సమీక్ష్య దైవతగణాః శశంసుర్భృశమాకులాః తతో విష్ణుః సుసంక్రుద్ధః శ్వసన్వ్యసనకర్శితః
దీన్ని గమనించిన దేవతలు భయంతో కలవరపడి ఒకరితో ఒకరు మాట్లాడుకున్నారు. అప్పుడే విష్ణువు తీవ్రమైన కోపంతో, బాధతో ఊపిరాడక తడబడుతూ ఉన్నాడు.
మాహేశ్వరాస్త్రం మతిమాన్ సందధే బ్రహ్మణోపరి తతో బ్రహ్మా భృశం క్రుద్ధః కంపయన్విశ్వమేవ హి
అప్పుడు విష్ణువు తెలివిగా మహేశ్వరాస్త్రాన్ని బ్రహ్మాపై ప్రయోగించేందుకు సిద్ధమయ్యాడు. దాంతో బ్రహ్మా తీవ్రమైన కోపంతో మొత్తం జగత్తును కంపించేశాడు.
అస్త్రం పాశుపతం ఘోరం సందధే విష్ణువక్షసి తతస్తదుత్థితం వ్యోమ్ని తపనాయుతసన్నిభమ్
బ్రహ్మా భయంకరమైన పాశుపతాస్త్రాన్ని విష్ణువు ఛాతిపై ప్రయోగించాడు. ఆ ఆయుధం ఆకాశంలో పది వేల సూర్యుల్లా ప్రకాశించింది.
సహస్రముఖమత్యుగ్రం చండవాతభయంకరమ్ అస్త్రద్వయమిదం తత్ర బ్రహ్మవిష్ణ్వోర్భయంకరమ్
ఆ ఆయుధానికి వెయ్యి భయంకరమైన నోర్లు ఉండి, ఉగ్రమైన గాలిలా భయపెట్టేది. అది బ్రహ్మా, విష్ణువులకు రెండింటికీ భయంకరంగా మారింది.
ఇత్థం బభూవ సమరో బ్రహ్మవిష్ణ్వోః పరస్పరమ్ తతో దేవగణాః సర్వే విషణ్ణా భృశమాకులాః ఊచుః పరస్పరం తాత రాజక్షోభే యథా ద్విజాః
ఇలా బ్రహ్మా, విష్ణువుల మధ్య యుద్ధం పరస్పర వినాశనంగా మారింది. దాంతో దేవతలందరూ భయంతో, కలవరంతో ఒకరితో ఒకరు, 'ఇది రాజుల కలహంలా ఉంది' అని అన్నారు.
సృష్టిః స్థితిశ్చ సంహారస్తిరో భావోప్యనుగ్రహః యస్మాత్ప్రవర్తతే తస్మై బ్రహ్మణే చ త్రిశూలినే
సృష్టి, స్థితి, లయము, మరుగుజ్జు, అనుగ్రహం — ఇవన్నీ ఎవరి వల్ల జరుగుతాయో, ఆ బ్రహ్మా మరియు త్రిశూలధారి పరమేశ్వరునికి నమస్కారం.
అశక్యమన్యైర్యదనుగ్రహం వినా తృణక్షయోప్యత్ర యదృచ్ఛయా క్వచిత్
వారి అనుగ్రహం లేకుండా, యథేచ్ఛగా ఒక్క గడ్డి కూడా నాశనం చేయడం ఎవరికీ సాధ్యం కాదు.
ఇతి దేవాభయం కృత్వా విచిన్వంతః శివక్షయమ్ జగ్ముః కైలాసశిఖరం యత్రాస్తే చంద్రశేఖరః
దేవతలు భయంతో శివుని నివాసాన్ని వెతికారు. వారు కైలాస శిఖరానికి వెళ్లారు, అక్కడ చంద్రశేఖరుడు ఉన్నాడు.
దృష్ట్వైవమమరా హృష్టాః పదంతత్పారమేశ్వరమ్ ప్రణేముః ప్రణవాకారం ప్రవిష్టాస్తత్ర సద్మని
అలా చూసి, ఆనందంతో ఉల్లాసపడిన అమరులు పరమేశ్వరుని పరమ పదాన్ని చేరుకుని, ఓంకార రూపంలో నమస్కరిస్తూ ఆ మందిరంలో ప్రవేశించారు.
తేపి తత్ర సభామధ్యే మండపే మణివిష్టరే విరాజమానముమయా దదృశుర్దేవపుంగవమ్
అక్కడ సభ మధ్యలో, మణిపీఠంపై, మండపంలో, ఉమాదేవితో కాంతివంతంగా వెలిగిపోతున్న దేవతాధిపతిని వారు దర్శించారు.
సవ్యోత్తరేతరపదం తదర్హితకరాం బుజమ్ స్వగణైః సర్వతో జుష్టం సర్వలక్షణలక్షితమ్
ఆయన ఒక కాలు మీద మరో కాలు పెట్టి, పూజకు యోగ్యమైన చేతులతో, తన సేవకులతో చుట్టూ ఉండి, అన్ని శుభలక్షణాలతో అలంకరించబడి ఉన్నాడు.
వీజ్యమానం విశోషజైః స్త్రీజనైస్తీవ్రభావనైః శస్యమానం సదావేదైరనుగృహ్ణంతమీశ్వరమ్
ఆయనను భక్తితో కూడిన స్త్రీలు పద్మదళాల వంటివాటి ద్వారా వడివేస్తూ, వేదాలు ఎప్పుడూ స్తుతిస్తూ, ఆయన అందరికీ అనుగ్రహాన్ని ప్రసాదిస్తూ ఉన్నారు.
దృష్ట్వైవమీశమమరాః సంతోషసలిలేక్షణాః దండవద్దూరతో వత్స నమశ్చక్రుర్మహాగణాః
అలా పరమేశ్వరుని దర్శించి, అమరులు ఆనందంతో కన్నీళ్లు పెట్టుకుని, దూరం నుంచే దండవత్ప్రణామం చేసి, మహాదేవునికి నమస్కరించారు.
తానవేక్ష్య పతిర్దేవాన్సమీపే చాహ్వయద్గణైః అథ సంహ్లాదయన్దేవాన్దేవో దేవశిఖామణిః అవోచదర్థగంభీరం వచనం మధుమంగలమ్
దేవతలను గమనించిన ప్రభువు తన సేవకులతో వారిని సమీపానికి పిలిపించాడు. ఆ తరువాత దేవతలను సంతోషపరిచేలా, దేవతల్లో మణిమకుటమైన ఆయన, అర్థవంతమైన మధురమైన మాటలు పలికాడు.
వత్సకాః స్వస్తివః కచ్చిద్వర్తతే మమ శాసనాత్ జగచ్చ దేవతావంశః స్వస్వకర్మణి కిం నవా
బిడ్డలారా, మీకు క్షేమంగా ఉందా? నా ఆజ్ఞ ప్రకారం జగత్తు, దేవతావంశం తమ తమ కర్తవ్యాలలో నిమగ్నంగా ఉన్నాయా లేదా?
ప్రాగేవ విదితం యుద్ధం బ్రహ్మవిష్ణ్వోర్మయాసురాః భవతామభితాపేన పౌనరుక్త్యేన భాషితమ్
బ్రహ్మా, విష్ణువుల మధ్య యుద్ధం గురించి నాకు ముందే తెలుసు, దేవతలారా. మీరు మళ్లీ మళ్లీ ఆందోళనతో చెప్పడం వల్ల అది స్పష్టమైంది.
ఇతి సస్మితయా మాధ్వ్యా కుమారపరిభాషయా సమతోషయదంబాయాః స పతిస్తత్సురవ్రజమ్
అలా బాలుడి మధురమైన మాటలతో, చిరునవ్వుతో, ఆ తల్లిని ప్రభువు సంతోషపరిచాడు. తర్వాత ఆయన దేవతల సభకు వెళ్లాడు.
అథ యుద్ధాంగణం గంతుం హరిధాత్రోరధీశ్వరః ఆజ్ఞాపయద్గణేశానాం శతం తత్రైవ సంసది
తర్వాత యుద్ధరంగానికి వెళ్లేందుకు, హరి, బ్రహ్మల అధిపతి, అక్కడే సభలో వందమంది గణనాయకులకు ఆజ్ఞాపించాడు.
తతో వాద్యం బహువిధం ప్రయాణాయ పరేశితుః గణేశ్వరాశ్చ సంనద్ధా నానావాహనభూషణాః
ఆపై పరమేశ్వరుని ప్రయాణానికి అనేక రకాల వాద్యాలు మ్రోగాయి. గణనాయకులు వివిధ వాహనాలు, అలంకారాలతో సన్నద్ధంగా నిలిచారు.
ప్రణవాకారమాద్యంతం పఞ్చమండలమండితమ్ ఆరురోహ రథం భద్రమంబికాపతిరీశ్వరః ససూనుగణమింద్రాద్యాః సర్వేప్యనుయయుః సురాః
భద్రాంబికా భర్త అయిన ఈశ్వరుడు, ఆది అంతం ఓంకారమయమైన, ఐదు వలయాలతో అలంకరించబడిన రథంపై ఎక్కాడు. ఇంద్రుడు సహా అందరు దేవతలు, వారి కుమారులు, గణాలు ఆయన వెంట వెళ్లారు.
సంమానితః పశుపతిః పరయా చ దేవ్యా సాకం తయోః సమరభూమిమగాత్ససైన్యః
పరమేశ్వరి గౌరవంతో, పశుపతి ఆమెతో కలిసి తన సైన్యంతో యుద్ధభూమికి వెళ్లాడు.
సమీక్ష్యం తు తయోర్యుద్ధం నిగూఢో ఽభ్రం సమాస్థితః సమాప్తవాద్యనిర్ఘోషః శాంతోరుగణనిఃస్వనః
వారి యుద్ధాన్ని గమనించి, ఆయన మేఘాల్లో దాగిపోయాడు. వాద్యాల శబ్దం ఆగిపోయింది, గణాల గొంతులు నిశ్శబ్దమయ్యాయి.
అథ బ్రహ్మాచ్యుతౌ వీరౌ హంతుకామౌ పరస్పరమ్ మాహేశ్వరేణ చా ఽస్త్రేణ తథా పాశుపతేన చ
అప్పుడు బ్రహ్మ, అచ్యుతుడు ఇద్దరూ పరస్పరం హతమార్చాలని తలచి, మహేశ్వరాస్త్రాన్ని, పాశుపతాస్త్రాన్ని ప్రయోగించారు.
అస్త్రజ్వాలైరథో దగ్ధం బ్రహ్మవిష్ణ్వోర్జగత్త్రయమ్ ఈశోపి తం నిరీక్ష్యాథ హ్యకాలప్రలయం భృశమ్
ఆ అస్త్రాల జ్వాలలతో బ్రహ్మ, విష్ణువులకు చెందిన మూడు లోకాలు కాలిపోయాయి. అది చూసిన ఈశ్వరుడు భయంకరమైన, అకారణ ప్రళయాన్ని గ్రహించాడు.
మహానలస్తంభవిభీషణాకృతిర్బభూవ తన్మధ్యతలే స నిష్కలః
ఆ మధ్యలో, ఆయన భాగాలులేని, మహా అగ్నిస్థంభంలా భయంకరమైన రూపంలో ప్రత్యక్షమయ్యాడు.
తే అస్త్రే చాపి సజ్వాలే లోకసంహరణక్షమే నిపతేతుః క్షణే నైవ హ్యావిర్భూతే మహానలే
ప్రపంచాన్ని నాశనం చేయగల అస్త్రాలు, అగ్నిలా మండుతూ, ఆ మహానలము కనబడిన వెంటనే ఒక్క క్షణంలో పడిపోయాయి.
దృష్ట్వా తదద్భుతం చిత్రమస్త్రశాంతికరం శుభమ్ కిమేతదద్భుతాకారమిత్యూచుశ్చ పరస్పరమ్
ఆ అద్భుతమైన, ఆశ్చర్యకరమైన, అస్త్రాలను శాంతిపరిచిన మంగళకరమైన దృశ్యాన్ని చూసి, 'ఇది ఎంత అద్భుతమైన రూపం!' అని వారు పరస్పరం అన్నారు.
అతీంద్రియమిదం స్తంభమగ్నిరూపం కిముత్థితమ్ అస్యోర్ధ్వమపి చాధశ్చావయోర్లక్ష్యమేవ హి
'ఇది ఇంద్రియాలకు అందని అగ్నిరూప స్థంభం – ఇది ఏమిటి? దీని పైభాగం, క్రిందభాగం మన ఇద్దరికీ కనబడటం లేదు.' అని అన్నారు.
ఇతి వ్యవసితౌ వీరౌ మిలితౌ వీరమానినౌ తత్పరౌ తత్పరీక్షార్థం ప్రతస్థాతే ఽథ సత్వరమ్
అలా నిర్ణయించుకుని, తమ వీరత్వంపై గర్వంతో ఉన్న ఇద్దరు కలిసి, దాన్ని పరిశీలించేందుకు త్వరగా బయలుదేరారు.
ఆవయోర్మిశ్రయోస్తత్ర కార్యమేకం న సంభవేత్ ఇత్యుక్త్వా సూకరతనుర్విష్ణుస్తస్యాదిమీయివాన్
'మనిద్దరం కలిసిపోతే ఒకే పని సాధ్యపడదు' అని చెప్పి, విష్ణువు వరాహరూపం ధరించి దాని అడుగును వెతకడానికి వెళ్లాడు.