శివపురాణమ్

క్షరస్సర్వాణి భూతాని కూటస్థో ఽక్షర ఉచ్యతే ఉభే తే పరమేశస్య రూపే తస్య వశే యతః

అన్ని భూతాలు క్షరమైనవే; మారని అక్షరమని అంటారు. ఈ రెండూ పరమేశ్వరుని రూపాలు, ఎందుకంటే అవన్నీ ఆయన ఆధీనంలో ఉంటాయి.

తయోః పరః శివః శాంతః క్షరాక్షరాపరస్స్మృతః సమష్టివ్యష్ఠిరూపం చ సమష్టివ్యష్టికారణమ్

ఈ రెండింటిలో శివుడు పరమమైనవాడు, శాంత స్వరూపుడు, క్షర, అక్షరాలకు అతీతుడు. ఆయన సమష్టి, వ్యష్టి రూపుడూ, వాటికి కారణుడూ.

వదంతి మునయః కేచిచ్ఛివం పరమకారణమ్ సమష్టిమాహురవ్యక్తం వ్యష్టిం వ్యక్తం తథైవ చ

కొంతమంది మునులు శివుని పరమకారణమని అంటారు. వారు సమష్టిని అవ్యక్తంగా, వ్యష్టిని వ్యక్తంగా కూడా పిలుస్తారు.

తే రూపే పరమేశస్య తదిచ్ఛాయాః ప్రవర్తనాత్ తయోః కారణభావేన శివం పరమకారణమ్

పరమేశ్వరుని సంకల్పం వల్ల ఈ రెండు రూపాలు ఏర్పడతాయి. అవి కారణాలైనందున శివుడు పరమకారణమని అంటారు.

కారణార్థవిదః ప్రాహుః సమష్టివ్యష్టికారణమ్ జాతివ్యక్తిస్వరూపీతి కథ్యతే కైశ్చిదీశ్వరః

కారణార్థాన్ని తెలిసినవారు సమష్టి, వ్యష్టులకు కారణమని చెబుతారు. కొంతమంది ప్రభువును జాతి, వ్యక్తి స్వరూపుడని అంటారు.

యా పిండేప్యనువర్తేత సా జాతిరితి కథ్యతే వ్యక్తిర్వ్యావృత్తిరూపం తం పిణ్డజాతేః సమాశ్రయమ్

పిండాలలో ఎప్పుడూ ఉండేది 'జాతి' అని అంటారు. ప్రత్యేకమైన రూపమే 'వ్యక్తి', అది పిండం, జాతికి ఆధారంగా ఉంటుంది.

జాతయో వ్యక్తయశ్చైవ తదాజ్ఞాపరిపాలితాః యతస్తతో మహాదేవో జాతివ్యక్తివపుః స్మృతః

జాతులు, వ్యక్తులు ఆయన ఆజ్ఞకు లోబడే ఉంటాయి. అందుకే మహాదేవుడు జాతి, వ్యక్తి స్వరూపుడిగా గుర్తించబడతాడు.

ప్రధానపురుషవ్యక్తకాలాత్మా కథ్యతే శివః ప్రధానం ప్రకృతిం ప్రాహుఃక్షేత్రజ్ఞం పురుషం తథా

ప్రధానం, పురుషుడు, వ్యక్తం, కాలం — ఇవన్నీ శివుని స్వరూపాలు అని చెప్పబడతాయి. ఇందులో ప్రధానాన్ని ప్రకృతి అని, పురుషుని క్షేత్రజ్ఞుడు అని కూడా అంటారు.

త్రయోవింశతితత్త్వాని వ్యక్తమాహుర్మనీషిణః కాలః కార్యప్రపఞ్చస్య పరిణామైకకారణమ్

మేధావులు వ్యక్తంగా చెప్పే తత్త్వాలు ఇరవైమూడు. కాలమే ఈ జగత్తులో జరిగే మార్పులకు ప్రధాన కారణం.

ఏషామీశో ఽధిపో ధాతా ప్రవర్తకనివర్తకః ఆవిర్భావతిరోభావహేతురేకః స్వరాడజః

ఈ తత్త్వాలకు శివుడు అధిపతి, పాలకుడు, సృష్టికర్త, ప్రారంభించేవాడు, లయంచేసేవాడు. అవిర్భావం, తిరోభావానికి ఒక్కటే కారణం. ఆయనకు ఎవరి ఆధీనమూ లేదు, ఆయన జన్మించలేదు.

తస్మాత్ప్రధానపురుషవ్యక్తకాలస్వరూపవాన్ హేతుర్నేతాధిపస్తేషాం ధాతా చోక్తా మహేశ్వరః

కాబట్టి ప్రధాన, పురుష, వ్యక్త, కాల స్వరూపుడైనవాడు, వీటికి కారణమైనవాడు, పాలకుడు, సృష్టికర్త — మహేశ్వరుడని చెప్పబడతాడు.

విరాడ్ఢిరణ్యగర్భాత్మా కైశ్చిదీశో నిగద్యతే హిరణ్యగర్భో లోకానాం హేతుర్విశ్వాత్మకో విరాట్

కొంతమంది ప్రభువును విరాట్, హిరణ్యగర్భుని ఆత్మ అని అంటారు. హిరణ్యగర్భుడు లోకాలకూ కారణం, విరాట్ ఈ విశ్వానికి ఆత్మ.

అంతర్యామీ పరశ్చేతి కథ్యతే కవిభిశ్శివః ప్రాజ్ఞస్తైజసవిశ్వాత్మేత్యపరే సంప్రచక్షతే

కవులు శివుని అంతర్యామి, పరమాత్మ అని వర్ణిస్తారు. మరికొందరు ఆయనను ప్రాజ్ఞ, తేజస్సు, విశ్వానికి ఆత్మ అని పిలుస్తారు.

తురీయమపరే ప్రాహుః సౌమ్యమేవ పరే విదుః మాతా మానం చ మేయం చ మతిం చాహురథాపరే

కొంతమంది ఆయనను తురీయ స్థితి అని, మరికొందరు శాంత స్వరూపుడని, ఇంకొందరు తల్లి, ప్రమాణం, ప్రమేయం, మతి అని కూడా అంటారు.

కర్తా క్రియా చ కార్యం చ కరణం కారణం పరే జాగ్రత్స్వప్నసుషుప్త్యాత్మేత్యపరే సంప్రచక్షతే

కొంతమంది ఆయన కర్త, క్రియ, కార్యం, సాధనం, కారణం అని అంటారు. ఇంకొందరు ఆయనను జాగ్రత్త, స్వప్న, సుషుప్తి స్థితుల ఆత్మగా చెబుతారు.

తురీయమపరే ప్రాహుస్తుర్యాతీతమితీతరే తమాహుర్విగుణం కేచిద్గుణవన్తం పరే విదుః

కొంతమంది ఆయనను తురీయ స్థితి అని, మరికొందరు తురీయాతీతుడని అంటారు. కొందరు ఆయనకు లక్షణాలేవీ లేవంటారు, మరికొందరు లక్షణాలతో ఉన్నవాడని భావిస్తారు.

కేచిత్సంసారిణం ప్రాహుస్తమసంసారిణం పరే స్వతంత్రమపరే ప్రాహురస్వతంత్రం పరే విదుః

కొంతమంది ఆయన సంసారంలో బంధించబడ్డాడని, మరికొందరు ఆయనకు సంసారం లేదు అంటారు. ఇంకొందరు ఆయన స్వతంత్రుడని, మరికొందరు స్వతంత్రుడు కాదని అంటారు.

ఘోరమిత్యపరే ప్రాహుః సౌమ్యమేవ పరే విదుః రాగవంతం పరే ప్రాహుర్వీతరాగం తథా పరే

కొంతమంది ఆయనను ఘోర స్వరూపుడని, మరికొందరు శాంత స్వరూపుడని అంటారు. కొందరు ఆయనకు రాగం ఉందని, మరికొందరు ఆయన రాగరహితుడని చెబుతారు.

నిష్క్రియం చ పరే ప్రాహుః సక్రియం చేతరే జనాః నిరింద్రియం పరే ప్రాహుః సేంద్రియం చ తథాపరే

కొంతమంది ఆయన నిష్క్రియుడని, మరికొందరు క్రియాశీలుడని అంటారు. కొందరు ఆయనకు ఇంద్రియాలు లేవంటారు, మరికొందరు ఆయనకు ఇంద్రియాలు ఉన్నాయని చెబుతారు.

ధ్రువమిత్యపరే ప్రాహుస్తమధ్రువామితీరతే అరూపం కేచిదాహుర్వై రూపవంతం పరే విదుః

కొంతమంది ఆయన స్థిరుడని, మరికొందరు స్థిరుడు కాదని అంటారు. కొందరు ఆయనకు రూపం లేదంటారు, మరికొందరు ఆయన రూపవంతుడని భావిస్తారు.

అదృశ్యమపరే ప్రాహుర్దృశ్యమిత్యపరే విదుః వాచ్యమిత్యపరే ప్రాహురవాచ్యమితి చాపరే శబ్దాత్మకం పరే ప్రాహుశ్శబ్దాతీతమథాపరే

కొంతమంది ఆయనను కనిపించని వాడని, మరికొందరు కనిపించే వాడని అంటారు. కొందరు ఆయనను చెప్పదగ్గవాడని, మరికొందరు చెప్పలేనివాడని అంటారు. కొందరు ఆయన శబ్దస్వరూపుడని, మరికొందరు శబ్దానికి అతీతుడని చెబుతారు.

కేచిచ్చిన్తామయం ప్రాహుశ్చిన్తయా రహితం పరే జ్ఞానాత్మకం పరే ప్రాహుర్విజ్ఞానమితి చాపరే

కొంతమంది ఆయనను ఆలోచనతో కూడినవాడని, మరికొందరు ఆలోచనలేని వాడని అంటారు. కొందరు ఆయన జ్ఞానస్వరూపుడని, మరికొందరు విజ్ఞానమని చెబుతారు.

కేచిచ్జ్ఞేయమితి ప్రాహురజ్ఞేయమితి కేచన పరమేకే తమేవాహురపరం చ తథా పరే

కొంతమంది ఆయనను తెలుసుకోవచ్చని, మరికొందరు తెలుసుకోలేమని అంటారు. కొందరు ఆయన పరమాత్మ ఒక్కడే అని, మరికొందరు ఆయన వేరే అని చెబుతారు.

ఏవం వికల్ప్యమానం తు యాథాత్మ్యం పరమేష్ఠినః నాధ్యవస్యంతి మునయో నానాప్రత్యయకారణాత్

ఇలా అనేక విధాలుగా వర్ణించబడుతున్నా, పరమేశ్వరుని నిజ స్వరూపాన్ని మునులు తమ తమ అభిప్రాయ భేదాల వల్ల నిర్ణయించలేరు.

యే పునస్సర్వభావేన ప్రపన్నాః పరమేశ్వరమ్ తే హి జానంత్యయత్నేన శివం పరమకారణమ్

కానీ ఎవరైతే పరమేశ్వరుని పూర్ణంగా శరణు వెళ్తారో, వారు శివుడు పరమ కారణమని సులభంగా తెలుసుకుంటారు.

తావద్దుఃఖే వర్తతే బద్ధపాశః సంసారే ఽస్మిఞ్చక్రనేమిక్రమేణ

ఈ సంసార చక్రంలో బంధనాలకు లోనై, మనిషి ఎప్పటికీ బాధల్లోనే ఉండిపోతాడు, చక్రం తిప్పినట్లు తిరుగుతూ జీవించేవాడు.

తదావిద్వాన్పుణ్యపాపే విధూయ నిరంజనః పరమముపైతి సామ్యమ్

అజ్ఞాని తన పుణ్యపాపాలను వదిలేసినప్పుడు, అతడు మలినతలేని వాడై, పరమ సమత్వాన్ని పొందుతాడు.

నశివస్యాణవో బంధః కార్యో మాయేయ ఏవ వా ప్రాకృతో వాథ బోద్ధా వా హ్యహంకారాత్మకస్తథా

శివునికి అణువు స్వరూపుడైన ఆత్మకు బంధం ఉండదు; అది మాయ వల్ల, ప్రకృతి వల్ల, లేదా జ్ఞానం వల్ల, అహంకార రూపంగా కలుగుతుంది.

నైవాస్య మానసో బంధో న చైత్తో నేంద్రియాత్మకః న చ తన్మాత్రబంధో ఽపి భూతబంధో న కశ్చన

ఆయనకు మనస్సు ద్వారా, చైతన్యం ద్వారా, ఇంద్రియాల ద్వారా, సూక్ష్మభూతాల ద్వారా, స్థూలభూతాల ద్వారా ఎలాంటి బంధం ఉండదు.