సంమానితః పశుపతిః పరయా చ దేవ్యా సాకం తయోః సమరభూమిమగాత్ససైన్యః
పరమేశ్వరి గౌరవంతో, పశుపతి ఆమెతో కలిసి తన సైన్యంతో యుద్ధభూమికి వెళ్లాడు.
సమీక్ష్యం తు తయోర్యుద్ధం నిగూఢో ఽభ్రం సమాస్థితః సమాప్తవాద్యనిర్ఘోషః శాంతోరుగణనిఃస్వనః
వారి యుద్ధాన్ని గమనించి, ఆయన మేఘాల్లో దాగిపోయాడు. వాద్యాల శబ్దం ఆగిపోయింది, గణాల గొంతులు నిశ్శబ్దమయ్యాయి.
అథ బ్రహ్మాచ్యుతౌ వీరౌ హంతుకామౌ పరస్పరమ్ మాహేశ్వరేణ చా ఽస్త్రేణ తథా పాశుపతేన చ
అప్పుడు బ్రహ్మ, అచ్యుతుడు ఇద్దరూ పరస్పరం హతమార్చాలని తలచి, మహేశ్వరాస్త్రాన్ని, పాశుపతాస్త్రాన్ని ప్రయోగించారు.
అస్త్రజ్వాలైరథో దగ్ధం బ్రహ్మవిష్ణ్వోర్జగత్త్రయమ్ ఈశోపి తం నిరీక్ష్యాథ హ్యకాలప్రలయం భృశమ్
ఆ అస్త్రాల జ్వాలలతో బ్రహ్మ, విష్ణువులకు చెందిన మూడు లోకాలు కాలిపోయాయి. అది చూసిన ఈశ్వరుడు భయంకరమైన, అకారణ ప్రళయాన్ని గ్రహించాడు.
మహానలస్తంభవిభీషణాకృతిర్బభూవ తన్మధ్యతలే స నిష్కలః
ఆ మధ్యలో, ఆయన భాగాలులేని, మహా అగ్నిస్థంభంలా భయంకరమైన రూపంలో ప్రత్యక్షమయ్యాడు.
తే అస్త్రే చాపి సజ్వాలే లోకసంహరణక్షమే నిపతేతుః క్షణే నైవ హ్యావిర్భూతే మహానలే
ప్రపంచాన్ని నాశనం చేయగల అస్త్రాలు, అగ్నిలా మండుతూ, ఆ మహానలము కనబడిన వెంటనే ఒక్క క్షణంలో పడిపోయాయి.
దృష్ట్వా తదద్భుతం చిత్రమస్త్రశాంతికరం శుభమ్ కిమేతదద్భుతాకారమిత్యూచుశ్చ పరస్పరమ్
ఆ అద్భుతమైన, ఆశ్చర్యకరమైన, అస్త్రాలను శాంతిపరిచిన మంగళకరమైన దృశ్యాన్ని చూసి, 'ఇది ఎంత అద్భుతమైన రూపం!' అని వారు పరస్పరం అన్నారు.
అతీంద్రియమిదం స్తంభమగ్నిరూపం కిముత్థితమ్ అస్యోర్ధ్వమపి చాధశ్చావయోర్లక్ష్యమేవ హి
'ఇది ఇంద్రియాలకు అందని అగ్నిరూప స్థంభం – ఇది ఏమిటి? దీని పైభాగం, క్రిందభాగం మన ఇద్దరికీ కనబడటం లేదు.' అని అన్నారు.
ఇతి వ్యవసితౌ వీరౌ మిలితౌ వీరమానినౌ తత్పరౌ తత్పరీక్షార్థం ప్రతస్థాతే ఽథ సత్వరమ్
అలా నిర్ణయించుకుని, తమ వీరత్వంపై గర్వంతో ఉన్న ఇద్దరు కలిసి, దాన్ని పరిశీలించేందుకు త్వరగా బయలుదేరారు.
ఆవయోర్మిశ్రయోస్తత్ర కార్యమేకం న సంభవేత్ ఇత్యుక్త్వా సూకరతనుర్విష్ణుస్తస్యాదిమీయివాన్
'మనిద్దరం కలిసిపోతే ఒకే పని సాధ్యపడదు' అని చెప్పి, విష్ణువు వరాహరూపం ధరించి దాని అడుగును వెతకడానికి వెళ్లాడు.
తథా బ్రహ్మాహం సతనుస్తదంతం వీక్షితుం యయౌ భిత్త్వా పాతాలనిలయం గత్వా దూరతరం హరిః
అదే విధంగా, బ్రహ్మ హంసరూపం ధరించి పైభాగాన్ని చూడటానికి వెళ్లాడు. హరి పాతాళాన్ని చీల్చి, దూరంగా క్రిందికి వెళ్లాడు.
నా ఽపి శ్యాత్తస్య సంస్థానం స్తంభస్యానలవర్చసః శ్రాంతః స సూకరహరీః ప్రాప పూర్వం రణాంగణమ్
అయినా, ఆ అగ్నివర్ణ స్థంభం అంతం కనబడలేదు. అలసిపోయిన హరి వరాహరూపంలో ముందుగా యుద్ధరంగానికి తిరిగి వచ్చాడు.
అథ గచ్ఛంస్తు వ్యోమ్నా చ విధిస్తాత పితా తవ దదర్శ కేతకీ పుష్పం కించిద్విచ్యుతమద్భుతమ్
తర్వాత, నీ తండ్రైన బ్రహ్మ ఆకాశంలో ప్రయాణిస్తూ, కొంత భాగం పడ్డ, ఆశ్చర్యకరమైన కేతకీ పువ్వును చూశాడు.
అతిసౌరభ్యమమ్లానం బహువర్షచ్యుతం తథా అన్వీక్ష్య చ తయోః కృత్యం భగవాన్పరమేశ్వరః
అది అత్యంత సువాసనతో, వాడిపోని, ఎన్నో సంవత్సరాల క్రితం పడిపోయినది. దాన్ని చూసి, ఆ ఇద్దరి కార్యాన్ని పరమేశ్వరుడు ఆలోచించాడు.
పరిహాసం తు కృతవాన్కంపనాచ్చలితం శిరః తస్మాత్తావనుగృహ్ణాతుం చ్యుతం కేతకముత్తమమ్
ఆయన నవ్వుతూ తల ఊపగా, అద్భుతమైన కేతకిపువ్వు అక్కడ పడిపోయింది. దాన్ని పట్టుకోవడానికి ఆయన చేయి చాచి అందుకున్నారు.
కిం త్వం పతసి పుష్పేశ పుష్పరాట్ కేన వా ధృతమ్ ఆదిమస్యాప్రమేయస్య స్తంభమధ్యాచ్చ్యుతశ్చిరమ్
పువ్వుల ప్రభూ, పుష్పరాజా! నువ్వెందుకు పడిపోతున్నావు? ఎవరు నిన్ను పట్టుకున్నారు? అనంతమైన ఆ ఆదిమ స్తంభ మధ్య నుంచి నువ్వు చాలా కాలంగా పడిపోతున్నావు.
న సంపశ్యామి తస్మాత్త్వం జహ్యాశామంతదర్శనే అస్యాం తస్య చ సేవార్థం హంసమూర్తిరిహాగతః
అందుకే, నేను నిన్ను చూడలేకపోతున్నాను. దాన్ని చూడాలన్న ఆశను వదిలిపెట్టు. ఆయన సేవ కోసం నేను హంస రూపంలో ఇక్కడికి వచ్చాను.
ఇతః పరం సఖే మే ఽద్య త్వయా కర్తవ్యమీప్సితమ్ మయా సహ త్వయా వాచ్యమేతద్విష్ణోశ్చ సన్నిధౌ
ఇప్పటి నుంచి, నా మిత్రమా, నువ్వు కోరినది నేడు చేయాలి. ఇది మనిద్దరం కలిసి విష్ణువు సమక్షంలో చెప్పాలి.
స్తంభాంతో వీక్షితో ధాత్రా తత్ర సాక్ష్యహమచ్యుత ఇత్యుక్త్వా కేతకం తత్ర ప్రణనామ పునః నః అసత్యమపి శస్తం స్యాదాపదీత్యనుశాసనమ్
స్తంభం చివరను ధాతా చూశాడు, అక్కడ నేనే సాక్షి, అచ్యుతా అని చెప్పి, అక్కడ ఉన్న కేతకిపువ్వుకు మళ్లీ నమస్కరించాడు. కష్టంలో అసత్యం కూడా ఒప్పుకోవచ్చు అని ఉపదేశం ఉంది.
సమీక్ష్య తత్రా ఽచ్యుతమాయతశ్రమం ప్రనష్టహర్షం తు ననర్త హర్షాత్ ఉవాచ చైనం పరమార్థమచ్యుతం షంఢాత్తవాదః స విధిస్తతో ఽచ్యుతమ్
అక్కడ అచ్యుతుడు ఎంతో శ్రమపడి, ఆనందం కోల్పోయినవాడిగా కనిపించగా, బ్రహ్మ ఆనందంతో నాట్యం చేసి, అతనికి పరమార్థాన్ని చెప్పాడు. అదే బ్రహ్మ అచ్యుతునికి చెప్పిన మాట.
స్తంభాగ్రమేతత్సముదీక్షితం హరే తత్రైవ సాక్షీ నను కేతకం త్విదమ్ తతో ఽవదత్తత్ర హి కేతకం మృషా తథేతి తద్ధాతృవచస్తదంతికే
హరివా, ఈ స్తంభం అగ్రభాగాన్ని చూశాను, అక్కడే కేతకిపువ్వు సాక్షిగా ఉంది. అప్పుడు కేతకిపువ్వు, 'ఇది అబద్ధం' అని అక్కడే చెప్పింది. అలా ధాతా అతని సమక్షంలో అన్నాడు.
హరిశ్చ తత్సత్యమితీవ చింతయంశ్చకార తస్మై విధయే నమః స్వయమ్ షోడశైరుపచారైశ్చ పూజయామాస తం విధిమ్
హరి, ఇది నిజమేనని భావించి, స్వయంగా బ్రహ్మకు నమస్కరించి, పదహారు విధాల సేవతో ఆయనను పూజించాడు.
విధిం ప్రహర్తుం శఠమగ్నిలింగతః స ఈశ్వరస్తత్ర బభూవ సాకృతిః సముత్థితః స్వామి విలోకనాత్పునః ప్రకంపపాణిః పరిగృహ్య తత్పదమ్
బ్రహ్మ మోసంతో అగ్నిలింగాన్ని కొట్టబోయే వేళ, ప్రభువు అక్కడ ప్రత్యక్షమయ్యాడు. ప్రభువును చూసి అతని చేతులు వణికిపోయాయి; మళ్లీ ఆయన పాదాలను గట్టిగా పట్టుకున్నాడు.
ఆద్యంతహీనవపుషి త్వయి మోహబుద్ధ్యా భూయాద్విమర్శ ఇహ నావతి కామనోత్థః స త్వం ప్రసీద కరుణాకర కశ్మలం నౌ మృష్టం క్షమస్వ విహితం భవతైవ కేల్యా
ఆద్యంతరహితమైన రూపమున్న నీపై, మాయ వల్ల మళ్లీ కోరికలతో కలిగే భ్రమ కలగకూడదు. దయామయుడా, దయచూపు; నీ లీల వల్ల జరిగిన ఈ అపవాదాన్ని మాకు క్షమించు.
వత్సప్రసన్నో ఽస్మి హరే యతస్త్వమీశత్వమిచ్ఛన్నపి సత్యవాక్యమ్ బ్రూయాస్తతస్తే భవితా జనేషు సామ్యం మయా సత్కృతిరప్యలప్థాః
హరివా, నీవు ఇంద్రపదాన్ని కోరినా, నిజం మాట్లాడినందుకు నేను సంతోషించాను. అందువల్ల, ప్రజల్లో నీకు నాతో సమానత లభిస్తుంది, నా గౌరవాన్ని కూడా పొందుతావు.
ఇతః పరం తే పృథగాత్మనశ్చ క్షేత్రప్రతిష్ఠోత్సవపూజనం చ
ఇప్పటి నుంచి, నీవు నీ ప్రత్యేకమైన స్వరూపంతో ఈ క్షేత్ర ప్రతిష్ఠా ఉత్సవాన్ని చేసి పూజించాలి.
ఇతి దేవః పురా ప్రీతః సత్యేన హరయే పరమ్ దదౌ స్వసామ్యమత్యర్థం దేవసంఘే చ పశ్యతి
అప్పుడు దేవతల సమక్షంలో, సత్యవంతుడైన హరికి పరమ సమానత్వాన్ని ప్రసన్నుడైన దేవుడు ప్రసాదించాడు.
ససర్జాథ మహాదేవః పురుషం కంచిదద్భుతమ్ భైరవాఖ్యం భ్రువోర్మధ్యాద్బ్రహ్మదర్పజిఘాంసయా
అప్పుడే మహాదేవుడు, బ్రహ్మకు గర్వాన్ని తగ్గించాలనే ఉద్దేశంతో, తన భ్రూవద్ద నుంచి భైరవుడు అనే అద్భుతమైన పురుషుణ్ని సృష్టించాడు.
స వై తదా తత్ర పతిం ప్రణమ్య శివమంగణే కిం కార్యం కరవాణ్యత్ర శీఘ్రమాజ్ఞాపయ ప్రభో
ఆయన అక్కడ శివసభలో ప్రభువుకు నమస్కరించి, 'ఇక్కడ నేను ఏమి చేయాలి? త్వరగా ఆజ్ఞాపించు ప్రభూ' అని అడిగాడు.
వత్సయో ఽయం విధిః సాక్షాజ్జగతామాద్యదైవతమ్ నూనమర్చయ ఖడ్గం స్వం తిగ్మేన జవసా పరమ్
ఈ బ్రహ్మ, జగత్తుకు ప్రత్యక్షమైన మొదటి దేవుడు. నిశ్చయంగా అతనిని పూజించాలి. నీ పదునైన ఖడ్గంతో అతనిని వేగంగా కొట్టు.