శివపురాణమ్

బ్రహ్మచర్యం సదా స్నానం భస్మనా సలిలేన వా శాంతిర్మౌనం క్షమా నిత్యం సంవిభాగో యథావిధి

బ్రహ్మచర్యం, ప్రతిరోజూ బస్మతో లేదా నీటితో స్నానం, శాంతి, మౌనం, ఎప్పుడూ క్షమాభావం, విధిగా పంచుకోవడం ఇవన్నీ పాటించాలి.

అష్టాభ్యాం చ చతుర్దశ్యాం పౌర్ణమాస్యాం విశేషతః ఏకాదశ్యాం చ విధివదుపవాసోమమార్చనమ్

అష్టమి, చతుర్దశి, ముఖ్యంగా పౌర్ణమి, అలాగే ఏకాదశి రోజున నియమంగా ఉపవాసం చేసి సోమ దేవుని పూజ చేయాలి.

ఇతి సంక్షేపతః ప్రోక్తో మయాశ్రమనిషేవిణామ్ బ్రహ్మక్షత్రవిశాం దేవి యతీనాం బ్రహ్మచారిణామ్

ఇలా సంక్షిప్తంగా ఆశ్రమ ధర్మాన్ని బ్రాహ్మణులు, క్షత్రియులు, వైశ్యులు, యతులు, బ్రహ్మచారులకు వివరించాను.

తథైవ వానప్రస్థానాం గృహస్థానాం చ సున్దరి శూద్రాణామథ నారీణాం ధర్మ ఏష సనాతనః

అదే విధంగా, వానప్రస్థులు, గృహస్థులు, శూద్రులు, స్త్రీలకు కూడా ఇదే శాశ్వత ధర్మం, ఓ సుందరివా!

ధ్యేయస్త్వయాహం దేవేశి సదా జాప్యః షడక్షరః వేదోక్తమఖిలం ధర్మమితి ధర్మార్థసంగ్రహః

ఓ దేవతల రాణీ! నీవు ఎప్పుడూ నన్ను ధ్యానం చేయాలి, షడక్షర మంత్రాన్ని జపించాలి, వేదాల్లో చెప్పిన ధర్మాన్ని ఆచరించాలి — ఇదే ధర్మార్థ సారాంశం.

అథ యే మానవా లోకే స్వేచ్ఛయా ధృతవిగ్రహాః భావాతిశయసంపన్నాః పూర్వసంస్కారసంయుతాః

ఇప్పుడు, ఈ లోకంలో కొందరు మనుషులు తమ ఇష్టానుసారం నియమాలు పాటిస్తూ, గొప్ప భక్తితో, పూర్వజన్మ సంస్కారాలతో ఉంటారు.

విరక్తా వానురక్తా వా స్త్ర్యాదీనాం విషయేష్వపి

వారు స్త్రీలు మొదలైన విషయాలలో ఆసక్తి లేకపోయినా, లేదా ఆసక్తి ఉన్నా కూడా...

తేషాం మమాత్మవిజ్ఞానం విశుద్ధానాం వివేకినామ్ మత్ప్రసాదాద్విశుద్ధానాం దుఃఖమాశ్రమరక్షణాత్

శుద్ధమైన మనసు కలిగి, వివేకంతో ఉన్నవారికి నా కృప వల్ల నా నిజమైన స్వరూపం తెలిసి వస్తుంది. అయినా వారు శుద్ధులైనా, లోక ధర్మాల భారాన్ని భరించడంవల్ల బాధను అనుభవిస్తారు.

నాస్తి కృత్యమకృత్యం చ సమాధిర్వా పరాయణమ్ న విధిర్న నిషేధశ్చ తేషాం మమ యథా తథా

వారికి చేయవలసిన పని, చేయకూడని పని, ధ్యానం, పరమ లక్ష్యం ఏదీ ఉండదు. వారికి ఆజ్ఞలు, నిషేధాలు లేవు — నాకున్నట్లే వారికీ అంతే.

తథేహ పరిపూర్ణస్య సాధ్యం మమ న విద్యతే తథైవ కృతకృత్యానాం తేషామపి న సంశయః

ఇక్కడ పరిపూర్ణుడైనవారికి నేను చేయవలసిన పని ఏదీ లేదు. అలాగే, తమ జీవిత ప్రయోజనం నెరవేర్చుకున్నవారికి కూడా సందేహం లేదు.

మద్భక్తానాం హితార్థాయ మానుషం భావమాశ్రితాః రుద్రలోకాత్పరిభ్రష్టాస్తే రుద్రా నాత్ర సంశయః

నా భక్తుల హితార్థం కోసం, రుద్ర లోకాన్ని విడిచిన రుద్రులు మానవ రూపాన్ని ధరిస్తారు — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.

మమానుశాసనం యద్వద్బ్రహ్మాదీనాం ప్రవర్తకమ్ తథా నరాణామన్యేషాం తన్నియోగః ప్రవర్తకః

బ్రహ్మ మొదలైనవారికి నా ఆజ్ఞ ఎలా కార్యాన్ని ప్రారంభించిస్తుందో, అలాగే మానవులు మరియు ఇతరులకూ నా ఆజ్ఞే కార్యానికి కారణమవుతుంది.

మమాజ్ఞాధారభావేన సద్భావాతిశయేన చ తదాలోకనమాత్రేణ సర్వపాపక్షయో భవేత్

నా ఆజ్ఞను పరమంగా భావించి, నిజమైన భక్తితో చూస్తే, కేవలం ఒక చూపుతోనే అన్ని పాపాలు నశించిపోతాయి.

ప్రత్యయాశ్చ ప్రవర్తంతే ప్రశస్తఫలసూచకాః మయి భావవతాం పుంసాం ప్రాగదృష్టార్థగోచరాః

నన్ను భక్తితో ఆరాధించే వారికి, కోరిన ఫలితం కనబడకముందే, శుభ ఫలితాలను సూచించే సంకేతాలు కలుగుతాయి.

కంపస్వేదో ఽశ్రుపాతశ్చ కణ్ఠే చ స్వరవిక్రియా ఆనందాద్యుపలబ్ధిశ్చ భవేదాకస్మికీ ముహుః

కంపనం, చెమట, కన్నీళ్లు, గొంతులో స్వర మార్పు, ఆకస్మికంగా మళ్లీ మళ్లీ ఆనందం కలగడం — ఇవన్నీ అనుకోకుండా జరుగుతాయి.

స తైర్వ్యస్తైస్సమస్తైర్వా లింగైరవ్యభిచారిభిః మందమధ్యోత్తమైర్భావైర్విజ్ఞేయాస్తే నరోత్తమాః

ఈ లక్షణాలు ఒక్కొక్కటిగా లేదా అన్నీ కలిసికూడా, మృదువుగా, మధ్యస్థంగా, గాఢంగా కనిపించినప్పుడు, అటువంటి వారిని ఉత్తములు అని గుర్తించాలి.

యథాయోగ్నిసమావేశాన్నాయో భవతి కేవలమ్ స తథైవ మమ సాన్నిధ్యాన్న తే కేవలమానుషాః

ఇనుపు అగ్నిని తాకినప్పుడు అది కేవలం ఇనుపు కాకుండా పోయినట్లే, నా సన్నిధిలో ఉన్న వారు కేవలం మానవులు కాదు.

హస్తపాదాదిసాధర్మ్యాద్రుద్రాన్మర్త్యవపుర్ధరాన్ ప్రాకృతానివ మన్వానో నావజానీత పండితః

వారికి చేతులు, కాళ్లు మొదలైనవి మానవుల్లా కనిపించినా, వారు సాధారణులు అని అనుకోకూడదు. జ్ఞానులు వారిని మానవ రూపంలో ఉన్న రుద్రులుగా గుర్తిస్తారు.

అవజ్ఞానం కృతం తేషు నరైర్వ్యామూఢచేతనైః ఆయుః శ్రియం కులం శీలం హిత్వా నిరయమావహేత్

మూఢబుద్ధి కలిగిన మనుషులు వారిని తక్కువగా చూసినప్పుడు, అలాంటి అవమానం వల్ల ఆయుష్షు, ఐశ్వర్యం, వంశం, శీలం పోయి, నరకానికి దారి తీస్తుంది.

బ్రహ్మవిష్ణుసురేశానామపి తూలాయతే పదమ్ మత్తోన్యదనపేక్షాణాముద్ధృతానాం మహాత్మనామ్

నన్ను తప్ప మరేదీ ఆశ్రయించని మహాత్ములకు బ్రహ్మ, విష్ణు, దేవేంద్రుల స్థానం కూడా గడ్డి తంతువులా ఉంటుంది.

అశుద్ధం బౌద్ధమైశ్వర్యం ప్రాకృతం పౌరుషం తథా గుణేశానామతస్త్యాజ్యం గుణాతీతపదైషిణామ్

పరిశుద్ధం కాని బుద్ధి శక్తి, లోకంలో లభించే ఐశ్వర్యం, మానవ బలము, గుణాల పాలకుల అధికారము — ఇవన్నీ గుణాతీత స్థితిని కోరేవారు వదిలేయాలి.

అథ కిం బహునోక్తేన శ్రేయః ప్రాప్త్యైకసాధనమ్ మయి చిత్తసమాసంగో యేన కేనాపి హేతునా

ఇంకా ఎక్కువగా చెప్పాల్సిన అవసరం లేదు. పరమ శ్రేయస్సు పొందడానికి ఒకే మార్గం — ఏ కారణంతో అయినా మనస్సును నాలో లీనంచేయడం.

ఇత్థం శ్రీకణ్ఠనాథేన శివేన పరమాత్మనా హితాయ జగతాముక్తో జ్ఞానసారార్థసంగ్రహః

ఇలా శ్రీకంఠేశ్వరుడు, పరమాత్మ అయిన శివుడు, జగత్తు హితార్థం జ్ఞానసారాన్ని సంక్షిప్తంగా వివరించాడు.

విజ్ఞానసంగ్రహస్యాస్య వేదశాస్త్రాణి కృత్స్నశః సేతిహాసపురాణాని విద్యా వ్యాఖ్యానవిస్తరః

ఈ విజ్ఞాన సంగ్రహంలో వేదాలు, శాస్త్రాలు, ఇతిహాసాలు, పురాణాలు, విద్యలు, వివరణలు అన్నీ సంపూర్ణంగా ఉన్నాయి.

జ్ఞానం జ్ఞేయమనుష్ఠేయమధికారో ఽథ సాధనమ్ సాధ్యం చేతి షడర్థానాం సంగ్రహత్వేష సంగ్రహః

జ్ఞానం, తెలుసుకోవలసింది, ఆచరించవలసింది, అర్హత, సాధన, సాధ్యము — ఈ ఆరు విషయాలన్నీ ఈ సంగ్రహంలో ఉన్నాయి.

గురోరధికృతం జ్ఞానం జ్ఞేయం పాశః పశుః పతిః లింగార్చనాద్యనుష్ఠేయం భక్తస్త్వధికృతో ఽపి యః

గురువు అనుమతించిన జ్ఞానం తెలుసుకోవాలి; బంధనాలు, జీవుడు, పరమేశ్వరుడు — ఇవన్నీ తెలుసుకోవాల్సినవే. లింగార్చన వంటి పూజలు, భక్తుడైనా, అనుమతి ఉన్నవాడైనా, తప్పకుండా చేయాలి.

సాధనం శివమంత్రాద్యం సాధ్యం శివసమానతా షడర్థసంగ్రహస్యాస్య జ్ఞానాత్సర్వజ్ఞతోచ్యతే

శివమంత్రం వంటి సాధనాలు మార్గాలు; శివునితో సమానత్వమే లక్ష్యం. ఈ ఆరు తత్త్వాల సంగ్రహాన్ని తెలుసుకుంటే, సమస్త విషయాల జ్ఞానం కలుగుతుందని చెబుతారు.

ప్రథమం కర్మ యజ్ఞాదేర్భక్త్యా విత్తానుసారతః బాహ్యేభ్యర్చ్య శివం పశ్చాదంతర్యాగరతో భవేత్

మొదట యజ్ఞాది కర్మలు, భక్తితో, తన సామర్థ్యానికి తగ్గట్టు చేయాలి. బయటగా శివుని పూజించిన తర్వాత, అంతరంగంలో మనసుతో పూజించాలి.

రతిరభ్యంతరే యస్య న బాహ్యే పుణ్యగౌరవాత్ న కర్మ కరణీయం హి బహిస్తస్య మహాత్మనాః

ఎవరికి లోపల ఆనందం ఉంటే, బయట విషయాల్లో ఆసక్తి లేకపోతే, అతని వంటి మహాత్ముడికి బయట కర్మలు చేయాల్సిన అవసరం లేదు.