శివపురాణమ్

ఏతత్సర్వం సమాచక్ష్వ వాయో శంకరవిగ్రహ తత్సమో న హి వక్తాస్తి త్రైలోక్యేష్వపరః ప్రభుః

ఓ వాయువు! శంకరుని స్వరూపం గురించి మాకు అన్నీ చెప్పు. నీకు సమానంగా చెప్పగలవాడు, మూడు లోకాలలో ఇంకెవరూ లేరు.

ఇత్యాకర్ణ్య వచస్తేషాం మహర్షీణాం ప్రభంజనః సంస్మృత్య శివమీశానం ప్రవక్తుముపచక్రమే

వారు చెప్పిన మాటలు విని, ప్రభంజనుడు అనే మహర్షి, పరమేశ్వరుడైన శివుని ధ్యానించి, చెప్పడం ప్రారంభించాడు.

పురా సాక్షాన్మహేశేన శ్రీకంఠాఖ్యేన మన్దరే దేవ్యై దేవేన కథితం జ్ఞానం పాశుపతం పరమ్

పూర్వం, శ్రీకంఠుడు అనే మహేశ్వరుడు, మందర పర్వతంపై దేవికి, ఆ పరమ పాశుపత జ్ఞానాన్ని ప్రత్యక్షంగా ఉపదేశించాడు.

తదేవ పృష్టం కృష్ణేన విష్ణునా విశ్వయోనినా పశుత్వం చ సురాదీనాం పతిత్వం చ శివస్య చ

అదే జ్ఞానాన్ని, జగత్తుకు మూలమైన విష్ణువు అయిన కృష్ణుడు అడిగాడు. దేవతలు మొదలుకొని ఇతరుల ప్రాణుల స్థితి, శివుని అధిపత్యం గురించి తెలుసుకోవాలనుకున్నాడు.

యథోపదిష్టం కృష్ణాయ మునినా హ్యుపమన్యునా తథా సమాసతో వక్ష్యే తచ్ఛృణుధ్వమతంద్రితాః

మహర్షి ఉపమన్యుడు కృష్ణుడికి ఎలా ఉపదేశించాడో, అదే విధంగా నేను సంక్షిప్తంగా చెబుతాను. మీరు జాగ్రత్తగా వినండి.

పురోపమన్యుమాసీనం విష్ణుఃకృష్ణవపుర్ధరః ప్రణిపత్య యథాన్యాయమిదం వచనమబ్రవీత్

పూర్వం, కృష్ణుని రూపంలో ఉన్న విష్ణువు, ఉపమన్యుడు కూర్చున్న చోటికి వెళ్లి, విధిగా నమస్కరించి ఇలా అడిగాడు.

భగవఞ్ఛ్రోతుమిచ్ఛామి దేవ్యై దేవేన భాషితమ్ దివ్యం పాశుపతం జ్ఞానం విభూతిం వాస్య కృత్స్నశః

భగవన్! దేవుడు దేవికి చెప్పిన ఆ దివ్యమైన పాశుపత జ్ఞానాన్ని, ఆయన మహిమను పూర్తిగా వినాలని నేను కోరుకుంటున్నాను.

కథం పశుపతిర్దేవః పశవః కే ప్రకీర్తితాః కైః పాశైస్తే నిబధ్యంతే విముచ్యంతే చ తే కథమ్

పాశుపతి దేవుడు ఎలా ప్రాణుల అధిపతి అయ్యాడు? ప్రాణులు ఎవరు అని పిలవబడుతున్నారు? ఏ బంధాలతో వారు బంధించబడి, ఎలా విముక్తి పొందుతారు?

ఇతి సంచోదితః శ్రీమానుపమన్యుర్మహాత్మనా ప్రణమ్య దేవం దేవీం చ ప్రాహ పుష్టో యథా తథా

ఇలా ఉపమన్యుడు అడిగిన తరువాత, ఆ మహాత్ముడైన మహర్షి, దేవుడు దేవికి నమస్కరించి, అడిగిన విధంగా సమాధానం చెప్పాడు.

బ్రహ్మాద్యాః స్థావరాంతాశ్చ దేవదేవస్య శూలినః పశవః పరికీర్త్యంతే సంసారవశవర్తినః

బ్రహ్మ మొదలుకొని స్థావరజంతువులు వరకు, అందరూ త్రిశూలధారి దేవదేవుడైన శివుని ప్రాణులుగా పిలవబడతారు. వారు సంసార బంధనంలో ఉంటారు.

తేషాం పతిత్వాద్దేవేశః శివః పశుపతిః స్మృతః మలమాయాదిభిః పాశైః స బధ్నాతి పశూన్పతిః

వారిపై అధికారం ఉన్నందువల్ల శివుడు పాశుపతి అని పిలవబడతాడు. మలము, మాయ వంటి బంధాలతో ఆయన ప్రాణులను బంధిస్తాడు.

స ఏవ మోచకస్తేషాం భక్త్యా సమ్యగుపాసితః చతుర్వింశతితత్త్వాని మాయాకర్మగుణా అమీ

ఆయనే వారికి విముక్తి దాత. భక్తితో సరిగ్గా ఆరాధిస్తే ఆయన విడిపిస్తాడు. మాయ, కర్మ, గుణాలు కలిపి ఇరవై నాలుగు తత్త్వాలు ఇవే.

విషయా ఇతి కథ్యన్తే పాశా జీవనిబన్ధనాః బ్రహ్మాదిస్తమ్బపర్యంతాన్ పశూన్బద్ధ్వా మహేశ్వరః

ఇవి 'విషయాలు' అని పిలవబడతాయి. ఇవే జీవులకు బంధనాలు. బ్రహ్మ నుండి గడ్డి వరకు ఉన్న ప్రాణులను మహేశ్వరుడు వీటితో బంధిస్తాడు.

పాశైరేతైః పతిర్దేవః కార్యం కారయతి స్వకమ్ తస్యాజ్ఞయా మహేశస్య ప్రకృతిః పురుషోచితామ్

ఈ బంధాల ద్వారా దేవుడు ప్రతి ఒక్కరిని తన తన పనులు చేయించిస్తాడు. మహేశ్వరుని ఆజ్ఞతో ప్రకృతి, పురుషునికి తగినదాన్ని సృష్టిస్తుంది.

బుద్ధిం ప్రసూతే సా బుద్ధిరహంకారమహంకృతిః ఇన్ద్రియాణి దశైకం చ తన్మాత్రాపఞ్చకం తథా

ఆమె బుద్ధిని సృష్టిస్తుంది. ఆ బుద్ధి అహంకారాన్ని, అహంకారం పదకొండు ఇంద్రియాలను, అలాగే అయిదు సూక్ష్మభూతాలను కలిగిస్తుంది.

శాసనాద్దేవదేవస్య శివస్య శివదాయినః తన్మాత్రాణ్యపి తస్యైవ శాసనేన మహీయసా

దేవదేవుడైన శివుని ఆజ్ఞతో, శుభాన్ని ప్రసాదించే ఆయన మహత్తర ఆజ్ఞతో, ఆ సూక్ష్మభూతాలు కూడా సృష్టించబడతాయి.

మహాభూతాన్యశేషాణి భావయంత్యనుపూర్వశః బ్రహ్మాదీనాం తృణాన్తానాం దేహినాం దేహసంగతిమ్

అన్ని మహాభూతాలు వరుసగా ఉత్పన్నమై, బ్రహ్మ మొదలుకొని గడ్డి వరకు ఉన్న సర్వ ప్రాణుల శరీరాలను ఏర్పరుస్తాయి.

మహాభూతాన్యశేషాణి జనయంతి శివాజ్ఞయా అధ్యవస్యతి వై బుద్ధిరహంకారోభిమన్యతే

శివుని ఆజ్ఞతో మహాభూతాలు అన్నీ ఉత్పన్నమవుతాయి. బుద్ధి గ్రహిస్తుంది, అహంకారం తనదిగా భావిస్తుంది.

చిత్తం చేతయతే చాపి మనః సంకల్పయత్యపి శ్రోత్రాదీని చ గృహ్ణన్తి శబ్దాదీన్విషయాన్ పృథక్

మనస్సు అనుభవిస్తుంది, సంకల్పాలు చేస్తుంది. చెవి మొదలైన ఇంద్రియాలు ఒక్కొక్కటి తాము తగిన విషయాలను వేరువేరుగా గ్రహిస్తాయి.

స్వానేవ నాన్యాన్దేవస్య దివ్యేనాజ్ఞాబలేన వై వాగాదీన్యపి యాన్యాసంస్తాని కర్మేన్ద్రియాణి చ

ప్రతి ఒక్కటి తన స్వభావానుసారం, పరుల స్వభావాన్ని అనుసరించకుండా, దేవుని దివ్యశక్తితో నడుస్తుంది. మాట మొదలైన కర్మేంద్రియాలు కూడా అలాగే స్థిరంగా ఉంటాయి.

యథా స్వం కర్మ కుర్వన్తి నాన్యత్కించిచ్ఛివాజ్ఞయా శబ్దాదయోపి గృహ్యంతే క్రియన్తే వచనాదయః

ప్రతి ఒక్కటి తన పనిని మాత్రమే, శివుని ఆజ్ఞతో చేస్తుంది. శబ్దాలు మొదలైనవి గ్రహించబడతాయి, మాట మొదలైన క్రియలు జరుగుతాయి.

అవిలంఘ్యా హి సర్వేషామాజ్ఞా శంభోర్గరీయసీ అవకాశమశేషాణాం భూతానాం సంప్రయచ్ఛతి

ప్రతి ఒక్కరికీ శంభువు ఆజ్ఞ అతిక్రమించలేనిది, అత్యంత గొప్పది. అది అన్ని భూతాలకు అవకాశం కల్పిస్తుంది.

ఆకాశః పరమేశస్య శాసనాదేవ సర్వగః ప్రాణాద్యైశ్చ తథా నామభేదైరంతర్బహిర్జగత్

పరమేశ్వరుని ఆజ్ఞతో ఆకాశం అన్నింటిలో వ్యాపించిఉంటుంది. అలాగే ప్రాణం మొదలైన పేరుల వేరుపాటుతో లోపల బయట ప్రపంచం ఉంటుంది.

బిభర్తి సర్వం శర్వస్య శాసనేన ప్రభఞ్జనః హవ్యం వహతి దేవానాం కవ్యం కవ్యాశినామపి

శర్వుని ఆజ్ఞతో వాయువు అన్నింటినీ మోయుతుంది. అది దేవతలకు హవ్యాన్ని, పితృదేవతలకు కావ్యాన్ని తీసుకెళ్తుంది.

పాకాద్యం చ కరోత్యగ్నిః పరమేశ్వరశాసనాత్ సంజీవనాద్యం సర్వస్య కుర్వత్యాపస్తదాజ్ఞయా

పరమేశ్వరుని ఆజ్ఞతో అగ్ని వంట మొదలైన పనులు చేస్తుంది. అదే ఆజ్ఞతో నీరు అందరికీ జీవం కల్పించడం మొదలైన పనులు చేస్తుంది.

విశ్వమ్భరా జగన్నిత్యం ధత్తే విశ్వేశ్వరాజ్ఞయా దేవాన్పాత్యసురాన్ హంతి త్రిలోకమభిరక్షతి

విశ్వేశ్వరుని ఆజ్ఞతో భూమి ఎప్పుడూ జగత్తును మోయుతుంది. ఆమె దేవతలను పోషిస్తుంది, అసురులను నాశనం చేస్తుంది, మూడు లోకాలను రక్షిస్తుంది.

ఆజ్ఞయా తస్య దేవేన్ద్రః సర్వైర్దేవైరలంఘ్యయా ఆధిపత్యమపాం నిత్యం కురుతే వరుణస్సదా

ఆయన ఆజ్ఞతో దేవేంద్రుడు, మిగతా దేవతలతో కలసి, ఎప్పుడూ నీటిపై అధికారం నిర్వహిస్తాడు. వరుణుడు వాటిని ఎల్లప్పుడూ పాలిస్తాడు.

పాశైర్బధ్నాతి చ యథా దండ్యాంస్తస్యైవ శాసనాత్ దదాతి నిత్యం యక్షేన్ద్రో ద్రవిణం ద్రవిణేశ్వరః

ఆయన ఆజ్ఞతో దోషులను పాశాలతో కట్టిపెడతాడు. ధనాధిపతి అయిన యక్షేంద్రుడు ఎల్లప్పుడూ ధనాన్ని ప్రసాదిస్తాడు.

పుణ్యానురూపం భూతేభ్యః పురుషస్యానుశాసనాత్ కరోతి సంపదః శశ్వజ్జ్ఞానం చాపి సుమేధసామ్

పుణ్యానికి అనుగుణంగా, భూతాలకు పురుషుని ఆదేశంతో సంపదను ఇస్తాడు. సుమేధస్సులకు శాశ్వత జ్ఞానాన్ని ప్రసాదిస్తాడు.