శివపురాణమ్

స శివస్సర్వమేవేదం స్వకీయాభిశ్చ మూర్తిభిః అధితిష్ఠత్యమేయాత్మా హ్యేతత్సర్వమనుస్మృతమ్

ఆ శివుడు, ఎవరూ కొలవలేని ఆత్మ, తన స్వంత రూపాలతో ఈ సర్వాన్ని నిండుగా ఉంచాడు. ఇది అంతా ఆయనదిగానే గుర్తించబడుతుంది.

బ్రహ్మా విష్ణుస్తథా రుద్రో మహేశానస్సదాశివః మూర్తయస్తస్య విజ్ఞేయా యాభిర్విశ్వమిదం తతమ్

బ్రహ్మ, విష్ణు, రుద్రుడు, మహేశ్వరుడు, సదాశివుడు—ఇవి ఆయన రూపాలు. వీటి ద్వారా ఈ విశ్వం అంతా వ్యాపించింది.

అథాన్యాశ్చాపి తనవః పఞ్చ బ్రహ్మసమాహ్వయాః తనూభిస్తాభిరావ్యాప్తమిహ కించిన్న విద్యతే

ఇంకా, బ్రహ్మ అనే పేరుతో పిలవబడే ఐదు ఇతర రూపాలు కూడా ఉన్నాయి. ఆ రూపాలతో ఈ లోకంలో ఏదీ మిగలదు లేదు—అన్నీ వాటితో నిండిపోయాయి.

ఈశానః పురుషో ఽఘోరో వామః సద్యస్తథైవ చ బ్రహ్మాణ్యేతాని దేవస్య మూర్తయః పఞ్చ విశ్రుతాః

ఈశాన, పురుష, అఘోర, వామ, సద్య—ఈ ఐదు దేవుని రూపాలు బ్రహ్మలు అని ప్రసిద్ధి చెందాయి.

ఈశానాఖ్యా తు యా తస్య మూర్తిరాద్యా గరీయసీ భోక్తారం ప్రకృతేః సాక్షాత్క్షేత్రజ్ఞమధితిష్ఠతి

ఈశాన అనే పేరుతో పిలవబడే ఆయన మొదటి, గొప్ప రూపం, ప్రకృతిని అనుభవించేవాడిని, క్షేత్రజ్ఞుడిని నేరుగా అధిష్టిస్తుంది.

స్థాణోస్తత్పురుషాఖ్యా యా మూర్తిర్మూర్తిమతః ప్రభోః గుణాశ్రయాత్మకం భోగ్యమవ్యక్తమధితిష్ఠతి

తట్పురుష అనే స్థిరమైన రూపం, గుణాలకు ఆధారమైన, అనుభవించదగిన, అవ్యక్తమైనదానిని అధిష్టిస్తుంది.

ధర్మాద్యష్టాంగసంయుక్తం బుద్ధితత్త్వం పినాకినః అధితిష్ఠత్యఘోరాఖ్యా మూర్తిరత్యంతపూజితా

పినాకిని యొక్క అఘోర అనే అత్యంత పూజితమైన రూపం, ధర్మాది ఎనిమిది అంగాలతో కూడిన బుద్ధితత్త్వాన్ని అధిష్టిస్తుంది.

వామదేవాహ్వయాం మూర్తిం మహాదేవస్య వేధసః అహంకృతేరధిష్ఠాత్రీమాహురాగమవేదినః

ఆగమాలను తెలిసిన వారు, మహాదేవుని వామదేవ అనే రూపం, అహంకారాన్ని అధిష్టించేదని చెబుతారు.

సద్యో జాతాహ్వయాం మూర్తిం శమ్భోరమితవర్చసః మానసః సమధిష్ఠాత్రీం మతిమంతః ప్రచక్షతే

అమితమైన తేజస్సుతో ఉన్న శంభువు యొక్క సద్యజాత అనే రూపం, మనసును అధిష్టించేదని అంటారు.

శ్రోత్రస్య వాచః శబ్దస్య విభోర్వ్యోమ్నస్తథైవ చ ఈశ్వరీమీశ్వరస్యేమామీశాఖ్యాం హి విదుర్బుధాః

చెవికి, వాక్కుకు, శబ్దానికి, ఆకాశానికి అధిపతిగా ఉండే ఈశ అనే రూపాన్ని, పండితులు తెలుసుకుంటారు.

త్వక్పాణిస్పర్శవాయూనామీశ్వరీం మూర్తిమైశ్వరీమ్ పురుషాఖ్యం విదుస్సర్వే పురాణార్థవిశారదాః

పురాణార్థాన్ని బాగా తెలిసిన వారు, చర్మం, చేయి, స్పర్శ, వాయువు—ఇవన్నింటికీ పురుష అనే ఈశ్వర రూపమే అధిపతి అని చెబుతారు.

చక్షుషశ్చరణస్యాపి రూపస్యాగ్నేస్తథైవ చ అఘోరాఖ్యామధిష్ఠాత్రీం మూర్తిమాహుర్మనీషిణః

కళ్లకు, కాళ్లకు, రూపానికి, అగ్నికి అధిపతిగా అఘోర అనే రూపాన్ని జ్ఞానులు చెబుతారు.

రమనాయాశ్చ పాయోశ్చ రసస్యాపాం తథైవ చ ఈశ్వరీం వామదేవాఖ్యాం మూర్తిం తన్నిరతాం విదుః

ఆనందానికి, నాలుకకు, రుచికి, నీటికీ పరిపాలకురాలిగా వామదేవి అనే రూపాన్ని వారు తెలుసుకుంటారు.

ఘ్రాణస్య చైవోపస్థస్య గంధస్య చ భువస్తథా సద్యో జాతాహ్వయాం మూర్తిమీశ్వరీం సంప్రచక్షతే

ముక్కుకు, జననేంద్రియానికి, వాసనకు, భూమికీ అధిపతిగా సద్యోజాత అనే రూపాన్ని వారు చెబుతారు.

మూర్తయః పఞ్చ దేవస్య వందనీయాః ప్రయత్నతః శ్రేయోర్థిభిర్నరైర్నిత్యం శ్రేయసామేకహేతవః

ఈ ఐదు రూపాలను శివుని భక్తులు ఎప్పుడూ శ్రద్ధగా పూజించాలి. ఇవే సర్వమంగళానికి కారణమవుతాయి.

తస్య దేవాదిదేవస్య మూర్త్యష్టకమయం జగత్ తస్మిన్వ్యాప్య స్థితం విశ్వం సూత్రే మణిగణా ఇవ

దేవాదిదేవుడైన ఆయన ఎనిమిది రూపాలుగా జగత్తు ఏర్పడింది. ఆ రూపాలన్నింటిలోను ఆయన వ్యాపించి, ఈ విశ్వం ఆయనలో నిలిచి ఉంటుంది. ఇది మణిపూసలు దారం మీద ఉండటంలా ఉంటుంది.

ఈశానశ్చ మహాదేవో మూర్తయశ్చాష్ట విశ్రుతాః

ఈశానుడు మహాదేవుడు, అలాగే ఎనిమిది ప్రసిద్ధమైన రూపాలు ఉన్నాయని ప్రకటించబడింది.

భూమ్యంభోగ్నిమరుద్వ్యోమక్షేత్రజ్ఞార్కనిశాకరాః అధిష్ఠితా మహేశస్య శర్వాద్యైరష్టమూర్తిభిః

భూమి, నీరు, అగ్ని, గాలి, ఆకాశం, క్షేత్రజ్ఞుడు, సూర్యుడు, చంద్రుడు — ఇవన్నీ శర్వ మొదలైన ఎనిమిది రూపాల ద్వారా మహేశ్వరుడు పరిపాలిస్తాడు.

చరాచరాత్మకం విశ్వం ధత్తే విశ్వంభరాత్మికా శార్వీర్శివాహ్వయా మూర్తిరితి శాస్త్రస్య నిశ్చయః

చలించేవి, అచలమైనవి అన్నీ కలిసిన ఈ విశ్వాన్ని శార్వి అనే శివుని రూపం, విశ్వాన్ని పోషించే స్వరూపంగా, మోస్తుంది. ఇదే శాస్త్రానికి నిశ్చయమైన తాత్పర్యం.

సంజీవనం సమస్తస్య జగతస్సలిలాత్మికా భావీతి గీయతే మూర్తిభవస్య పరమాత్మనః

సర్వజగత్తుకు జీవం ఇచ్చేది, నీటి స్వరూపమైన పరమాత్ముని రూపమే అని పాడబడుతుంది.

బహిరంతర్గతా విశ్వం వ్యాప్య తేజోమయీ శుభా రౌద్రీ రుద్రావ్యయా మూర్తిరాస్థితా ఘోరరూపిణీ

రౌద్రీ అనే రుద్రుని మంగళకరమైన రూపం లోపల, బయట విశ్వాన్ని వ్యాపించి, వెలుగుతో నిండినదిగా, నశించని రూపంగా, ఘోరమైన ఆకారాన్ని ధరించి నిలుస్తుంది.

స్పందయత్యనిలాత్మదం బిభర్తి స్పందతే స్వయమ్ ఔగ్రీతి కథ్యతే సద్భిర్మూర్తిరుగ్రస్య వేధసః

ఉగ్రుడు అనే సృష్టికర్త యొక్క రూపం, ప్రాణవాయువును కలిగించేది, తానే తాను కదిలించేది, కదల్చేది అని జ్ఞానులు చెబుతారు.

సర్వావకాశదా సర్వవ్యాపికా గగనాత్మికా మూర్తిర్భీమస్య భీమాఖ్యా భూతవృందస్య భేదికా

భీముడు అనే రూపం, భీమునికి చెందినది, సమస్త ఆకాశాన్ని ప్రసాదించేది, అన్నిటిలోను వ్యాపించి ఉండేది, ఆకాశ స్వరూపంగా, భూతగణాలను వేరు చేసేదిగా ఉంటుంది.

సర్వాత్మనామధిష్ఠాత్రీ సర్వక్షేత్రనివాసినీ మూర్తిః పశుపతేర్జ్ఞేయా పశుపాశనికృంతనీ

పశుపతి యొక్క రూపం, సమస్తానికి అధిపతిగా, అన్ని క్షేత్రాలలో నివసించేది, జీవుల బంధాలను తెంచేదిగా తెలుసుకోవాలి.

దీపయంతీ జగత్సర్వం దివాకరసమాహ్వయా ఈశానాఖ్యమహేశస్య మూర్తిర్దివి విసర్పతి

ఈశానుడు అనే మహేశ్వరుని రూపం, సూర్యుని పేరుతో పిలవబడేది, మొత్తం జగత్తును ప్రకాశింపజేస్తూ, ఆకాశంలో సంచరిస్తుంది.

ఆప్యాయయతి యో విశ్వమమృతాంశుర్నిశాకరః మహాదేవస్య సా మూర్తిర్మహాదేవసమాహ్వయా

మహాదేవుని రూపం, మహాదేవ అనే పేరుతో పిలవబడేది, అమృతాన్ని పంచే చంద్రునిగా, మొత్తం జగత్తును పోషిస్తుంది.

ఆత్మా తస్యాష్టమీ మూర్తిః శివస్య పరమాత్మనః వ్యాపికేతరమూర్తీనాం విశ్వం తస్మాచ్ఛివాత్మకమ్

శివుని ఎనిమిదవ రూపం ఆయన స్వయంగా తన ఆత్మ. ఆయన ఇతర రూపాల్లో వ్యాపించి ఉండి, ఈ విశ్వాన్ని శివ స్వరూపంగా చేస్తాడు.

వృక్షస్య మూలసేకేన శాఖాః పుష్యంతి వై యథా శివస్య పూజయా తద్వత్పుష్యత్యస్య వపుర్జగత్

వృక్షానికి మూలాన్ని నీరు పోస్తే, దాని కొమ్మలు పుష్పిస్తాయి. అలాగే శివుని పూజ ద్వారా జగత్తు అభివృద్ధి చెందుతుంది.

సర్వాభయప్రదానం చ సర్వానుగ్రహణం తథా సర్వోపకారకరణం శివస్యారాధనం విదుః

శివుని ఆరాధన అనగా సమస్త భయాలను తొలగించడం, అన్నింటికీ అనుగ్రహం చేయడం, సమస్త మంగళకార్యాలు చేయడమని తెలుసుకోవాలి.