శివపురాణమ్

గోత్రాణి నామభిస్తేషాం వాసిష్ఠానాం మహాత్మనామ్ స్వాయంభువే ఽంతరే ఽతీతాన్యర్బుదాని శతాని చ

వసిష్ఠులైన మహాత్ముల వంశాలు, వారి పేర్లతో, స్వాయంభువమంతరంలో కోటానుకోట్లు కాలక్రమంలో గడిచిపోయాయి.

ఇత్యేష ఋషిసర్గస్తు సానుబంధః ప్రకీర్తితః సమాసాద్విస్తరాద్వక్తుమశక్యో ఽయమితి ద్విజాః

ఇలా ఋషుల సృష్టి, వారి సంతానంతో సహా సంక్షిప్తంగా వివరించబడింది. పూర్తిగా వివరించడం సాధ్యపడదు, ద్విజులారా.

యో ఽసౌ రుద్రాత్మకో బహ్నిబ్రహ్మణో మానసస్సుతః స్వాహా తస్య ప్రియా లేభే పుత్రాంస్త్రీనమితౌజసః

అగ్నిబ్రహ్మకు మానసపుత్రుడైన రుద్రాత్మకుడు, స్వాహా అనే ప్రియను పొందాడు. ఆమెకు అతని నుండి ముగ్గురు మహాబలులు పుట్టారు.

పావకః పవమానశ్చ శుచిరిత్యేష తే త్రయః నిర్మంథ్యః పవమానస్స్యాద్వైద్యుతః పావకస్స్మృతః

పావకుడు, పవమానుడు, శుచిః — వీరిద్దరు ముగ్గురు. పవమానుడు మథనం వల్ల పుట్టినవాడు, పావకుడు మెరుపుగా ప్రసిద్ధి పొందాడు.

సూర్యే తపతి యశ్చాసౌ శుచిః సౌర ఉదాహృతః హవ్యవాహః కవ్యవాహః సహరక్షా ఇతి త్రయః

సూర్యునిలో ప్రకాశించే శుచిః, సౌరుడు అని పిలవబడతాడు. హవ్యవాహుడు, కావ్యవాహుడు, సహరక్షుడు — వీరు ముగ్గురు.

త్రయాణాం క్రమశః పుత్రా దేవపితృసురాశ్చ తే ఏతేషాం పుత్రపౌత్రాశ్చ చత్వారింశన్నవైవ తే

వారి కుమారులు వరుసగా దేవతలు, పితృదేవతలు, సురులు. వారి కుమారులు, మనవులు కలిపి నలభై తొమ్మిది మంది.

కామ్యనైమిత్తికాజస్రకర్మసు త్రిషు సంస్థితాః సర్వే తపస్వినో జ్ఞేయాః సర్వే వ్రతభృతస్తథా

కామ్య, నైమిత్తిక, అజస్ర అనే మూడు విధాల కర్మల్లో స్థిరంగా ఉన్నవారు అందరూ తపస్సు చేసేవారుగా, వ్రతాలు పాటించేవారుగా తెలుసుకోవాలి.

సర్వే రుద్రాత్మకశ్చైవ సర్వే రుద్రపరాయణాః తస్మాదగ్నిముఖే యత్తద్ధుతం స్యాదేవ కేనచిత్

వారు అందరూ రుద్రుని స్వరూపం, రుద్రుని భక్తులు. అందువల్ల ఎవరు అగ్నిలో ఏదైనా హోమం చేసినా,

తత్సర్వం రుద్రముద్దిశ్య దత్తం స్యాన్నాత్ర సంశయః ఇత్యేవం నిశ్చయోగ్నీనామనుక్రాంతో యథాతథమ్

అది అంతా రుద్రుని కోసం సమర్పించినదే అవుతుంది — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు. ఇలా అగ్నిదేవతల వంశపరంపరను యథాతథంగా వివరించాను.

నాతివిస్తరతో విప్రాః పిత్ఃన్వక్ష్యామ్యతః పరమ్ యస్మాత్షడృతవస్తేషాం స్థానం స్థానాభిమానినామ్

పితృదేవతల గురించి మరింతగా వివరించను, బ్రాహ్మణులారా. ఎందుకంటే, వారు ఆరు ఋతువుల్లో స్థానం పొందినవారు, ఋతువులతో ఏకమై ఉన్నారు.

ఋతవః పితరస్తస్మాదిత్యేషా వైదికీ శ్రుతిః యుష్మాదృతుషు సర్వే హి జాయంతే స్థాస్నుజంగమా

ఋతువులే పితృదేవతలు — ఇదే వేదోక్తి. ఋతువుల నుండి స్థిరజంగమ జంతువులన్నీ జన్మిస్తాయి.

తస్మాదేతే పితర ఆర్తవా ఇతి చ శ్రుతమ్ ఏవం పిత్ఃణామేతేషామృతుకాలాభిమానినామ్

అందువల్ల వీరు ఆర్తవ పితృదేవతలు అని వినబడుతుంది. ఈ పితృదేవతలు ఋతుకాలాలకు ప్రతినిధులుగా పరిగణించబడతారు.

ఆత్మైశ్వర్యా మహాత్మానస్తిష్ఠంతీహాబ్భ్రసంగమాత్ ఆగ్నిష్వాత్తా బర్హిషదః పితరో ద్వివిధాః స్మృతాః

ఆత్మవశ్యులు, మహాత్ములు, ఇక్కడ మలినత లేకుండా ఉంటారు. అగ్నిష్వాత్తులు, బర్హిషదులు అనే రెండు రకాల పితృదేవతలు ప్రసిద్ధి.

అయజ్వానశ్చ యజ్వానః క్రమాత్తే మృహమేధినః స్వధాసూత పితృభ్యశ్చ ద్వే కన్యే లోకవిశ్రుతే

యజ్ఞం చేయని వారు, యజ్ఞం చేసిన వారు — ఈ క్రమంలో మృతుల్లో నివసించేవారు. పితృదేవతల నుండి స్వధా రెండు కుమార్తెలను ప్రసవించింది, అవి లోకాల్లో ప్రసిద్ధి పొందినవే.

మేనాం చ ధరణీం చైవ యాభ్యాం విశ్వమిదం ధృతమ్ అగ్నిష్వాత్తసుతా మేనా ధరణీ బర్హిషత్సుతా

మేనా, ధరణీ — వీరిద్దరి ద్వారా ఈ జగత్తంతా నిలబడింది. మేనా అగ్నిష్వాత్తుల కుమార్తె, ధరణీ బర్హిషదుల కుమార్తె.

మేనా హిమవతః పత్నీ మైనాకం క్రౌంచమేవ చ గౌరీం గంగాం చ సుషువే భవాంగాశ్లేషపావనీమ్

హిమవంతుడి భార్య అయిన మేనా, మైనాకుడు, కౌంచుడు, గౌరీ, గంగా అనే భవుని శరీరస్పర్శతో పవిత్రమైనవారిని ప్రసవించింది.

మేరోస్తు ధరణీ పత్నీ దివ్యౌషధిసమన్వితమ్ మందరం సుషువే పుత్రం చిత్రిసున్దరకన్ధరమ్

మేరుపర్వతుని భార్య అయిన భూమి, దివ్యౌషధులతో కూడినదిగా, అందమైన మెడ ఉన్న మందరుడనే కుమారునిని కనింది.

స ఏవ మందరః శ్రీమాన్మేరుపుత్రస్తపోబలాత్ సాక్షాచ్ఛ్రీకంఠనాథస్య శివస్యావసథం గతః

అదే మందరుడు, మేరుపుత్రుడు, తపస్సు బలంతో, శ్రీకంఠుడైన శివుని నివాసస్థానంగా మారాడు.

సాసూతా ధరణీ భూయస్త్రింశత్కన్యాశ్చ విశ్రుతాః వేలాం చ నియతిం చైవ తృతీయామపి చాయతిమ్

ఆ భూమి మళ్లీ ప్రసిద్ధమైన ముప్పై కుమార్తెలను, అలాగే వెల, నియతి, ఆయతి అనే ముగ్గురిని ప్రసవించింది.

ఆయతిర్నియతిశ్చైవ పత్న్యౌ ద్వే భృగుపుత్రయోః స్వాయంభువే ఽంతరే పూర్వం కథితస్తే తదన్వయః

ఆయతి, నియతి అనే ఇద్దరు భృగుపుత్రుల భార్యలయ్యారు. వారి వంశం స్వాయంభువ మానవంతరంలో ముందే వివరించబడింది.

సుషువే సాగరాద్వేలా కన్యామేకామనిందితామ్ సవర్ణాం నామ సాముద్రీం పత్నీం ప్రాచీనబర్హిషః

సముద్రపు కుమార్తె అయిన వెల, నిందలేని ఒకే ఒక కుమార్తెను కనింది. ఆమె పేరు సవర్ణా, సముద్రజాతురాలు, ప్రాచీనబర్హిషుని భార్య అయ్యింది.

సాముద్రీ సుషువే పుత్రాన్దశ ప్రాచీనబర్హిషః సర్వే ప్రాచేతసా నామ ధనుర్వేదస్య పారగాః

సాముద్రి, ప్రాచీనబర్హిషునికి పది మంది కుమారులను కనింది. వారు అందరూ ప్రాచేతసులు, ధనుర్వేదంలో నిపుణులు.

యేషాం స్వాయంభువే దక్షః పుత్రత్వమగమత్పురా త్రియమ్బకస్య శాపేన చాక్షుషస్యాంతరే మనోః

వారిలో, స్వాయంభువ మానవంతరంలో త్రయంబకుని శాపంతో, దక్షుడు కుమారుడిగా జన్మించాడు. అది చాక్షుష మానవంతరంలో జరిగింది.

ఇత్యేతే బ్రహ్మపుత్రాణాం ధర్మాదీనామ్మహాత్మనామ్ నాతిసంక్షేపతో విప్రా నాతి విస్తరతః క్రమాత్

ఓ మునులారా! ధర్మాది మహాత్ములైన బ్రహ్మపుత్రుల వంశాలను, మితంగా, క్రమంగా వివరించాను.

వర్ణితా వై మయా వంశా దివ్యా దేవగణాన్వితాః క్రియావంతః ప్రజావంతో మహర్ధిభిరలంకృతాః

దేవతాగణాలతో కూడిన, కర్మలలో నిపుణమైన, సంతానవంతమైన, మహాశక్తులతో అలంకృతమైన దివ్య వంశాలను నేను వివరించాను.

ప్రజానాం సంనివేశో ఽయం ప్రజాపతిసముద్భవః న హి శక్యః ప్రసంఖ్యాతుం వర్షకోటిశతైరపి

ఈ ప్రజల ఏర్పాటంతా ప్రజాపతుల నుండి ఉద్భవించింది. దీన్ని వందల కోట్ల సంవత్సరాలు గడిచినా పూర్తిగా వివరించలేరు.

రాజ్ఞామపి చ యో వంశో ద్విధా సో ఽపి ప్రవర్తతే సూర్యవంశస్సోమవంశ ఇతి పుణ్యతమః క్షితౌ

రాజుల వంశమూ భూమిపై రెండు భాగాలుగా విభజించబడింది. అవి సూర్యవంశం, సోమవంశం అనే పుణ్యవంతమైన వంశాలు.

ఇక్ష్వాకురమ్బరీషశ్చ యయాతిర్నాహుషాదయః పుణ్యశ్లోకాః శ్రుతా యే ఽత్ర తే పి తద్వంశసంభవాః

ఇక్ష్వాకు, అంబరీషుడు, యయాతి, నాహుషుడు మొదలైన పుణ్యశ్లోకులు, ఇక్కడ ప్రసిద్ధులైనవారు, ఆ వంశాల్లోనే పుట్టారు.

అన్యే చ రాజఋషయో నానావీర్యసమన్వితా కిం తైః ఫలమనుత్క్రాంతైరుక్తపూర్వైః పురాతనైః

ఇంకా ఇతర రాజర్షులు కూడా ఉన్నారు, వారు వివిధ శక్తులతో ఉన్నారు. కానీ వారి ఫలితాలు గతించిపోయినవాటిని వివరించడం వల్ల ప్రయోజనం లేదు.