శివపురాణమ్

రుచిర్భవో భవానీ చ బుధైరాకూతిరుచ్యతే భృగుర్భగాక్షిహా దేవః ఖ్యాతిస్త్రినయనప్రియా

రుచి భవుడు, భవానిని జ్ఞానులు ఆకృతి అని పిలుస్తారు. భృగువు భగాక్షిని హరించిన దేవుడు, ఖ్యాతి త్రినయనునికి ప్రియమైనది.

మరీచిభగవాన్రుద్రః సంభూతిశ్శర్వవల్లభా గంగాధరో ఽంగిరా జ్ఞేయః స్మృతిః సాక్షాదుమా స్మృతా

మరీచి భగవంతుడైన రుద్రుడు, సంభూతి శర్వుని ప్రియమైనది. గంగాధరుడు అంగిరసుడు అని పిలవబడతాడు, స్మృతి నిజంగా ఉమా అని గుర్తించబడుతుంది.

పులస్త్యః శశభృన్మౌలిః ప్రీతిః కాంతా పినాకినః పులహస్త్రిపురధ్వంసీ తత్ప్రియా తు శివప్రియా

పులస్త్యుడు శశిభృన్మౌళి, ప్రీతి పినాకిని ప్రియమైనది. పులహుడు త్రిపురాన్ని సంహరించినవాడు, ఆయన ప్రియమైనది శివునికి ప్రీతికరమైనది.

క్రతుధ్వంసీ క్రతుః ప్రోక్తః సంనతిర్దయితా విభోః త్రినేత్రో ఽత్రిరుమా సాక్షాదనసూయా స్మృతా బుధైః

యజ్ఞాలను నాశనం చేసే వాడు యజ్ఞమే అని పిలవబడతాడు. భక్తి ప్రభువుకు ప్రియమైనది. మూడు కళ్లవాడు ఇక్కడ మూడు కళ్లవాడిగా లేడు. ఉమాదేవి స్వయంగా జ్ఞానులు అనసూయగా గుర్తిస్తారు.

కశ్యపః కాలహా దేవో దేవమాతా మహేశ్వరీ వసిష్ఠో మన్మథారాతిర్దేవీ సాక్షాదరుంధతీ

కశ్యపుడు కాలాన్ని నాశనం చేసే దేవుడు. దేవతల తల్లి మహేశ్వరీ. వశిష్ఠుడు మన్మథుని శత్రువు. ఆ దేవతే నిజంగా అరుంధతిగా పిలవబడుతుంది.

శంకరః పురుషాస్సర్వే స్త్రియస్సర్వా మహేశ్వరీ సర్వే స్త్రీపురుషాస్తస్మాత్తయోరేవ విభూతయః

శంకరుడు అన్ని పురుషులు. అన్ని స్త్రీలు మహేశ్వరీ. అందరు స్త్రీలు, పురుషులు వీరిద్దరి ప్రబావమే.

విషయీ భగవానీశో విషయః పరమేశ్వరీ శ్రావ్యం సర్వముమారూపం శ్రోతా శూలవరాయుధః

భగవంతుడు అనుభవించే వాడు. పరమేశ్వరీ అనుభవించబడే వస్తువు. వినదగినది అంతా ఉమాదేవి స్వరూపమే. వినేవాడు త్రిశూలాన్ని ధరించిన వాడు.

ప్రష్టవ్యం వస్తుజాతం తు ధత్తే శంకరవల్లభా ప్రష్టా స ఏవ విశ్వాత్మా బాలచన్ద్రావతంసకః

ప్రశ్నించదగినది అంతా శంకరుని ప్రియమైనవారి వద్ద ఉంది. ప్రశ్నించే వాడు విశ్వానికి ఆత్మ, బాలచంద్రుని అలంకరించుకున్నవాడు.

ద్రష్టవ్యం వస్తురూపం తు బిభర్తి వక్తవల్లభా ద్రష్టా విశ్వేశ్వరో దేవః శశిఖండశిఖామణిః

చూడదగినది అంతా వక్తకు ప్రియమైనవారు భరిస్తారు. చూడేవాడు విశ్వేశ్వరుడు, శశిఖండం ధరించిన దేవుడు.

రసజాతం మహాదేవీ దేవో రసయితా శివః ప్రేయజాతం చ గిరిజా ప్రేయాంశ్చైవ గరాశనః

రుచి యొక్క సారం మహాదేవి. రుచి అనుభవించేవాడు శివుడు. ప్రీతి యొక్క సారం గిరిజ. ప్రీతిని అనుభవించేవాడు గిరీశుడు.

మంతవ్యవస్తుతాం ధత్తే సదా దేవీ మహేశ్వరీ మంతా స ఏవ విశ్వాత్మా మహాదేవో మహేశ్వరః

మనసులో ఉంచదగిన స్థితిని ఎప్పుడూ మహేశ్వరీ దేవి భరిస్తుంది. ఆలోచించేవాడు విశ్వాత్మ, మహాదేవుడు, మహేశ్వరుడు.

బోద్ధవ్యవస్తురూపం తు బిభర్తి భవవల్లభా దేవస్స ఏవ భగవాన్బోద్ధా ముగ్ధేన్దుశేఖరః

అర్థం చేసుకోవదగిన స్థితిని భవుని ప్రియమైనవారు భరిస్తారు. ఆ దేవుడే జ్ఞానిని, మృదువైన చంద్రుని కిరీటంగా ధరించినవాడు.

ప్రాణః పినాకీ సర్వేషాం ప్రాణినాం భగవాన్ప్రభుః ప్రాణస్థితిస్తు సర్వేషామంబికా చాంబురూపిణీ

ప్రాణం అన్నింటికీ పినాకి, సర్వజీవులకు ప్రభువు. ప్రాణంలో ఉండే స్థితి అందరికీ అంబిక, నీటి స్వరూపిణి.

బిభర్తి క్షేత్రతాం దేవీ త్రిపురాంతకవల్లభా క్షేత్రజ్ఞత్వం తదా ధత్తే భగవానంతకాంతకః

క్షేత్రంగా ఉండే స్థితిని త్రిపురాంతకుని ప్రియమైన దేవి భరిస్తుంది. క్షేత్రజ్ఞుడిగా ఉండే స్థితిని యమాంతకుడు భరిస్తాడు.

అహః శూలాయుధో దేవః శూలపాణిప్రియా నిశా ఆకాశః శంకరో దేవః పృథివీ శంకరప్రియా

పగలు త్రిశూలాయుధాన్ని ధరించిన దేవుడు. రాత్రి త్రిశూలాన్ని పట్టుకున్నవారికి ప్రియమైనది. ఆకాశం శంకరుడు. భూమి శంకరునికి ప్రియమైనది.

సముద్రో భగవానీశో వేలా శైలేన్ద్రకన్యకా వృక్షో వృషధ్వజో దేవో లతా విశ్వేశ్వరప్రియా

సముద్రం భగవంతుడు. తీరం శైలేంద్రుని కుమార్తె. చెట్టు వృషధ్వజుడు దేవుడు. లతా విశ్వేశ్వరునికి ప్రియమైనది.

పుంల్లింగమఖిలం ధత్తే భగవాన్పురశాసనః స్త్రిలింగం చాఖిలం ధత్తే దేవీ దేవమనోరమా

పురుష లింగాన్ని మొత్తం పురశాసనుడు భరిస్తాడు. స్త్రీలింగాన్ని మొత్తం దేవతలకు మనోహరమైన దేవి భరిస్తుంది.

శబ్దజాలమశేషం తు ధత్తే సర్వస్య వల్లభా అర్థస్వరూపమఖిలం ధత్తే ముగ్ధేన్దుశేఖరః

పదాల సముదాయాన్ని అంతటినీ అందరికీ ప్రియమైనవారు భరిస్తారు. అర్థ స్వరూపాన్ని అంతటినీ మృదువైన చంద్రుని కిరీటంగా ధరించినవాడు భరిస్తాడు.

యస్య యస్య పదార్థస్య యా యా శక్తిరుదాహృతా సా సా విశ్వేశ్వరీ దేవీ స స సర్వో మహేశ్వరః

ఏ వస్తువుకైనా ఏ శక్తి చెప్పబడితే, అది విశ్వేశ్వరీ దేవి. అదే మహేశ్వరుడు.

యత్పరం యత్పవిత్రం చ యత్పుణ్యం యచ్చ మంగలమ్ తత్తదాహ మహాభాగాస్తయోస్తేజోవిజృంభితమ్

ఏది పరమమైనదో, పవిత్రమైనదో, పుణ్యమైనదో, మంగళకరమైనదో, అది అంతా మహాభాగులు చెప్పింది — వీరిద్దరి తేజస్సు వ్యాప్తి.

యథా దీపస్య దీప్తస్య శిఖా దీపయతే గృహమ్ తథా తేజస్తయోరేతద్వ్యాప్య దీపయతే జగత్

దీపం వెలిగినప్పుడు దీపశిఖ గృహాన్ని ఎలా ప్రకాశింపజేస్తుందో, అలాగే వీరిద్దరి తేజస్సు ప్రపంచాన్ని వ్యాపించి ప్రకాశింపజేస్తుంది.

తృణాదిశివమూర్త్యంతం విశ్వఖ్యాతిశయక్రమః సన్నికర్షక్రమవశాత్తయోరితి పరా శ్రుతిః

పుల్ల మొదలుకొని శివుని రూపం వరకు ఈ జగత్తులోని అద్భుతమైన ప్రకటనలు, వాటి దగ్గరదగ్గరగా ఉండే క్రమాన్ని బట్టి ఏర్పడతాయని పరమ శ్రుతి చెబుతోంది.

సర్వాకారాత్మకావేతౌ సర్వశ్రేయోవిధాయినౌ పూజనీయౌ నమస్కార్యౌ చింతనీయౌ చ సర్వదా

ఈ ఇద్దరూ అన్ని రూపాలుగా ఉండి, సమస్త మంగళాలను ప్రసాదించేవారు. వీరిని ఎప్పుడూ పూజించాలి, నమస్కరించాలి, ధ్యానించాలి.

యథాప్రజ్ఞమిదం కృష్ణ యాథాత్మ్యం పరమేశయోః కథితం హి మయా తే ఽద్య న తు తావదియత్తయా

కృష్ణా! నా బుద్ధికి తోచినంతవరకు పరమేశ్వరుల యథార్థ స్వరూపాన్ని నేడు నీకు వివరించాను, కానీ అది పూర్తిగా కాదు.

తత్కథం శక్యతే వక్తుం యాథాత్మ్యం పరమేశయోః మహతామపి సర్వేషాం మనసో ఽపి బహిర్గతమ్

పరమేశ్వరుల అసలు స్వరూపాన్ని ఎలా వివరించగలం? అది గొప్పవారి మనస్సులకు కూడా అందిపోని దూరంలో ఉంది.

అంతర్గతమనన్యానామీశ్వరార్పితచేతసామ్ అన్యేషాం బుద్ధ్యనారూఢమారూఢం చ యథైవ తత్

ఎవరైతే తమ మనస్సును పూర్తిగా ఈశ్వరునికి అర్పించారో, వారికది అంతర్గతంగా ఉంటుంది. మిగతావారికి అది బుద్ధిలో స్థిరపడదు, లేదా ఉన్నదానికన్నా ఎక్కువగా ఉండదు.

యేయముక్తా విభూతిర్వై ప్రాకృతీ సా పరా మతా అప్రాకృతాం పరామన్యాం గుహ్యాం గుహ్యవిదో విదుః

ఇప్పటివరకు చెప్పిన ఈ వైభవం ప్రకృతికి చెందిందిగా భావించబడుతుంది. రహస్యాన్ని తెలిసినవారు ఇంకొక పరమ, అప్రమేయమైన, గుప్తమైన వైభవాన్ని తెలుసుకుంటారు.

యతో వాచో నివర్తంతే మనసా చేన్ద్రియైస్సహ అప్రాకృతీ పరా చైషా విభూతిః పారమేశ్వరీ

ఆ పరమమైన, అప్రమేయమైన ఈశ్వర వైభవానికి మాటలు, మనస్సు, ఇంద్రియాలు చేరలేక వెనుదిరుగుతాయి.

సైవేహ పరమం ధామ సైవేహ పరమా గతిః సైవేహ పరమా కాష్ఠా విభూతిః పరమేష్ఠినః

అదే ఇక్కడ పరమ ధామం, అదే పరమ గమ్యం, అదే పరమ పరాకాష్ట—పరమేశ్వరుని వైభవం.