శివపురాణమ్

అకామః కామసంయుక్తో బన్ధాయైవ భవిష్యతి తస్మాత్పఞ్చసు యజ్ఞేషు ధ్యానజ్ఞానపరో భవేత్

ఇచ్చాపూర్వకంగా చేయబడితే బంధనమే, ఆకాంక్ష లేకుండా చేస్తే విముక్తి కలుగుతుంది. అందువల్ల, ఐదు యజ్ఞాలలో ధ్యానం, జ్ఞానంలో నిబద్ధుడై ఉండాలి.

ధ్యానం జ్ఞానం చ యస్యాస్తి తీర్ణస్తేన భవార్ణవః హింసాదిదోషనిర్ముక్తో విశుద్ధశ్చిత్తసాధనః

ఎవరికి ధ్యానమూ, జ్ఞానమూ ఉంటాయో వారు సంసారసాగరాన్ని దాటి పోతారు. హింస మొదలైన దోషాలనుండి విముక్తుడై, శుద్ధమైన మనస్సుతో సాధన చేస్తారు.

ధ్యానయజ్ఞః పరస్తస్మాదపవర్గఫలప్రదః బహిః కర్మకరా యద్వన్నాతీవ ఫలభాగినః

ఇవన్నిటిలో ధ్యానయజ్ఞమే శ్రేష్ఠమైనది, అది మోక్షఫలాన్ని ఇస్తుంది. బాహ్యకర్మలు చేసే వారు మాత్రం పరిమిత ఫలితాలనే పొందుతారు.

దృష్ట్వా నరేన్ద్రభవనే తద్వదత్రాపి కర్మిణః ధ్యానినాం హి వపుః సూక్ష్మం భవేత్ప్రత్యక్షమైశ్వరమ్

ఎలా రాజప్రాసాదంలో ఉంటారో, అలాగే ఇక్కడ కూడా కర్మచేయువారున్నారు. కానీ ధ్యానంలో నిమగ్నులైనవారి రూపం సూక్ష్మంగా, వారి ఐశ్వర్యం ప్రత్యక్షంగా కనబడుతుంది.

యథేహ కర్మణాం స్థూలం మృత్కాష్ఠాద్యైః ప్రకల్పితమ్ ధ్యానయజ్ఞరతాస్తస్మాద్దేవాన్పాషాణమృణ్మయాన్

ఇక్కడ కర్మఫలాలు మట్టి, కలప మొదలైన వాటితో స్థూలంగా నిర్మించబడినట్లు, ధ్యానయజ్ఞంలో నిమగ్నులైనవారు రాళ్లతో లేదా మట్టితో చేసిన దేవతలకన్నా గొప్పవారు.

నాత్యంతం ప్రతిపద్యంతే శివయాథాత్మ్యవేదనాత్ ఆత్మస్థం యః శివం త్యక్త్వా బహిరభ్యర్చయేన్నరః

శివుని నిజస్వరూపాన్ని గ్రహించని వారు పరమపదాన్ని పొందరు. మనస్సులో ఉన్న శివునిని వదిలి, బయటపూజ చేసే మనిషికి అది సాధ్యం కాదు.

హస్తస్థం ఫలముత్సృజ్య లిహేత్కూర్పరమాత్మనః జ్ఞానాద్ధ్యానం భవేద్ధ్యానాజ్జ్ఞానం భూయః ప్రవర్తతే

చేతిలో ఉన్న ఫలాన్ని వదిలిపెట్టి, తన మణికట్టును నాకే ప్రయత్నించకూడదు. జ్ఞానంతో ధ్యానం కలుగుతుంది, ధ్యానంతో మళ్లీ జ్ఞానం పెరుగుతుంది.

తదుభాభ్యాం భవేన్ముక్తిస్తస్మాద్ధ్యానరతో భవేత్ ద్వాదశాన్తే తథా మూర్ధ్ని లలాటే భ్రూయుగాన్తరే

ఈ రెండింటి కలయికతోనే విముక్తి లభిస్తుంది. అందుచేత ధ్యానంలో నిబద్ధుడై ఉండాలి — పన్నెండు వేల్లల దూరంలో, తలపై, నుదిటిపై, కనుబొమ్మల మధ్యలో ధ్యానం చేయాలి.

నాసాగ్రే వా తథాస్యే వా కన్ధరే హృదయే తథా నాభౌ వా శాశ్వతస్థానే శ్రద్ధావిద్ధేన చేతసా

లేదా ముక్కు చివర, నోటిలో, మెడలో, హృదయంలో, లేదా నాభిలో — ఈ శాశ్వత స్థలాల్లో, విశ్వాసంతో నిండిన మనస్సుతో ధ్యానం చేయాలి.

బహిర్యాగోపచారేణ దేవం దేవీం చ పూజయేత్ అథవా పూజయేన్నిత్యం లింగే వా కృతకేపి వా

బాహ్యార్చనతో దేవుడిని, దేవిని పూజించాలి. లేకపోతే లింగంలో లేదా ఏదైనా రూపంలో ఎల్లప్పుడూ పూజ చేయవచ్చు.

వహ్నౌ వా స్థణ్డిలే వాథ భక్త్యా విత్తానుసారతః అథవాంతర్బహిశ్చైవ పూజయేత్పరమేశ్వరమ్ అంతర్యాగరతః పూజాం బహిః కుర్వీత వా న వా

అగ్నిలోనైనా, యాగవేదికపై అయినా, భక్తి, సామర్థ్యాన్ని బట్టి పూజ చేయాలి. అంతర్గతంగానూ, బాహ్యంగానూ పరమేశ్వరుని పూజించవచ్చు. అంతర్యాగంలో నిమగ్నుడైతే, బాహ్యపూజ చేయవచ్చు, చేయకపోయినా పర్వాలేదు.

వ్యాఖ్యాం పూజావిధానస్య ప్రవదామి సమాసతః శివశాస్త్రే శివేనైవ శివాయై కథితస్య తు

శివుని శాస్త్రంలో, శివుడు తాను పార్వతికి చెప్పిన పూజావిధానాన్ని ఇప్పుడు సంక్షిప్తంగా వివరించబోతున్నాను.

అంగమభ్యంతరం యాగమగ్నికార్యావసానకమ్ విధాయ వా న వా పశ్చాద్బహిర్యాగం సమాచరేత్

అంతర్గత యాగాన్ని, అగ్నికార్యానికి ముగింపు వరకు చేయవచ్చు, చేయకపోయినా పర్వాలేదు. ఆ తరువాత బాహ్యయాగాన్ని నిర్వహించాలి.

తత్ర ద్రవ్యాణి మనసా కల్పయిత్వా విశోధ్య చ ధ్యాత్వా వినాయకం దేవం పూజయిత్వా విధానతః

అక్కడ, పూజా ద్రవ్యాలను మనస్సులో ఊహించి, శుద్ధి చేసి, వినాయకుని ధ్యానం చేసి, నియమానుసారం ఆయనను పూజించాలి.

దక్షిణే చోత్తరే చైవ నందీశం సుయశం తథా ఆరాధ్య మనసా సమ్యగాసనం కల్పయేద్బుధః

కుడివైపున, ఎడమవైపున నందీశ్వరుని, సుయశను మనస్సులో సముచితంగా పూజించి, జ్ఞానవంతుడు ఆసనాన్ని సిద్ధం చేయాలి.

ఆరాధనాదికైర్యుక్తస్సింహయోగాసనాదికమ్ పద్మాసనం వా విమలం తత్త్వత్రయసమన్వితమ్

పూజ మొదలైన కర్మలతో, సింహాసనం లేదా పద్మాసనం వంటి శుద్ధమైన ఆసనంలో, మూడు తత్త్వాలతో కూడిన ఆసనంలో కూర్చోవాలి.

తస్యోపరి శివం ధ్యాయేత్సాంబం సర్వమనోహరమ్ సర్వలక్షణసంపన్నం సర్వావయవశోభనమ్

ఆ ఆసనంపై, పార్వతీదేవితో కూడిన శివుని, అన్ని రకాల మోహనమైన రూపంతో, అన్ని శుభలక్షణాలతో, అందమైన అవయవాలతో ధ్యానం చేయాలి.

సర్వాతిశయసంయుక్తం సర్వాభరణభూషితమ్ రక్తాస్యపాణిచరణం కుందచంద్రస్మితాననమ్

అత్యంత శోభతో, అన్ని అలంకారాలతో అలంకరించబడినవాడై, ఎర్రటి నోరు, చేతులు, కాళ్లు కలిగి, మల్లెపువ్వు, చంద్రునిలా నవ్వుతో ఉన్న ముఖముతో ఉన్నవాడిగా.

శుద్ధస్ఫటికసంకాశం ఫుల్లపద్మత్రిలోచనమ్ చతుర్భుజముదారాఙ్గం చారుచంద్రకలాధరమ్

పచ్చటి స్ఫటికంలా వెలిగిపోతూ, వికసించిన కమలపు మూడు కళ్లతో, నాలుగు చేతులతో, శ్రేష్ఠమైన అవయవాలతో, అందమైన చంద్రకళను మస్తకంపై ధరించినవాడిగా.

వరదాభయహస్తం చ మృగటంకధరం హరమ్ భుజంగహారవలయం చారునీలగలాంతరమ్

వరం ఇచ్చే చేయి, భయాన్ని తొలగించే చేయి కలిగి, మృగముద్రను ధరించి, పాములతో చేసిన హారాలు, వలయాలు ధరించి, ఆకర్షణీయమైన నీలపు కంఠంతో ఉన్న పరమేశ్వరునిగా.

సర్వోపమానరహితం సానుగం సపరిచ్ఛదమ్ తతః సంచింతయేత్తస్య వామభాగే మహేశ్వరీమ్

ఎవరికి సమానమూ లేని వాడిగా, సేవకులతో, పరివారంతో కూడినవాడిగా; ఆ తరువాత, ఆయన ఎడమవైపు మహేశ్వరీ దేవిని ధ్యానించాలి.

ప్రఫుల్లోత్పలపత్రాభాం విస్తీర్ణాయతలోచనామ్ పూర్ణచంద్రాభవదనాం నీలకుంచితమూర్ధజామ్

పూర్తిగా వికసించిన నీలకమలం రేకుల్లా విశాలమైన, పొడవైన కళ్లతో, పూర్ణ చంద్రునిలా ముఖంతో, నల్లని వంకర జుట్టుతో.

నీలోత్పలదలప్రఖ్యాం చన్ద్రార్ధకృతశేఖరామ్ అతివృత్తఘనోత్తుంగస్నిగ్ధపీనపయోధరామ్

నీలకమల రేకులను పోలినవాడిగా, చంద్రార్ధాన్ని కిరీటంగా ధరించి, బలమైన, మృదువైన, మెరిసే, ఎత్తైన వక్షోజాలతో.

తనుమధ్యాం పృథుశ్రోణీం పీతసూక్ష్మవరామ్బరామ్ సర్వాభరణసంపన్నాం లలాటతిలకోజ్జ్వలామ్

సన్నని నడుముతో, విస్తృతమైన నితంబాలతో, పలుచని పసుపు వస్త్రాలు ధరించి, అన్ని అలంకారాలతో అలంకరించబడినవాడిగా, మెరిసే లలాటపు తిలకంతో.

విచిత్రపుష్పసంకీర్ణకేశపాశోపశోభితామ్ సర్వతో ఽనుగుణాకారాం కించిల్లజ్జానతాననామ్

వివిధ పువ్వులతో అలంకరించిన జడతో, అన్ని విధాలా సమతుల్యమైన రూపంతో, కొంత సంకోచంతో మెరిసే ముఖంతో.

హేమారవిందం విలసద్దధానాం దక్షిణే కరే దండవచ్చాపరం హస్తే న్యస్యాసీనాం మహాసనే

తన కుడి చేతిలో మెరిసే బంగారు కమలాన్ని పట్టుకుని, మరో చేతిలో దండాన్ని ఉంచి, గొప్ప ఆసనంపై కూర్చున్నవాడిగా.

పాశవిచ్ఛేదికాం సాక్షాత్సచ్చిదానందరూపిణీమ్ ఏవం దేవం చ దేవీం చ ధ్యాత్వాసనవరే శుభే

పాశాన్ని కోసే ఆయుధాన్ని పట్టుకుని, సచ్చిదానంద స్వరూపంగా వెలిగిపోతూ; ఇలా దేవుడిని, దేవిని శుభమైన ఆసనంపై ధ్యానించాలి.

సర్వోపచారవద్భక్త్యా భావపుష్పైస్సమర్చయేత్ అథవా పరికల్ప్యైవం మూర్తిమన్యతమాం విభోః

అన్ని విధమైన సేవలతో, భక్తితో, మనస్సులో పుష్పాలతో పూజ చేయాలి; లేదా, ప్రభువు యొక్క మరే ఇతర రూపాన్ని కూడా ఇలా ఊహించి పూజించవచ్చు.

శైవీం సదాశివాఖ్యాం వా తథా మాహేశ్వరీం పరామ్ షడ్వింశకాభిధానాం వా శ్రీకంఠాఖ్యామథాపి వా

శివీ అని పిలవబడే సదాశివునిగా, లేదా పరమమైన మహేశ్వరీగా, లేదా షడ్వింశకా అని ప్రసిద్ధమైన రూపంగా, లేదా శ్రీకంఠునిగా అయినా పూజించవచ్చు.