తతః ప్రబుద్ధ ఉత్థాయ శయనాత్తోయమధ్యగాత్ ఉదైక్షత దిశః సర్వా యోగనిద్రాలసేక్షణః
తర్వాత ఆయన మేల్కొని, తన శయనాసనం నుంచి లేచి, నీటిలోనుంచి బయటకు వచ్చి, యోగనిద్ర తడిసిన కన్నులతో అన్ని దిక్కులను చూశాడు.
నాపశ్యత్స తదా కించిత్స్వాత్మనో వ్యతిరేకి యత్ సవిస్మయ ఇవాసీనః పరాం చింతాముపాగమత్
ఆ సమయంలో తనకు వేరుగా ఏదీ కనబడలేదు. ఆశ్చర్యంతో కూర్చొని, లోతైన ధ్యానంలో మునిగిపోయాడు.
క్వ సా భగవతీ యా తు మనోజ్ఞా మహతీ మహీ నానావిధమహాశైలనదీనగరకాననా
అంత అందంగా, గొప్పగా, అనేక పర్వతాలు, నదులు, నగరాలు, అరణ్యాలతో అలంకరించబడిన ఆ భూమి ఎక్కడ ఉంది?
ఏవం సంచింతయన్బ్రహ్మా బుబుధే నైవ భూస్థితిమ్ తదా సస్మార పితరం భగవంతం త్రిలోచనమ్
అలా ఆలోచిస్తూ బ్రహ్మకు భూమి స్థితి కనిపించలేదు. అప్పుడు ఆయన తన తండ్రి అయిన త్రిలోచన భగవంతుణ్ణి స్మరించాడు.
స్మరణాద్దేవదేవస్య భవస్యామితతేజసః జ్ఞాతవాన్సలిలే మగ్నాం ధరణీం ధరణీపతిః
దేవదేవుడు, అపార తేజస్సుతో ఉన్న భవుని స్మరణ వల్ల, భూమి నీటిలో మునిగిపోయిందని భూమిపతి గ్రహించాడు.
తతో భూమేస్సముద్ధారం కర్తుకామః ప్రజాపతిః జలక్రీడోచితం దివ్యం వారాహం రూపమస్మరత్
అప్పుడా భూమిని పైకి తీయాలని కోరుకున్న ప్రజాపతి, నీటిలో ఆడేందుకు అనువైన దివ్యమైన వరాహ రూపాన్ని స్మరించాడు.
మహాపర్వతవర్ష్మాణం మహాజలదనిఃస్వనమ్ నీలమేఘప్రతీకాశం దీప్తశబ్దం భయానకమ్
అతని రూపం మహాపర్వతం లాంటిది, గొప్ప మేఘం మ్రోగినట్టు గంభీరమైన శబ్దం, నీలి మేఘంలా కనిపిస్తూ, భయంకరంగా మిన్నుమిన్ను మ్రోగింది.
పీనవృత్తఘనస్కంధపీనోన్నతకటీతటమ్ హ్రస్వవృత్తోరుజంఘాగ్రం సుతీక్ష్ణపురమణ్డలమ్
పొడవైన, బలమైన భుజాలు, పెదవైన నడుము, చిన్నదైన, గుండ్రని తొడలు, కాళ్లు, చాలా పదునైన వృత్తాకారమైన ముక్కు కలిగి ఉన్నాడు.
పద్మరాగమణిప్రఖ్యం వృత్తభీషణలోచనమ్ వృత్తదీర్ఘమహాగాత్రం స్తబ్ధకర్ణస్థలోజ్జ్వలమ్
పద్మరాగ మణిలా మెరిసే, గుండ్రని భయంకరమైన కళ్ళు, పొడవైన, విశాలమైన శరీరం, కఠినంగా మెరిసే చెవులు ఉన్నవి.
ఉదీర్ణోచ్ఛ్వాసనిశ్వాసఘూర్ణితప్రలయార్ణవమ్ విస్ఫురత్సుసటాచ్ఛన్నకపోలస్కంధబంధురమ్
ఆతని ఊపిరి, నిశ్వాసం ఉప్పొంగుతూ, ప్రళయ సాగరాన్ని కలకలలాడించాయి. అతని చెంపలు, భుజాలు కంపించుతూ, వెంట్రుకలు నిక్కబొడుచుకున్నట్టు కనిపించాయి.
మణిభిర్భూషణైశ్చిత్రైర్మహారత్నైఃపరిష్కృతమ్ విరాజమానం విద్యుద్భిర్మేఘసంఘమివోన్నతమ్
వివిధ రకాల మణులు, గొప్ప రత్నాలతో అలంకరించబడి, మెరుస్తూ, మెరుపులతో ప్రకాశించే మేఘ సమూహంలా ఉన్నాడు.
ఆస్థాయ విపులం రూపం వారాహమమితం విధిః పృథివ్యుద్ధరణార్థాయ ప్రవివేశ రసాతలమ్
అదంతా విస్తారమైన, అపారమైన వరాహ రూపాన్ని ధరించి, భూమిని పైకి తీయడానికి సృష్టికర్త రసాతలంలోకి ప్రవేశించాడు.
స తదా శుశుభే ఽతీవ సూకరో గిరిసంనిభః లింగాకృతేర్మహేశస్య పాదమూలం గతో యథా
ఆ సమయంలో, ఆ వరాహం పర్వతాన్ని పోలినట్టు ప్రకాశిస్తూ, లింగాకారంలో ఉన్న మహేశ్వరుని పాదాల వద్దకు చేరినట్టు వెలిగింది.
తతస్స సలిలే మగ్నాం పృథివీం పృథివీంధరః ఉద్ధృత్యాలింగ్య దంష్ట్రాభ్యామున్మమజ్జ రసాతలాత్
తర్వాత భూమిని మునిగిన నీటిలోంచి పైకి ఎత్తి, తన దంతాలతో ఆలింగనం చేసి, భూమిని రసాతలంలోంచి పైకి తీసుకొచ్చాడు.
తం దృష్ట్వా మునయస్సిద్ధా జనలోకనివాసినః ముముదుర్ననృతుర్మూర్ధ్ని తస్య పుష్పైరవాకిరన్
అతన్ని చూసి మునులు, సిద్ధులు, జనలోక వాసులు ఆనందించి, నృత్యం చేసి, అతని తలపై పుష్పాలు చల్లారు.
వపుర్మహావరాహస్య శుశుభే పుష్పసంవృతమ్ పతద్భిరివ ఖద్యోతైః ప్రాశురంజనపర్వతః
పుష్పాలతో కప్పబడిన మహావరాహుని శరీరం, పతించు జ్యోతిర్లాంటి పురుగు వెలుతురుతో మెరిసే నల్ల పర్వతంలా కనిపించింది.
తతః సంస్థానమానీయ వరాహో మహతీం మహీమ్ స్వమేవ రూపమాస్థాయ స్థాపయామాస వై విభుః
తర్వాత, ఆ మహావరాహుడు, భూమిని తన స్థానంలో పెట్టి, తన అసలు రూపాన్ని ధరించి, భూమిని స్థిరంగా స్థాపించాడు.
పృథివీం చ సమీకృత్య పృథివ్యాం స్థాపయన్గిరీన్ భూరాద్యాంశ్చతురో లోకాన్ కల్పయామాస పూర్వవత్
భూమిని సరిచేసి, భూమిపై పర్వతాలను ఉంచి, భూ మొదలైన నాలుగు లోకాలను మునుపటిలాగే సృష్టించాడు.
ఇతి సహ మహతీం మహీం మహీధ్రైః ప్రలయమహాజలధేరధఃస్థమధ్యాత్ ఉపరి చ వినివేశ్య విశ్వకర్మా చరమచరం చ జగత్ససర్జ భూయః
అలా, మహత్తరమైన భూమిని, పెద్ద పర్వతాలతో, ప్రళయ సముద్రం మధ్యలో, క్రింద, పై భాగాల్లో స్థాపించి, విశ్వకర్మ మళ్ళీ చరాచర జగత్తును సృష్టించాడు.
సర్గం చింతయతస్తస్య తదా వై బుద్ధిపూర్వకమ్ ప్రధ్యానకాలే మోహస్తు ప్రాదుర్భూతస్తమోమయః
అతడు సృష్టిని ఆలోచిస్తూ, మనసు పెట్టి ధ్యానం చేస్తున్నప్పుడు, ఆ సమయంలో, అతని ధ్యానంలో తిమిరంతో కూడిన మోహం ప్రబలంగా ఉద్భవించింది.
తమోమోహో మహామోహస్తామిస్రశ్చాన్ధసంజ్ఞితః అవిద్యా పఞ్చమీ చైషా ప్రాదుర్భూతా మహాత్మనః
ఆ తిమిరం, మోహం, మహామోహం, తామిస్రం, అంధం అని పిలవబడే అవిద్య — ఇవన్నీ ఆ మహాత్ముని నుండి ఉద్భవించాయి.
పఞ్చధా ఽవస్థితః సర్గో ధ్యాయతస్త్వభిమానినః సర్వతస్తమసాతీవ బీజకుమ్భవదావృతః
ఆతడు ధ్యానం చేస్తూ, అహంకారంతో ఉన్నప్పుడు, ఐదు విధాలుగా ఏర్పడిన సృష్టి, అన్ని వైపులా తిమిరంతో, గింజను కుండలో పెట్టినట్టు, కప్పబడిపోయింది.
బహిరన్తశ్చాప్రకాశః స్తబ్ధో నిఃసంజ్ఞ ఏవ చ తస్మాత్తేషాం వృతా బుద్ధిర్ముఖాని కరణాని చ
బయట, లోపల ఎక్కడా వెలుగు లేకుండా, అంతా స్థిరంగా, జ్ఞానం లేకుండా పోయింది. అందువల్ల, వారి బుద్ధి, నోట్లు, ఇంద్రియాలు మూసుకుపోయాయి.
తస్మాత్తే సంవృతాత్మానో నగా ముఖ్యాః ప్రకీర్తితాః తం దృష్ట్వా ఽసాధకం బ్రహ్మా ప్రథమం సర్గమీదృశమ్
అందువల్ల, అంతరంగం మూసుకుపోయినవారు ప్రధాన వృక్షాలుగా పిలవబడ్డారు. ఆ మొదటి సృష్టి ఫలించకపోవడం చూసి బ్రహ్మ...
అప్రసన్నమనా భూత్వా ద్వితీయం సో ఽభ్యమన్యత తస్యాభిధాయతః సర్గం తిర్యక్స్రోతో ఽభ్యవర్తత
ఆ పరమాత్ముడు మనసులో అసంతృప్తిగా మారి, రెండో సృష్టిని ఆలోచించాడు. ఆయన ఆ సంకల్పం వల్ల పక్కదారి ప్రవాహంగా సృష్టి ఉద్భవించింది.
అన్తఃప్రకాశాస్తిర్యంచ ఆవృతాశ్చ బహిః పునః పశ్వాత్మానస్తతో జాతా ఉత్పథగ్రాహిణశ్చ తే
వారి లోపల వెలుగు పక్కదారిగా ఉంటుంది, బయట నుండి మూసివేయబడి ఉంటారు. అలా పశువుల స్వభావం కల జీవులు పుట్టారు; వారు సరైన మార్గాన్ని విడిచిపోతారు.
తమప్యసాధకం జ్ఞాత్వా సర్గమన్యమమన్యత తదోర్ధ్వస్రోతసో వృత్తో దేవసర్గస్తు సాత్త్వికః
ఆ సృష్టి కూడా ఫలించలేదని గ్రహించి, మరో సృష్టిని ఆలోచించాడు. అప్పుడు పైకి ప్రవహించే దివ్యమైన, పవిత్రతతో కూడిన దేవతల సృష్టి ఉద్భవించింది.
తే సుఖప్రీతిబహులా బహిరన్తశ్చ నావృతాః ప్రకాశా బహిరన్తశ్చస్వభావాదేవ సంజ్ఞితాః
వారు ఆనందంతో, సంతోషంతో నిండినవారు; లోపల బయటా ఏ మూసివేత లేదు. లోపల బయటా ప్రకాశవంతులు; స్వభావంగా అలా పిలవబడతారు.
తతో ఽభిధ్యాయతోవ్యక్తాదర్వాక్స్రోతస్తు సాధకః మనుష్యనామా సఞ్జాతః సర్గో దుఃఖసముత్కటః
ఆ తర్వాత ఆయన ధ్యానం వల్ల క్రిందకి ప్రవహించే, ఫలితమైన సృష్టి ఏర్పడింది. దీనిని మనుషుల సృష్టి అంటారు; ఇది తీవ్రమైన బాధలతో కూడి ఉంటుంది.
ప్రకాశాబహిరన్తస్తే తమోద్రిక్తా రజో ఽధికాః పఞ్చమోనుగ్రహః సర్గశ్చతుర్ధా సంవ్యవస్థితః
వారు లోపల బయటా ప్రకాశవంతులు అయినా, అంధకారం ఎక్కువగా, రజోగుణం అధికంగా ఉంటుంది. ఐదవది అనుగ్రహ సృష్టి; ఇలా నాలుగు రకాల సృష్టి స్థిరమైంది.