శివపురాణమ్

ఋతవః పితరస్తస్మాదిత్యేషా వైదికీ శ్రుతిః యుష్మాదృతుషు సర్వే హి జాయంతే స్థాస్నుజంగమా

ఋతువులే పితృదేవతలు — ఇదే వేదోక్తి. ఋతువుల నుండి స్థిరజంగమ జంతువులన్నీ జన్మిస్తాయి.

తస్మాదేతే పితర ఆర్తవా ఇతి చ శ్రుతమ్ ఏవం పిత్ఃణామేతేషామృతుకాలాభిమానినామ్

అందువల్ల వీరు ఆర్తవ పితృదేవతలు అని వినబడుతుంది. ఈ పితృదేవతలు ఋతుకాలాలకు ప్రతినిధులుగా పరిగణించబడతారు.

ఆత్మైశ్వర్యా మహాత్మానస్తిష్ఠంతీహాబ్భ్రసంగమాత్ ఆగ్నిష్వాత్తా బర్హిషదః పితరో ద్వివిధాః స్మృతాః

ఆత్మవశ్యులు, మహాత్ములు, ఇక్కడ మలినత లేకుండా ఉంటారు. అగ్నిష్వాత్తులు, బర్హిషదులు అనే రెండు రకాల పితృదేవతలు ప్రసిద్ధి.

అయజ్వానశ్చ యజ్వానః క్రమాత్తే మృహమేధినః స్వధాసూత పితృభ్యశ్చ ద్వే కన్యే లోకవిశ్రుతే

యజ్ఞం చేయని వారు, యజ్ఞం చేసిన వారు — ఈ క్రమంలో మృతుల్లో నివసించేవారు. పితృదేవతల నుండి స్వధా రెండు కుమార్తెలను ప్రసవించింది, అవి లోకాల్లో ప్రసిద్ధి పొందినవే.

మేనాం చ ధరణీం చైవ యాభ్యాం విశ్వమిదం ధృతమ్ అగ్నిష్వాత్తసుతా మేనా ధరణీ బర్హిషత్సుతా

మేనా, ధరణీ — వీరిద్దరి ద్వారా ఈ జగత్తంతా నిలబడింది. మేనా అగ్నిష్వాత్తుల కుమార్తె, ధరణీ బర్హిషదుల కుమార్తె.

మేనా హిమవతః పత్నీ మైనాకం క్రౌంచమేవ చ గౌరీం గంగాం చ సుషువే భవాంగాశ్లేషపావనీమ్

హిమవంతుడి భార్య అయిన మేనా, మైనాకుడు, కౌంచుడు, గౌరీ, గంగా అనే భవుని శరీరస్పర్శతో పవిత్రమైనవారిని ప్రసవించింది.

మేరోస్తు ధరణీ పత్నీ దివ్యౌషధిసమన్వితమ్ మందరం సుషువే పుత్రం చిత్రిసున్దరకన్ధరమ్

మేరుపర్వతుని భార్య అయిన భూమి, దివ్యౌషధులతో కూడినదిగా, అందమైన మెడ ఉన్న మందరుడనే కుమారునిని కనింది.

స ఏవ మందరః శ్రీమాన్మేరుపుత్రస్తపోబలాత్ సాక్షాచ్ఛ్రీకంఠనాథస్య శివస్యావసథం గతః

అదే మందరుడు, మేరుపుత్రుడు, తపస్సు బలంతో, శ్రీకంఠుడైన శివుని నివాసస్థానంగా మారాడు.

సాసూతా ధరణీ భూయస్త్రింశత్కన్యాశ్చ విశ్రుతాః వేలాం చ నియతిం చైవ తృతీయామపి చాయతిమ్

ఆ భూమి మళ్లీ ప్రసిద్ధమైన ముప్పై కుమార్తెలను, అలాగే వెల, నియతి, ఆయతి అనే ముగ్గురిని ప్రసవించింది.

ఆయతిర్నియతిశ్చైవ పత్న్యౌ ద్వే భృగుపుత్రయోః స్వాయంభువే ఽంతరే పూర్వం కథితస్తే తదన్వయః

ఆయతి, నియతి అనే ఇద్దరు భృగుపుత్రుల భార్యలయ్యారు. వారి వంశం స్వాయంభువ మానవంతరంలో ముందే వివరించబడింది.

సుషువే సాగరాద్వేలా కన్యామేకామనిందితామ్ సవర్ణాం నామ సాముద్రీం పత్నీం ప్రాచీనబర్హిషః

సముద్రపు కుమార్తె అయిన వెల, నిందలేని ఒకే ఒక కుమార్తెను కనింది. ఆమె పేరు సవర్ణా, సముద్రజాతురాలు, ప్రాచీనబర్హిషుని భార్య అయ్యింది.

సాముద్రీ సుషువే పుత్రాన్దశ ప్రాచీనబర్హిషః సర్వే ప్రాచేతసా నామ ధనుర్వేదస్య పారగాః

సాముద్రి, ప్రాచీనబర్హిషునికి పది మంది కుమారులను కనింది. వారు అందరూ ప్రాచేతసులు, ధనుర్వేదంలో నిపుణులు.

యేషాం స్వాయంభువే దక్షః పుత్రత్వమగమత్పురా త్రియమ్బకస్య శాపేన చాక్షుషస్యాంతరే మనోః

వారిలో, స్వాయంభువ మానవంతరంలో త్రయంబకుని శాపంతో, దక్షుడు కుమారుడిగా జన్మించాడు. అది చాక్షుష మానవంతరంలో జరిగింది.

ఇత్యేతే బ్రహ్మపుత్రాణాం ధర్మాదీనామ్మహాత్మనామ్ నాతిసంక్షేపతో విప్రా నాతి విస్తరతః క్రమాత్

ఓ మునులారా! ధర్మాది మహాత్ములైన బ్రహ్మపుత్రుల వంశాలను, మితంగా, క్రమంగా వివరించాను.

వర్ణితా వై మయా వంశా దివ్యా దేవగణాన్వితాః క్రియావంతః ప్రజావంతో మహర్ధిభిరలంకృతాః

దేవతాగణాలతో కూడిన, కర్మలలో నిపుణమైన, సంతానవంతమైన, మహాశక్తులతో అలంకృతమైన దివ్య వంశాలను నేను వివరించాను.

ప్రజానాం సంనివేశో ఽయం ప్రజాపతిసముద్భవః న హి శక్యః ప్రసంఖ్యాతుం వర్షకోటిశతైరపి

ఈ ప్రజల ఏర్పాటంతా ప్రజాపతుల నుండి ఉద్భవించింది. దీన్ని వందల కోట్ల సంవత్సరాలు గడిచినా పూర్తిగా వివరించలేరు.

రాజ్ఞామపి చ యో వంశో ద్విధా సో ఽపి ప్రవర్తతే సూర్యవంశస్సోమవంశ ఇతి పుణ్యతమః క్షితౌ

రాజుల వంశమూ భూమిపై రెండు భాగాలుగా విభజించబడింది. అవి సూర్యవంశం, సోమవంశం అనే పుణ్యవంతమైన వంశాలు.

ఇక్ష్వాకురమ్బరీషశ్చ యయాతిర్నాహుషాదయః పుణ్యశ్లోకాః శ్రుతా యే ఽత్ర తే పి తద్వంశసంభవాః

ఇక్ష్వాకు, అంబరీషుడు, యయాతి, నాహుషుడు మొదలైన పుణ్యశ్లోకులు, ఇక్కడ ప్రసిద్ధులైనవారు, ఆ వంశాల్లోనే పుట్టారు.

అన్యే చ రాజఋషయో నానావీర్యసమన్వితా కిం తైః ఫలమనుత్క్రాంతైరుక్తపూర్వైః పురాతనైః

ఇంకా ఇతర రాజర్షులు కూడా ఉన్నారు, వారు వివిధ శక్తులతో ఉన్నారు. కానీ వారి ఫలితాలు గతించిపోయినవాటిని వివరించడం వల్ల ప్రయోజనం లేదు.

కిం చేశ్వరకథా వృత్తా యత్ర తత్రాన్యకీర్తనమ్ న సద్భిః సంమతం మత్వా నోత్సహే బహుభాషితుమ్

ఇంకా, ఇక్కడ ఈశ్వరుని కథలు జరుగుతున్నప్పుడు, ఇతరులను ప్రస్తావించడం సద్భక్తులకు ఇష్టముండదు. అందుకే ఎక్కువగా చెప్పడం నాకు ఇష్టం లేదు.

ప్రసంగాదీశ్వరస్యైవ ప్రభావద్యోతనాదపి సర్గాదయో ఽపి కథితా ఇత్యత్ర తత్ప్రవిస్తరైః

ఈశ్వరుని మహిమను తెలియజేయడానికి, సందర్భవశాత్తు సృష్టి మొదలైన విషయాలు కూడా వివరించబడ్డాయి.

దేవీ దక్షస్య తనయా త్యక్త్వా దాక్షాయణీ తనుమ్ కథం హిమవతః పుత్రీ మేనాయామభవత్పురా

దక్షుని కుమార్తె అయిన దేవి, దాక్షాయణి రూపాన్ని వదిలి, పూర్వం హిమవంతుడు, మేనా దంపతులకు కుమార్తెగా ఎలా జన్మించింది?

కథం చ నిన్దితో రుద్రో దక్షేణ చ మహాత్మనా నిమిత్తమపి కిం తత్ర యేన స్యాన్నిందితో భవః

మహాత్ముడైన దక్షుడు, రుద్రుని ఎలా నిందించాడు? అక్కడ భవుడు నిందింపబడటానికి కారణం ఏమిటి?

ఉత్పన్నశ్చ కథం దక్షో అభిశాపాద్భవస్య తు చాక్షుషస్యాంతరే పూర్వం మనోః ప్రబ్రూహి మారుత

ఓ మారుతా, భవుని శాపం వల్ల, చాక్షుషమను మునుపటి మనువుల మధ్య కాలంలో, దక్షుడు ఎలా జన్మించాడో నాకు చెప్పు.

శృణ్వంతు కథయిష్యామి దక్షస్య లఘుచేతసః వృత్తం పాపాత్ప్రమాదాచ్చ విశ్వామరవిదూషణమ్

వినండి, నేను దక్షుని కథను చెబుతాను. అతని అల్పమైన మనసు వల్ల, పాపంతో, నిర్లక్ష్యంగా చేసిన పనులు దేవతలు, మునులకు అపఖ్యాతి తెచ్చాయి.

పురా సురాసురాః సర్వే సిద్ధాశ్చ పరమర్షయః కదాచిద్ద్రష్టుమీశానం హిమవచ్ఛిఖరం యయుః

ఒకసారి, అందరు దేవతలు, అసురులు, సిద్ధులు, గొప్ప మునులు కలసి, ఈశానుని దర్శించేందుకు హిమవంతం శిఖరానికి వెళ్లారు.

తదా దేవశ్చ దేవీ చ దివ్యాసనగతావుభౌ దర్శనం దదతుస్తేషాం దేవాదీనాం ద్విజోత్తమాః

ఆ సమయంలో, దేవుడు, దేవి ఇద్దరూ దివ్యాసనంపై కూర్చొని, అక్కడ ఉన్న దేవతలు, ఉత్తమ ద్విజులకు దర్శనం ఇచ్చారు.

తదానీమేవ దక్షో ఽపి గతస్తత్ర సహామరైః జామాతరం హరం ద్రష్టుం ద్రష్టుం చాత్మసుతాం సతీమ్

అప్పుడు దక్షుడు కూడా అమరులతో కలిసి అక్కడికి వచ్చాడు. తన అల్లుడు హరుడిని, తన కుమార్తె సతీని చూడాలని వచ్చాడు.

తదాత్మగౌరవాద్దేవో దేవ్యా దక్షే సమాగతే దేవాదిభ్యో విశేషేణ న కదాచిదభూత్స్మృతిః

దేవుడు తన గౌరవం కోసం, దేవితో కలిసి దక్షుడు వచ్చినా, అక్కడ ఉన్న దేవతలు, ఇతరులను ప్రత్యేకంగా గుర్తించలేదు.