తథేహ పరిపూర్ణస్య సాధ్యం మమ న విద్యతే తథైవ కృతకృత్యానాం తేషామపి న సంశయః
ఇక్కడ పరిపూర్ణుడైనవారికి నేను చేయవలసిన పని ఏదీ లేదు. అలాగే, తమ జీవిత ప్రయోజనం నెరవేర్చుకున్నవారికి కూడా సందేహం లేదు.
మద్భక్తానాం హితార్థాయ మానుషం భావమాశ్రితాః రుద్రలోకాత్పరిభ్రష్టాస్తే రుద్రా నాత్ర సంశయః
నా భక్తుల హితార్థం కోసం, రుద్ర లోకాన్ని విడిచిన రుద్రులు మానవ రూపాన్ని ధరిస్తారు — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
మమానుశాసనం యద్వద్బ్రహ్మాదీనాం ప్రవర్తకమ్ తథా నరాణామన్యేషాం తన్నియోగః ప్రవర్తకః
బ్రహ్మ మొదలైనవారికి నా ఆజ్ఞ ఎలా కార్యాన్ని ప్రారంభించిస్తుందో, అలాగే మానవులు మరియు ఇతరులకూ నా ఆజ్ఞే కార్యానికి కారణమవుతుంది.
మమాజ్ఞాధారభావేన సద్భావాతిశయేన చ తదాలోకనమాత్రేణ సర్వపాపక్షయో భవేత్
నా ఆజ్ఞను పరమంగా భావించి, నిజమైన భక్తితో చూస్తే, కేవలం ఒక చూపుతోనే అన్ని పాపాలు నశించిపోతాయి.
ప్రత్యయాశ్చ ప్రవర్తంతే ప్రశస్తఫలసూచకాః మయి భావవతాం పుంసాం ప్రాగదృష్టార్థగోచరాః
నన్ను భక్తితో ఆరాధించే వారికి, కోరిన ఫలితం కనబడకముందే, శుభ ఫలితాలను సూచించే సంకేతాలు కలుగుతాయి.
కంపస్వేదో ఽశ్రుపాతశ్చ కణ్ఠే చ స్వరవిక్రియా ఆనందాద్యుపలబ్ధిశ్చ భవేదాకస్మికీ ముహుః
కంపనం, చెమట, కన్నీళ్లు, గొంతులో స్వర మార్పు, ఆకస్మికంగా మళ్లీ మళ్లీ ఆనందం కలగడం — ఇవన్నీ అనుకోకుండా జరుగుతాయి.
స తైర్వ్యస్తైస్సమస్తైర్వా లింగైరవ్యభిచారిభిః మందమధ్యోత్తమైర్భావైర్విజ్ఞేయాస్తే నరోత్తమాః
ఈ లక్షణాలు ఒక్కొక్కటిగా లేదా అన్నీ కలిసికూడా, మృదువుగా, మధ్యస్థంగా, గాఢంగా కనిపించినప్పుడు, అటువంటి వారిని ఉత్తములు అని గుర్తించాలి.
యథాయోగ్నిసమావేశాన్నాయో భవతి కేవలమ్ స తథైవ మమ సాన్నిధ్యాన్న తే కేవలమానుషాః
ఇనుపు అగ్నిని తాకినప్పుడు అది కేవలం ఇనుపు కాకుండా పోయినట్లే, నా సన్నిధిలో ఉన్న వారు కేవలం మానవులు కాదు.
హస్తపాదాదిసాధర్మ్యాద్రుద్రాన్మర్త్యవపుర్ధరాన్ ప్రాకృతానివ మన్వానో నావజానీత పండితః
వారికి చేతులు, కాళ్లు మొదలైనవి మానవుల్లా కనిపించినా, వారు సాధారణులు అని అనుకోకూడదు. జ్ఞానులు వారిని మానవ రూపంలో ఉన్న రుద్రులుగా గుర్తిస్తారు.
అవజ్ఞానం కృతం తేషు నరైర్వ్యామూఢచేతనైః ఆయుః శ్రియం కులం శీలం హిత్వా నిరయమావహేత్
మూఢబుద్ధి కలిగిన మనుషులు వారిని తక్కువగా చూసినప్పుడు, అలాంటి అవమానం వల్ల ఆయుష్షు, ఐశ్వర్యం, వంశం, శీలం పోయి, నరకానికి దారి తీస్తుంది.
బ్రహ్మవిష్ణుసురేశానామపి తూలాయతే పదమ్ మత్తోన్యదనపేక్షాణాముద్ధృతానాం మహాత్మనామ్
నన్ను తప్ప మరేదీ ఆశ్రయించని మహాత్ములకు బ్రహ్మ, విష్ణు, దేవేంద్రుల స్థానం కూడా గడ్డి తంతువులా ఉంటుంది.
అశుద్ధం బౌద్ధమైశ్వర్యం ప్రాకృతం పౌరుషం తథా గుణేశానామతస్త్యాజ్యం గుణాతీతపదైషిణామ్
పరిశుద్ధం కాని బుద్ధి శక్తి, లోకంలో లభించే ఐశ్వర్యం, మానవ బలము, గుణాల పాలకుల అధికారము — ఇవన్నీ గుణాతీత స్థితిని కోరేవారు వదిలేయాలి.
అథ కిం బహునోక్తేన శ్రేయః ప్రాప్త్యైకసాధనమ్ మయి చిత్తసమాసంగో యేన కేనాపి హేతునా
ఇంకా ఎక్కువగా చెప్పాల్సిన అవసరం లేదు. పరమ శ్రేయస్సు పొందడానికి ఒకే మార్గం — ఏ కారణంతో అయినా మనస్సును నాలో లీనంచేయడం.
ఇత్థం శ్రీకణ్ఠనాథేన శివేన పరమాత్మనా హితాయ జగతాముక్తో జ్ఞానసారార్థసంగ్రహః
ఇలా శ్రీకంఠేశ్వరుడు, పరమాత్మ అయిన శివుడు, జగత్తు హితార్థం జ్ఞానసారాన్ని సంక్షిప్తంగా వివరించాడు.
విజ్ఞానసంగ్రహస్యాస్య వేదశాస్త్రాణి కృత్స్నశః సేతిహాసపురాణాని విద్యా వ్యాఖ్యానవిస్తరః
ఈ విజ్ఞాన సంగ్రహంలో వేదాలు, శాస్త్రాలు, ఇతిహాసాలు, పురాణాలు, విద్యలు, వివరణలు అన్నీ సంపూర్ణంగా ఉన్నాయి.
జ్ఞానం జ్ఞేయమనుష్ఠేయమధికారో ఽథ సాధనమ్ సాధ్యం చేతి షడర్థానాం సంగ్రహత్వేష సంగ్రహః
జ్ఞానం, తెలుసుకోవలసింది, ఆచరించవలసింది, అర్హత, సాధన, సాధ్యము — ఈ ఆరు విషయాలన్నీ ఈ సంగ్రహంలో ఉన్నాయి.
గురోరధికృతం జ్ఞానం జ్ఞేయం పాశః పశుః పతిః లింగార్చనాద్యనుష్ఠేయం భక్తస్త్వధికృతో ఽపి యః
గురువు అనుమతించిన జ్ఞానం తెలుసుకోవాలి; బంధనాలు, జీవుడు, పరమేశ్వరుడు — ఇవన్నీ తెలుసుకోవాల్సినవే. లింగార్చన వంటి పూజలు, భక్తుడైనా, అనుమతి ఉన్నవాడైనా, తప్పకుండా చేయాలి.
సాధనం శివమంత్రాద్యం సాధ్యం శివసమానతా షడర్థసంగ్రహస్యాస్య జ్ఞానాత్సర్వజ్ఞతోచ్యతే
శివమంత్రం వంటి సాధనాలు మార్గాలు; శివునితో సమానత్వమే లక్ష్యం. ఈ ఆరు తత్త్వాల సంగ్రహాన్ని తెలుసుకుంటే, సమస్త విషయాల జ్ఞానం కలుగుతుందని చెబుతారు.
ప్రథమం కర్మ యజ్ఞాదేర్భక్త్యా విత్తానుసారతః బాహ్యేభ్యర్చ్య శివం పశ్చాదంతర్యాగరతో భవేత్
మొదట యజ్ఞాది కర్మలు, భక్తితో, తన సామర్థ్యానికి తగ్గట్టు చేయాలి. బయటగా శివుని పూజించిన తర్వాత, అంతరంగంలో మనసుతో పూజించాలి.
రతిరభ్యంతరే యస్య న బాహ్యే పుణ్యగౌరవాత్ న కర్మ కరణీయం హి బహిస్తస్య మహాత్మనాః
ఎవరికి లోపల ఆనందం ఉంటే, బయట విషయాల్లో ఆసక్తి లేకపోతే, అతని వంటి మహాత్ముడికి బయట కర్మలు చేయాల్సిన అవసరం లేదు.
జ్ఞానామృతేన తృప్తస్య భక్త్యా శైవశివాత్మనః నాంతర్న చ బహిః కృష్ణ కృత్యమస్తి కదాచన
జ్ఞానామృతంతో తృప్తి చెందినవాడికి, whose soul is devoted to Shiva, ఓ కృష్ణా, లోపలగానీ బయటగానీ ఎప్పుడూ ఏ పని చేయాల్సిన అవసరం ఉండదు.
తస్మాత్క్రమేణ సంత్యజ్య బాహ్యమాభ్యంతరం తథా జ్ఞానేన జ్ఞేయమాలోక్యాజ్ఞానం చాపి పరిత్యజేత్
కాబట్టి, క్రమంగా బయట విషయాలను, లోపల విషయాలను వదిలేసి, జ్ఞానంతో తెలుసుకోవాల్సినదాన్ని తెలుసుకుని, అజ్ఞానాన్ని కూడా విడిచిపెట్టాలి.
నైకాగ్రం చేచ్ఛివే చిత్తం కిం కృతేనాపి కర్మణా ఏకాగ్రమేవ చేచ్చిత్తం కిం కృతేనాపి కర్మణా
శివునిపై మనస్సు ఏకాగ్రత లేకపోతే, ఎంత కర్మ చేసినా ఉపయోగం లేదు. మనస్సు ఏకాగ్రంగా ఉంటే, ఎంత కర్మ చేసినా అవసరం లేదు.
తస్మాత్కర్మాణ్యకృత్వా వా కృత్వా వాంతర్బహిఃక్రమాత్ యేన కేనాప్యుపాయేన శివే చిత్తం నివేశయేత్
కాబట్టి, పనులు చేసినా, చేయకపోయినా, బయటగానీ లోపలగానీ, ఏ మార్గమైనా సరే, మనస్సును శివునిలో స్థిరపరచాలి.
శివే నివిష్టచిత్తానాం ప్రతిష్ఠితధియాం సతామ్ పరత్రేహ చ సర్వత్ర నిర్వృతిః పరమా భవేత్
శివునిలో మనస్సు స్థిరంగా ఉన్నవారికి, whose intellect is unwavering, ఇక్కడా, పరలోకంలోనూ, ఎక్కడైనా పరమానందం కలుగుతుంది.
ఇహోన్నమః శివాయేతి మంత్రేణానేన సిద్ధయః స తస్మాదధిగంతవ్యః పరావరవిభూతయే
ఇక్కడ, 'ఓం నమః శివాయ' అనే మంత్రంతో సిద్ధులు లభిస్తాయి. అందువల్ల, పైకీ లోకాల్లోకీ అధికారం పొందేందుకు దీన్ని సాధించాలి.
మహర్షివర సర్వజ్ఞ సర్వజ్ఞానమహోదధే పఞ్చాక్షరస్య మాహాత్మ్యం శ్రోతుమిచ్ఛామి తత్త్వతః
మహర్షీ, సర్వజ్ఞుడవు, జ్ఞానసముద్రుడవు, ఆ ఐదు అక్షరాల మంత్ర మహిమను నిజంగా వినాలని నాకు కోరిక.
పఞ్చాక్షరస్య మాహాత్మ్యం వర్షకోటిశతైరపి అశక్యం విస్తరాద్వక్తుం తస్మాత్సంక్షేపతః శృణు
ఐదు అక్షరాల మంత్ర మహిమను కోట్లాది సంవత్సరాలు చెప్పినా పూర్తిగా వివరించలేరు. అందుకే, సంక్షిప్తంగా విను.
వేదే శివాగమే చాయముభయత్ర షడక్షరేః సర్వేషాం శివభక్తానామశేషార్థసాధకః
వేదంలోనూ, శివాగమాల్లోనూ, ఈ ఆరు అక్షరాల మంత్రం శివభక్తులందరి కోరికలను నెరవేర్చుతుంది.
తదల్పాక్షరమర్థాఢ్యం వేదసారం విముక్తిదమ్ ఆజ్ఞాసిద్ధమసందిగ్ధం వాక్యమేతచ్ఛివాత్మకమ్
అక్షరాలు తక్కువైనా, అర్థం గొప్పది; వేదసారం, ముక్తిని ప్రసాదించేది, ఆజ్ఞతో స్థిరమైనది, సందేహం లేనిది — ఈ వాక్యం శివస్వరూపమే.