శివపురాణమ్

తదీయాః పుత్రపౌత్రాశ్చ యేతీతాస్తే సహస్రశః ప్రీత్యాం పులస్త్యభార్యాయాం దన్తోగ్నిరభవత్సుతః పూర్వజన్మని యోగస్త్యస్స్మృతః స్వాయంభువే ఽంతరే

వారి కుమారులు, మనవళ్లు వేల కొద్దీ పుట్టి, గతించారు. ప్రీతిని పులస్త్యుని భార్యగా పుట్టి, దంతోగ్ని అనే కుమారుడిని ప్రసవించింది. అతడు మునుపటి జన్మలో యోగ అని పిలవబడేవాడు, స్వాయంభువ మనువు కాలంలో.

తత్సంతతీయా బహవః పౌలస్త్యా ఇతి విశ్రుతాః క్షమా తు సుషువే పుత్రాన్పులహస్య ప్రజాపతేః

ఆ వంశంలో పుట్టినవారు పాలస్త్యులు అని ప్రసిద్ధి. క్షమా, పులహుడు అనే ప్రజాపతికి కుమారులను ప్రసవించింది.

కర్దమశ్చ సురిశ్చైవ సహిష్ణుశ్చేతి తే త్రయః త్రేతాగ్నివర్చసస్సర్వే యేషాం వంశః ప్రతిష్ఠితః

కర్దముడు, సురి, సహిష్ణు — ఈ ముగ్గురు త్రేతాగ్ని వర్ణంతో తమ వంశాన్ని స్థాపించారు.

క్రతోః క్రతుసమాన్భార్యా సన్నతిస్సుషువే సుతాన్ నైషాం భార్యాశ్చ పుత్రాశ్చ సర్వే తే హ్యూర్ధ్వరేతసః

క్రతువు భార్య సన్నతి, క్రతువుతో సమానమైన కుమారులను ప్రసవించింది. వారి భార్యలు, కుమారులు అందరూ బ్రహ్మచారులు.

షష్టిస్తాని సహస్రాణి వాలఖిల్యా ఇతి స్మృతాః అనూరోరగ్రతో యాంతి పరివార్య దివాకరమ్

వారు అరవై వేల మంది వాలఖిల్యులు అని పిలవబడతారు. వారు అనూరోరుని ముందు సూర్యుని చుట్టూ తిరుగుతూ వెళ్తారు.

అత్రేర్భార్యానుసూయా చ పఞ్చాత్రేయానసూయత కన్యకాం చ శ్రుతిం నామ మాతా శంఖపదస్య చ

అత్రి భార్య అనసూయ ఐదుగురు అత్రేయులను ప్రసవించింది. అలాగే శృతి అనే కుమార్తెను కూడా ప్రసవించింది, ఆమె శంఖపదుని తల్లి.

సత్యనేత్రశ్చ హవ్యశ్చ ఆపోమూర్తిశ్శనైశ్చరః సోమశ్చ పఞ్చమస్త్వేతే పఞ్చాత్రేయాః ప్రకీర్తితాః

సత్యనేత్రుడు, హవ్యుడు, ఆపోమూర్తి, శనైశ్చరుడు, సోముడు — ఈ ఐదుగురు అత్రేయులు అని ప్రసిద్ధి.

తేషాం పుత్రాశ్చ పౌత్రాశ్చ హ్యాత్రేయాణాం మహాత్మనామ్ స్వాయంభువే ఽంతరే ఽతీతాః శతశో ఽథ సహస్రశః

ఆత్రేయులైన మహాత్ముల కుమారులు, మనవులు, స్వాయంభువమంతరంలో వందలాది, వేలాది మంది జన్మించి కాలక్రమంలో పోయారు.

ఊర్జాయాం తు వసిష్ఠస్య పుత్రా వై సప్త జజ్ఞిరే జ్యాయసీ చ స్వసా తేషాం పుండరీకా సుమధ్యమా

ఊర్జా దేవికి వసిష్ఠునికి ఏడుగురు కుమారులు పుట్టారు. వారికన్నా పెద్దదైన సోదరి పుండరీకా, ఆమె మధురమైన రూపాన్ని కలిగి ఉంది.

రజో గాత్రోర్ధ్వబాహూ చ సవనశ్చానయశ్చ యః సుతపాశ్శుక్ర ఇత్యేతే సప్త సప్తర్షయః స్మృతాః

రజస్సు, గాత్ర, ఊర్ధ్వబాహు, సవన, అనయ, సుతపా, శుక్ర — వీరిద్దరు ఏడుగురు మహర్షులుగా గుర్తించబడ్డారు.

గోత్రాణి నామభిస్తేషాం వాసిష్ఠానాం మహాత్మనామ్ స్వాయంభువే ఽంతరే ఽతీతాన్యర్బుదాని శతాని చ

వసిష్ఠులైన మహాత్ముల వంశాలు, వారి పేర్లతో, స్వాయంభువమంతరంలో కోటానుకోట్లు కాలక్రమంలో గడిచిపోయాయి.

ఇత్యేష ఋషిసర్గస్తు సానుబంధః ప్రకీర్తితః సమాసాద్విస్తరాద్వక్తుమశక్యో ఽయమితి ద్విజాః

ఇలా ఋషుల సృష్టి, వారి సంతానంతో సహా సంక్షిప్తంగా వివరించబడింది. పూర్తిగా వివరించడం సాధ్యపడదు, ద్విజులారా.

యో ఽసౌ రుద్రాత్మకో బహ్నిబ్రహ్మణో మానసస్సుతః స్వాహా తస్య ప్రియా లేభే పుత్రాంస్త్రీనమితౌజసః

అగ్నిబ్రహ్మకు మానసపుత్రుడైన రుద్రాత్మకుడు, స్వాహా అనే ప్రియను పొందాడు. ఆమెకు అతని నుండి ముగ్గురు మహాబలులు పుట్టారు.

పావకః పవమానశ్చ శుచిరిత్యేష తే త్రయః నిర్మంథ్యః పవమానస్స్యాద్వైద్యుతః పావకస్స్మృతః

పావకుడు, పవమానుడు, శుచిః — వీరిద్దరు ముగ్గురు. పవమానుడు మథనం వల్ల పుట్టినవాడు, పావకుడు మెరుపుగా ప్రసిద్ధి పొందాడు.

సూర్యే తపతి యశ్చాసౌ శుచిః సౌర ఉదాహృతః హవ్యవాహః కవ్యవాహః సహరక్షా ఇతి త్రయః

సూర్యునిలో ప్రకాశించే శుచిః, సౌరుడు అని పిలవబడతాడు. హవ్యవాహుడు, కావ్యవాహుడు, సహరక్షుడు — వీరు ముగ్గురు.

త్రయాణాం క్రమశః పుత్రా దేవపితృసురాశ్చ తే ఏతేషాం పుత్రపౌత్రాశ్చ చత్వారింశన్నవైవ తే

వారి కుమారులు వరుసగా దేవతలు, పితృదేవతలు, సురులు. వారి కుమారులు, మనవులు కలిపి నలభై తొమ్మిది మంది.

కామ్యనైమిత్తికాజస్రకర్మసు త్రిషు సంస్థితాః సర్వే తపస్వినో జ్ఞేయాః సర్వే వ్రతభృతస్తథా

కామ్య, నైమిత్తిక, అజస్ర అనే మూడు విధాల కర్మల్లో స్థిరంగా ఉన్నవారు అందరూ తపస్సు చేసేవారుగా, వ్రతాలు పాటించేవారుగా తెలుసుకోవాలి.

సర్వే రుద్రాత్మకశ్చైవ సర్వే రుద్రపరాయణాః తస్మాదగ్నిముఖే యత్తద్ధుతం స్యాదేవ కేనచిత్

వారు అందరూ రుద్రుని స్వరూపం, రుద్రుని భక్తులు. అందువల్ల ఎవరు అగ్నిలో ఏదైనా హోమం చేసినా,

తత్సర్వం రుద్రముద్దిశ్య దత్తం స్యాన్నాత్ర సంశయః ఇత్యేవం నిశ్చయోగ్నీనామనుక్రాంతో యథాతథమ్

అది అంతా రుద్రుని కోసం సమర్పించినదే అవుతుంది — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు. ఇలా అగ్నిదేవతల వంశపరంపరను యథాతథంగా వివరించాను.

నాతివిస్తరతో విప్రాః పిత్ఃన్వక్ష్యామ్యతః పరమ్ యస్మాత్షడృతవస్తేషాం స్థానం స్థానాభిమానినామ్

పితృదేవతల గురించి మరింతగా వివరించను, బ్రాహ్మణులారా. ఎందుకంటే, వారు ఆరు ఋతువుల్లో స్థానం పొందినవారు, ఋతువులతో ఏకమై ఉన్నారు.

ఋతవః పితరస్తస్మాదిత్యేషా వైదికీ శ్రుతిః యుష్మాదృతుషు సర్వే హి జాయంతే స్థాస్నుజంగమా

ఋతువులే పితృదేవతలు — ఇదే వేదోక్తి. ఋతువుల నుండి స్థిరజంగమ జంతువులన్నీ జన్మిస్తాయి.

తస్మాదేతే పితర ఆర్తవా ఇతి చ శ్రుతమ్ ఏవం పిత్ఃణామేతేషామృతుకాలాభిమానినామ్

అందువల్ల వీరు ఆర్తవ పితృదేవతలు అని వినబడుతుంది. ఈ పితృదేవతలు ఋతుకాలాలకు ప్రతినిధులుగా పరిగణించబడతారు.

ఆత్మైశ్వర్యా మహాత్మానస్తిష్ఠంతీహాబ్భ్రసంగమాత్ ఆగ్నిష్వాత్తా బర్హిషదః పితరో ద్వివిధాః స్మృతాః

ఆత్మవశ్యులు, మహాత్ములు, ఇక్కడ మలినత లేకుండా ఉంటారు. అగ్నిష్వాత్తులు, బర్హిషదులు అనే రెండు రకాల పితృదేవతలు ప్రసిద్ధి.

అయజ్వానశ్చ యజ్వానః క్రమాత్తే మృహమేధినః స్వధాసూత పితృభ్యశ్చ ద్వే కన్యే లోకవిశ్రుతే

యజ్ఞం చేయని వారు, యజ్ఞం చేసిన వారు — ఈ క్రమంలో మృతుల్లో నివసించేవారు. పితృదేవతల నుండి స్వధా రెండు కుమార్తెలను ప్రసవించింది, అవి లోకాల్లో ప్రసిద్ధి పొందినవే.

మేనాం చ ధరణీం చైవ యాభ్యాం విశ్వమిదం ధృతమ్ అగ్నిష్వాత్తసుతా మేనా ధరణీ బర్హిషత్సుతా

మేనా, ధరణీ — వీరిద్దరి ద్వారా ఈ జగత్తంతా నిలబడింది. మేనా అగ్నిష్వాత్తుల కుమార్తె, ధరణీ బర్హిషదుల కుమార్తె.

మేనా హిమవతః పత్నీ మైనాకం క్రౌంచమేవ చ గౌరీం గంగాం చ సుషువే భవాంగాశ్లేషపావనీమ్

హిమవంతుడి భార్య అయిన మేనా, మైనాకుడు, కౌంచుడు, గౌరీ, గంగా అనే భవుని శరీరస్పర్శతో పవిత్రమైనవారిని ప్రసవించింది.

మేరోస్తు ధరణీ పత్నీ దివ్యౌషధిసమన్వితమ్ మందరం సుషువే పుత్రం చిత్రిసున్దరకన్ధరమ్

మేరుపర్వతుని భార్య అయిన భూమి, దివ్యౌషధులతో కూడినదిగా, అందమైన మెడ ఉన్న మందరుడనే కుమారునిని కనింది.

స ఏవ మందరః శ్రీమాన్మేరుపుత్రస్తపోబలాత్ సాక్షాచ్ఛ్రీకంఠనాథస్య శివస్యావసథం గతః

అదే మందరుడు, మేరుపుత్రుడు, తపస్సు బలంతో, శ్రీకంఠుడైన శివుని నివాసస్థానంగా మారాడు.

సాసూతా ధరణీ భూయస్త్రింశత్కన్యాశ్చ విశ్రుతాః వేలాం చ నియతిం చైవ తృతీయామపి చాయతిమ్

ఆ భూమి మళ్లీ ప్రసిద్ధమైన ముప్పై కుమార్తెలను, అలాగే వెల, నియతి, ఆయతి అనే ముగ్గురిని ప్రసవించింది.