శివపురాణమ్

గ్రామణ్యశ్చ తథా యక్షాన్యాతుధానాంస్తథా హయాన్ సప్తచ్ఛందోమయాంశ్చైవ వాలఖిల్యాంశ్చ పూజయేత్

గ్రామణులు, యక్షులు, రాక్షసులు, గుర్రాలు, ఏడు ఛందస్సులతో కూడిన గణాలు, వాలఖిల్యులను కూడా పూజించాలి.

ఏవం తృతీయావరణే సమభ్యర్చ్య దివాకరమ్ బ్రహ్మాణమర్చయేత్పశ్చాత్త్రిభిరావరణైః సహః

ఇలా మూడవ వలయంలో సూర్యుని పూజించిన తరువాత, బ్రహ్మను మూడు వలయాలతో కూడి పూజించాలి.

హిరణ్యగర్భం పూర్వస్యాం విరాజం దక్షిణే తతః కాలం పశ్చిమదిగ్భాగే పురుషం చోత్తరే యజేత్

తూర్పున హిరణ్యగర్భుడిని, దక్షిణ దిశలో విరాజును, పడమరలో కాలుడిని, ఉత్తర దిశలో పురుషుడిని పూజించాలి.

హిరణ్యగర్భః ప్రథమో బ్రహ్మా కమలసన్నిభః కాలో జాత్యంజనప్రఖ్యః పురుషః స్ఫటికోపమః

హిరణ్యగర్భుడు మొదటి వాడు, బ్రహ్మా పద్మపుష్పం వంటి వాడు, కాలుడు నీలపు కాజలు లాంటి వాడు, పురుషుడు స్ఫటికంలా నిర్మలంగా ఉంటాడు.

త్రిగుణో రాజసశ్చైవ తామసః సాత్త్వికస్తథా చత్వార ఏతే క్రమశః ప్రథమావరణే స్థితాః

రజోగుణం, తమోగుణం, సత్త్వగుణం కలిగి, ఈ నలుగురు క్రమంగా మొదటి వలయంలో స్థితి చెందారు.

ద్వితీయావరణే పూజ్యాః పూర్వాదిపరితః క్రమాత్ సనత్కుమారః సనకః సనందశ్చ సనాతనః

రెండవ వలయంలో, తూర్పు నుండి మొదలుకొని చుట్టూ క్రమంగా, సనత్కుమారుడు, సనకుడు, సనందుడు, సనాతనుడు వీరిని పూజించాలి.

తృతీయావరణే పశ్చాదర్చయేచ్చ ప్రజాపతీన్ అష్టౌ పూర్వాంశ్చ పూర్వాదౌ త్రీన్ప్రాక్పశ్చాదనుక్రమాత్

మూడవ వలయంలో, తరువాత, ఎనిమిది ప్రజాపతులను, అలాగే ముందుగా తూర్పు వైపున ముగ్గురిని తూర్పు నుండి పడమటివైపు క్రమంగా పూజించాలి.

దక్షో రుచిర్భృగుశ్చైవ మరీచిశ్చ తథాంగిరాః పులస్త్యః పులహశ్చైవ క్రతురత్రిశ్చ కశ్యపః

దక్షుడు, రుచిః, భృగువు, మరీచి, అంగిరసు, పులస్త్యుడు, పులహుడు, క్రతువు, అత్రి, కశ్యపుడు—

వసిష్ఠశ్చేతి విఖ్యాతాః ప్రజానాం పతయస్త్విమే తేషాం భార్యాశ్చ తైస్సార్ధం పూజనీయా యథాక్రమమ్

వశిష్ఠుడు—ఇవాళ్లంతా ప్రజల పాలకులుగా ప్రసిద్ధులు. వీరి భార్యలతో కూడి, వారిని యథాక్రమంగా పూజించాలి.

ప్రసూతిశ్చ తథా ఽ ఽకూతిః ఖ్యాతిః సమ్భూతిరేవ చ ధృతిః స్మృతిః క్షమా చైవ సన్నతిశ్చానసూయకా

ప్రసూతి, ఆకూతి, ఖ్యాతి, సంభూతి, ధృతి, స్మృతి, క్షమ, సన్నతి, అనసూయ—

దేవమాతారున్ధతీ చ సర్వాః ఖలు పతివ్రతాః శివార్చనరతో నిత్యం శ్రీమత్యః ప్రియదర్శనాః

దేవమాత, అరుంధతి— వీరందరూ నిజమైన పతివ్రతలు, ఎప్పుడూ శివార్చనలో నిమగ్నమై, మహిమాన్వితులు, అందమైనవారు.

ప్రథమావరణే వేదాంశ్చతురో వా ప్రపూజయేత్ ఇతిహాసపురాణాని ద్వితీయావరణే పునః

మొదటి వలయంలో నాలుగు వేదాలను పూజించాలి; రెండవ వలయంలో ఇతిహాసాలు, పురాణాలను పూజించాలి.

తృతీయావరణే పశ్చాద్ధర్మశాస్త్రపురస్సరాః వైదిక్యో నిఖిలా విద్యాః పూజ్యా ఏవ సమంతతః

మూడవ వలయంలో, తరువాత, వేద విద్యలతో కూడిన ధర్మశాస్త్రాలు, అన్ని విద్యలను చుట్టూ పూజించాలి.

పూర్వాదిపురతో వేదాస్తదన్యే తు యథారుచి అష్టధా వా చతుర్ధా వా కృత్వా పూజాం సమంతతః

తూర్పు మొదలుకొని ముందు భాగంలో వేదాలు, ఇతర విద్యలు, ఎవరి ఇష్టానుసారం ఎనిమిది భాగాలుగా లేదా నాలుగు భాగాలుగా విభజించి, చుట్టూ పూజించాలి.

ఏవం బ్రహ్మాణమభ్యర్చ్య త్రిభిరావరణైర్యుతమ్ దక్షిణే పశ్చిమే పశ్చాద్రుద్రం సావరణం యజేత్

ఇలా మూడు వలయాలతో కూడిన బ్రహ్మను పూజించిన తరువాత, దక్షిణ, పడమటి వైపున రుద్రుని వలయంతో కూడి పూజించాలి.

తస్య బ్రహ్మషడంగాని ప్రథమావరణం స్మృతమ్ ద్వితీయావరణే చైవ విద్యేశ్వరమయం తథా

బ్రహ్మకు సంబంధించిన ఆరు అంగాలు మొదటి వలయంగా భావించబడతాయి; రెండవ వలయంగా విద్యల అధిపతులతో కూడినవారు పూజించబడతారు.

తృతీయావరణే భేదో విద్యతే స తు కథ్యతే చతస్రో మూర్తయస్తస్య పూజ్యాః పూర్వాదితః క్రమాత్

మూడవ వలయంలో ఒక ప్రత్యేకత ఉంది, అది ఇప్పుడు చెప్పబడుతోంది: తూర్పు నుండి క్రమంగా ఆయన నాలుగు రూపాలను పూజించాలి.

త్రిగుణాస్సకలో దేవః పురస్తాచ్ఛివసంజ్ఞకః రాజసో దక్షిణే బ్రహ్మా సృష్టికృత్పూజ్యతే భవః

మూడు గుణాలతో కూడిన ఆ దేవుడు తూర్పున శివుడిగా పూజించబడతాడు; దక్షిణ వైపున రాజసిక స్వభావంతో బ్రహ్మ, సృష్టికర్తగా భవుడిగా పూజించబడతాడు.

తామసః పశ్చిమే చాగ్నిః పూజ్యస్సంహారకో హరః సాత్త్వికస్సుఖకృత్సౌమ్యే విష్ణుర్విశ్వపతిర్మృడః

పడమటివైపు తామస స్వభావంతో అగ్ని హరుడిగా, సంహారకుడిగా పూజించబడతాడు; ఉత్తర దిశలో సాత్విక స్వభావంతో విష్ణువు, విశ్వపతి, మృడుడిగా, సుఖాన్ని కలిగించేవాడిగా పూజించబడతాడు.

ఏవం పశ్చిమదిగ్భాగే శమ్భోః షడ్వింశకం శివమ్ సమభ్యర్చ్యోత్తరే పార్శ్వే తతో వైకుంఠమర్చయేత్

ఇలా పడమటి దిశలో షడ్వింశతి రూపాల శివుని పూజించిన తరువాత, ఉత్తర వైపున వైకుంఠాన్ని పూజించాలి.

వాసుదేవం పురస్కృత్వా ప్రథమావరణే యజేత్ అనిరుద్ధం దక్షిణతః ప్రద్యుమ్నం పశ్చిమే తతః

వాసుదేవుడిని ముందుగా ఉంచి, మొదటి వలయంలో ఆయనను పూజించాలి; దక్షిణ వైపున అనిరుద్ధుడు, తరువాత పడమటివైపు ప్రద్యుమ్నుడు పూజించబడతారు.

సౌమ్యే సంకర్షణం పశ్చాద్వ్యత్యస్తౌ వా యజేదిమౌ ప్రథమావరణం ప్రోక్తం ద్వితీయావరణం శుభమ్

ఉత్తర దిశలో సాంకర్షణుడిని తరువాత పూజించాలి; లేదా వీరిద్దరినీ మారుస్తూ పూజించవచ్చు. ఇదే మొదటి వలయం, రెండవ వలయం శుభదాయకమైనది.

మత్స్యః కూర్మో వరాహశ్చ నరసింహోథ వామనః రామశ్చాన్యతమః కృష్ణో భవానశ్వముఖోపి చ

మత్స్యుడు, కూర్ముడు, వరాహుడు, నరసింహుడు, వామనుడు, రాముడు, మరొకరు, కృష్ణుడు, భవుడు, అశ్వముఖుడైన రూపమూ పూజించాలి.

తృతీయావరణే చక్రుః పూర్వభాగే సమర్చయేత్ నారాయణాఖ్యాం యామ్యేస్త్రం క్వచిదవ్యాహతం యజేత్

మూడవ వలయంలో, తూర్పు భాగంలో నారాయణుని రూపాన్ని భక్తితో పూజించాలి. దక్షిణ దిశలో యముని ఆయుధాన్ని, ఎక్కడా ఆటంకం లేకుండా, యజ్ఞం చేయాలి.

పశ్చిమే పాంచజన్యం చ శార్ఙ్గంధనురథోత్తరే ఏవం త్ర్యావరణైః సాక్షాద్విశ్వాఖ్యాం పరమం హరిమ్

పడమర దిశలో పాంచజన్య శంఖాన్ని, ఉత్తర దిశలో శారంగ ధనుస్సును పూజించాలి. ఇలా మూడు వలయాల్లో, విశ్వమయుడైన పరమహరి నారాయణుని నేరుగా పూజించాలి.

మహావిష్ణుం సదావిష్ణుం మూర్తీకృత్య సమర్చయేత్ ఇత్థం విష్ణోశ్చతుర్వ్యూహక్రమాన్మూర్తిచతుష్టయమ్ పూజయిత్వా చ తచ్ఛక్తీశ్చతస్రః పుజయేత్క్రమాత్

మహావిష్ణువును, ఎప్పుడూ ఉండే విష్ణువును, స్వరూపంగా భావించి పూజించాలి. ఇలా విష్ణువు నాలుగు వ్యూహాల క్రమానుసారం నాలుగు రూపాలను పూజించిన తరువాత, వాటి నాలుగు శక్తులను కూడా వరుసగా పూజించాలి.

ప్రభామాగ్నేయదిగ్భాగే నైరృతే తు సరస్వతీమ్ గణాంబికా చ వాయవ్యే లక్ష్మీం రౌద్రే సమర్చయేత్

తూర్పు దిశలో ప్రభను, నైరుతి దిశలో సరస్వతిని, వాయవ్య దిశలో గణాంబికను, ఉత్తర దిశలో లక్ష్మిని, పడమర దిశలో రౌద్రిని పూజించాలి.

ఏవం భాన్వాదిమూర్తీనాం తచ్ఛక్తీనామనంతరమ్ పూజాం విధాయ లోకేశాంస్తత్రైవావరణే యజేత్

ఇలా భాను మొదలైన మూర్తులనూ, వాటి శక్తులనూ నిరంతరం పూజించిన తరువాత, అదే వలయంలో లోకేశ్వరులను పూజించాలి.

ఇన్ద్రమగ్నిం యమం చైవ నిరృతిం వరుణం తథా వాయుం సోమం కుబేరం చ పశ్చాదీశానమర్చయేత్

ఇంద్రుడు, అగ్ని, యముడు, నైరుతి, వరుణుడు, వాయువు, సోముడు, కుబేరుడు, తరువాత ఈశానుని వరుసగా పూజించాలి.