జగత్తు పుట్టిన తర్వాత, దాని లయ కూడా అక్కడే జరుగుతుంది.
అనేన లింగతాం తస్య భవేన్నాన్యేన కేనచిత్ లింగం చ శివయోర్దేహస్తాభ్యాం యస్మాదధిష్ఠితమ్
ఈ కారణంతోనే ఆయనకు లింగరూపం ఏర్పడింది, ఇంకేదైనా వల్ల కాదు. లింగం అనేది శివుడు, శక్తి ఇద్దరి శరీరం, ఎందుకంటే అది వారిద్దరి ఆధీనంలో ఉంది.
అతస్తత్ర శివః సామ్బో నిత్యమేవ సమర్చయేత్ లింగవేదీ మహాదేవీ లింగం సాక్షాన్మహేశ్వరః
అందువల్ల అక్కడ శివుడు అంబతో కలిసి ఎప్పుడూ పూజించాలి. లింగమే పీఠం, మహాదేవి, లింగమే ప్రత్యక్షంగా మహేశ్వరుడు.
తయోః సంపూజనాదేవ స చ సా చ సమర్చితౌ న తయోర్లింగదేహత్వం విద్యతే పరమార్థతః
వారిద్దరిని పూజిస్తే, ఇద్దరినీ పూజించినట్లే. నిజంగా వారిద్దరికీ లింగరూపమైన శరీరం లేదు.
యతస్త్వేతౌ విశుద్ధౌ తౌ దేహస్తదుపచారతః తదేవ పరమా శక్తిః శివస్య పరమాత్మనః
వారిద్దరూ పవిత్రులు కనుక, వారి శరీరాలు ఉపమానంగా మాత్రమే భావించాలి. అదే పరమాత్మ అయిన శివుని పరాశక్తి.
శక్తిరాజ్ఞాం యదాదత్తే ప్రసూతే తచ్చరాచరమ్ న తస్య మహిమా శక్యో వక్తుం వర్షశతైరపి
శక్తి ఆజ్ఞను స్వీకరించినప్పుడు, ఈ చరాచర జగత్తంతా సృష్టిస్తుంది. ఆయన మహిమను వందేళ్లపాటు చెప్పినా పూర్తిగా వివరించలేం.
యేనాదౌ మోహితౌ స్యాతాం బ్రహ్మనారాయణావపి పురా త్రిభువనస్యాస్య ప్రలయే సముపస్థితే
ప్రపంచాల ముగింపు సమయం వచ్చినప్పుడు, ఆది కాలంలో బ్రహ్మ, నారాయణులిద్దరినీ ఎవరో మాయతో మోహింపజేశారు.
వారిశయ్యాగతో విష్ణుః సుష్వాపానాకులః సుఖమ్ యదృచ్ఛయా గతస్తత్ర బ్రహ్మా లోకపితామహః
విష్ణువు నీటిమీద పడుకుని, నిద్రలో ఆనందంగా ఉండగా, యాదృచ్ఛికంగా లోకపితామహుడు బ్రహ్మ అక్కడికి వచ్చాడు.
దదర్శ పుణ్డరీకాక్షం స్వపన్తం తమనాకులమ్ మాయయా మోహితః శమ్భోర్విష్ణుమాహ పితామహః
బ్రహ్మ, పద్మనాభుడైన విష్ణువును నిద్రలో ప్రశాంతంగా చూస్తూ, శంభుని మాయ వల్ల మోహితుడై, విష్ణువుతో ఇలా అన్నాడు.
కస్త్వం వదేత్యమర్షేణ ప్రహృత్యోత్థాప్య మాధవమ్ స తు హస్తప్రహారేణ తీవ్రేణాభిహతః క్షణాత్
బ్రహ్మ కోపంతో మాధవుడిని మేల్కొలిపి, 'నువ్వెవరు? చెప్పు!' అని అడిగాడు. తన చేతితో గట్టిగా తాకడంతో, విష్ణువు వెంటనే మేల్కొన్నాడు.
ప్రబుద్ధోత్థాయ శయనాద్దదర్శ పరమేష్ఠినమ్ తమాహ చాంతస్సంక్రుద్ధః స్వయమక్రుద్ధవద్ధరిః
విష్ణువు మేలుకుని, పడకపై నుండి లేచి, పరమేశ్వరుడిని చూశాడు. హరిదేవుడు లోపల కోపంగా ఉన్నా, బయట మాత్రం శాంతంగా మాట్లాడాడు.
కుతస్త్వమాగతో వత్స కస్మాత్త్వం వ్యాకులో వద ఇతి విష్ణువచః శ్రుత్వా ప్రభుత్వగుణసూచకమ్
'నువ్వెక్కడి నుండి వచ్చావు బిడ్డా? ఎందుకు కలవరపడుతున్నావు? చెప్పు.' అని విష్ణువు అడిగాడు. ఆ మాటలు ఆయన అధికారాన్ని సూచించేవి.
రజసా బద్ధవైరస్తం బ్రహ్మా పునరభాషత వత్సేతి మాం కుతో బ్రూషే గురుః శిష్యమివాత్మనః
రజోగుణంతో కలిసిపోయి, శత్రుత్వంతో బంధించబడిన బ్రహ్మా మళ్లీ అతనితో ఇలా అన్నాడు: 'నన్ను వత్సా అని ఎందుకు పిలుస్తున్నావు? గురువు తన శిష్యుడిని పిలిచినట్టు నన్ను పిలవడం ఎందుకు?'
మాం న జానాసి కిం నాథం ప్రపఞ్చో యస్య మే కృతిః త్రిధాత్మానం విభజ్యేదం సృష్ట్వాథ పరిపాల్యతే
'నన్ను నీవు ప్రభువుగా గుర్తించలేదా? ఈ సృష్టి అంతా నా చేతి పని. నేను నా స్వరూపాన్ని మూడు భాగాలుగా చేసి ఈ లోకాన్ని సృష్టించాను, పరిరక్షిస్తున్నాను కూడా.'
సంహరామి నమే కశ్చిత్స్రష్టా జగతి విద్యతే ఇత్యుక్తే సతి సో ఽప్యాహ బ్రహ్మాణం విష్ణురవ్యయః
'ఈ లోకంలో సృష్టికర్త నేను మాత్రమే. నేను మాత్రమే సంహరించగలను, ఇంకెవరూ లేరు.' అని బ్రహ్మా అన్నప్పుడు, అవినాశి విష్ణువు కూడా బ్రహ్మాను ఇలా ఉద్దేశించి అన్నాడు:
అహమేవాదికర్తాస్య హర్తా చ పరిపాలకః భవానపి మమైవాంగాదవతీర్ణః పురావ్యయాత్
'ఈ జగత్తుకు ఆదికర్త, సంహారకుడు, పరిరక్షకుడు నేనే. నువ్వు కూడా పూర్వకాలంలో నా శరీర భాగం నుంచే జన్మించావు, అవినాశి అయిన నన్ను విడిచి కాదు.'
మన్నియోగాత్త్వమాత్మానం త్రిధా కృత్వా జగత్త్రయమ్ సృజస్యవసి చాంతే తత్పునః ప్రతిసృజస్యపి
'నా ఆజ్ఞతో నువ్వు నీను మూడు భాగాలుగా చేసి మూడు లోకాలను సృష్టిస్తావు, వాటిని పరిరక్షిస్తావు, చివరికి వాటిని మళ్లీ లయమయ్యేలా చేస్తావు.'
విస్మృతోసి జగన్నాథం నారాయణమనామయమ్ తవాపి జనకం సాక్షాన్మామేవమవమన్యసే
'నీవు జగన్నాథుడైన నారాయణుడిని, నిన్ను నేరుగా పుట్టించిన నన్ను కూడా మరచిపోయావు. అందుకే నన్ను తక్కువగా చూస్తున్నావు.'
తవాపరాధో నాస్త్యత్ర భ్రాంతోసి మమ మాయయా మత్ప్రసాదాదియం భ్రాంతిరపైష్యతి తవాచిరాత్
'ఇక్కడ నీకు తప్పు ఏమీ లేదు; నా మాయ వల్ల నీవు మోసపోయావు. నా కృపతో నీ ఈ అయోమయం త్వరలో తొలగిపోతుంది.'
శృణు సత్యం చతుర్వక్త్ర సర్వదేవేశ్వరో హ్యహమ్ కర్తా భర్తా చ హర్తా చ న మయాస్తి సమో విభుః
'నాలుగు ముఖాలవాడా! నిజాన్ని విను: దేవతలందరికీ నేను అధిపతి, సృష్టికర్త, పరిరక్షకుడు, సంహారకుడిని. నా సమానంగా శక్తివంతుడు ఎవరూ లేరు.'
ఏవమేవ వివాదోభూద్బ్రహ్మవిష్ణ్వోః పరస్పరమ్ అభవచ్చ మహాయుద్ధం భైరవం రోమహర్షణమ్
ఇలా బ్రహ్మా, విష్ణువులకు పరస్పరం గొడవ పుట్టింది. వారిద్దరి మధ్య భయంకరమైన, రోమాలు నిక్కబొడుచుకునేలా మహాయుద్ధం జరిగింది.
ముష్టిభిర్న్నిఘ్నతోస్తీవ్రం రజసా బద్ధవైరయోః తయోర్దర్పాపహారాయ ప్రబోధాయ చ దేవయోః
రజోగుణంతో, శత్రుత్వంతో నిండిన వారిద్దరూ బలంగా ముష్టులతో కొట్టుకుంటూ, వారి గర్వాన్ని తగ్గించటానికి, జ్ఞానం కలిగించటానికి ఆ యుద్ధం జరిగింది.
మధ్యే సమావిరభవల్లింగమైశ్వరమద్భుతమ్ జ్వాలామాలాసహస్రాఢ్యమప్రమేయమనౌపమమ్
వారిద్దరి మధ్యలో అద్భుతమైన, దైవికమైన లింగం ప్రత్యక్షమైంది. అది వేల అగ్ని జ్వాలలతో ప్రకాశిస్తూ, కొలవలేని, తులనలేని రూపంలో కనిపించింది.
క్షయవృద్ధివినిర్ముక్తమాదిమధ్యాంతవర్జితమ్ తస్య జ్వాలాసహస్రేణ బ్రహ్మవిష్ణూ విమోహితౌ
ఆ లింగానికి neither క్షయం nor వృద్ధి లేదు, neither ఆది, మధ్య, అంతం లేదు. దాని వేల అగ్ని జ్వాలల వల్ల బ్రహ్మా, విష్ణువులు ఇద్దరూ మోహించిపోయారు.
విసృజ్య యుద్ధం కిం త్వేతదిత్యచింతయతాం తదా న తయోస్తస్య యాథాత్మ్యం ప్రబుద్ధమభవద్యదా
వారు యుద్ధాన్ని వదిలేసి, 'ఇది ఏమిటి?' అని ఆశ్చర్యపడ్డారు. కానీ వారిద్దరికీ ఆ లింగం యొక్క అసలు స్వరూపం అర్థం కాలేదు.
తదా సముద్యతౌ స్యాతాం తస్యాద్యంతం పరీక్షితుమ్
అప్పుడు వారిద్దరూ దాని ఆది, అంతం తెలుసుకోవాలని సంకల్పించారు.
తత్ర హంసాకృతిర్బ్రహ్మా విశ్వతః పక్షసంయుతః మనోనిలజవో భూత్వా గతస్తూర్ధ్వం ప్రయత్నతః
అక్కడ బ్రహ్మా హంస రూపం ధరించి, అన్ని దిక్కులకూ రెక్కలు విప్పి, మనస్సు, గాలితో వేగంగా పైకి ఎగిరేందుకు ప్రయత్నించాడు.
నారాయణోపి విశ్వాత్మా లీలాఞ్జనచయోపమమ్ వారాహమమితం రూపమస్థాయ గతవానధః
నారాయణుడు, విశ్వానికి ఆత్మ అయినవాడు, లీలగా మినుమినుకల రంగులో అనంతమైన వరాహ రూపం ధరించి, క్రిందికి పోయాడు.