శివపురాణమ్

సత్త్వం రజశ్చ బ్రహ్మా చ కాలత్వే చ తమో రజః విష్ణుత్వే కేవలం సత్త్వం గుణవృద్ధిస్త్రిధా విభౌ

సత్త్వం, రజస్సు బ్రహ్మగా ఉంటాయి. కాలరూపంలో తమస్సు, రజస్సు ఉంటాయి. విష్ణువుగా ఉన్నప్పుడు కేవలం సత్త్వమే ప్రబలంగా ఉంటుంది. ప్రభువు వద్ద మూడు గుణాల పెరుగుదల వేర్వేరుగా ఉంటుంది.

బ్రహ్మత్వే సృజతే లోకాన్ కాలత్వే సంక్షిపత్యపి పురుషత్వే ఽత్యుదాసీనః కర్మ చ త్రివిధం విభోః

బ్రహ్మగా లోకాలను సృష్టిస్తాడు. కాలంగా వాటిని లయంచేస్తాడు. పురుషుడిగా ఉండగా ఏమీ పట్టించుకోడు. ప్రభువు కార్యం మూడు విధాలుగా ఉంటుంది.

ఏవం త్రిధా విభిన్నత్వాద్బ్రహ్మా త్రిగుణ ఉచ్యతే చతుర్ధా ప్రవిభక్తత్వాచ్చాతుర్వ్యూహః ప్రకీర్తితః

ఇలా మూడు రకాలుగా విభజించబడినందున బ్రహ్మను త్రిగుణాత్మకుడు అంటారు. నాలుగు విధాలుగా విడగొట్టబడినందున చతుర్వ్యూహుడు అని ప్రసిద్ధి.

ఆదిత్వాదాదిదేవో ఽసావజాతత్వాదజః స్మృతః పాతి యస్మాత్ప్రజాః సర్వాః ప్రజాపతిరితి స్మృతః

ఆయన మొదటివాడు కాబట్టి ఆదిదేవుడు. జన్మించని వాడు కాబట్టి అజుడు అని పిలుస్తారు. అన్ని ప్రాణులను కాపాడే వాడు కాబట్టి ప్రజాపతి అని గుర్తించబడతాడు.

హిరణ్మయస్తు యో మేరుస్తస్యోల్బం సుమహాత్మనః గర్భోదకం సముద్రాశ్చ జరాయుశ్చా ఽపి పర్వతాః

హిరణ్మయమైన మేరు పర్వతమే ఆ మహాత్ముని గుడ్డు. గర్భజలాలు సముద్రాలుగా, పర్వతాలు కూడా అతని జరాయువు లాంటివి.

తస్మిన్నండే త్విమే లోకా అంతర్విశ్వమిదం జగత్ చంద్రాదిత్యౌ సనక్షత్రౌ సగ్రహౌ సహ వాయునా

ఆ అండంలోనే ఈ లోకాలు ఉన్నాయి. అందులోనే ఈ జగత్తంతా ఉంది. చంద్రుడు, సూర్యుడు, నక్షత్రాలు, గ్రహాలు, వాయువు కూడా ఉన్నాయి.

అద్భిర్దశగుణాభిస్తు బాహ్యతోణ్డం సమావృతమ్ ఆపో దశగుణేనైవ తేజసా బహిరావృతాః

ఆ అండాన్ని బయట నుండి పది రెట్లు ఎక్కువ నీళ్లు చుట్టుముట్టాయి. ఆ నీళ్లను మళ్ళీ పది రెట్లు ఎక్కువ అగ్ని చుట్టుకుంది.

తేజో దశగుణేనైవ వాయునా బహిరావృతమ్ ఆకాశేనావృతో వాయుః ఖం చ భూతాదినావృతమ్

ఆ అగ్నిని పది రెట్లు ఎక్కువ వాయువు బయట నుండి చుట్టుకుంది. వాయువును ఆకాశం చుట్టుకుంది. ఆకాశాన్ని భూతాది మూలం చుట్టుకుంది.

భూతాదిర్మహతా తద్వదవ్యక్తేనావృతో మహాన్ ఏతైరావరణైరణ్డం సప్తభిర్బహిరావృతమ్

భూతాది మూలాన్ని మహత్తు చుట్టుకుంది. మహత్తును అవ్యక్తం చుట్టుకుంది. ఇలా ఆ అండం ఏడుసార్లు బయట నుండి ఆవరించబడింది.

ఏతదావృత్త్య చాన్యోన్యమష్టౌ ప్రకృతయః స్థితాః సృష్టిపాలనవిధ్వంసకర్మకర్త్ర్యో ద్విజోత్తమాః

ఇలా ఎనిమిది ప్రకృతులు పరస్పరం ఉండి, సృష్టి, పోషణ, లయ కార్యాలను నిర్వహిస్తాయి, ఓ ఉత్తమ ద్విజులారా.

ఏవం పరస్పరోత్పన్నా ధారయంతి పరస్పరమ్ ఆధారాధేయభావేన వికారాస్తు వికారిషు

అవి ఒకదానిలోనొకటి పుట్టి, పరస్పరం ఆధారంగా నిలుస్తాయి; ఆధారం, ఆధేయం లా, మార్పులు మార్పు చెందిన వాటిలోనే ఉంటాయి.

కూర్మోంగాని యథా పూర్వం ప్రసార్య వినియచ్ఛతి వికారాంశ్చ తథా ఽవ్యక్తం సృష్ట్వా భూయో నియచ్ఛతి

కూర్మం తన అవయవాలను ముందుగా చాపి, తరువాత మళ్లీ లోపలికి తీసుకుంటున్నట్టు, అవ్యక్తం కూడా మార్పులను సృష్టించి, మళ్లీ వాటిని తనలో కలిపేసుకుంటుంది.

అవ్యక్తప్రభవం సర్వమానులోమ్యేన జాయతే ప్రాప్తే ప్రలయకాలే తు ప్రతిలోమ్యేనులీయతే

ప్రపంచంలోని అన్నీ అవ్యక్తం నుండే సహజంగా పుడతాయి; ప్రళయ సమయం వచ్చినప్పుడు అవన్నీ తిరిగి అవ్యక్తంలో కలిసిపోతాయి.

గుణాః కాలవశాదేవ భవంతి విషమాః సమాః గుణసామ్యే లయో జ్ఞేయో వైషమ్యే సృష్టిరుచ్యతే

కాల ప్రభావంతో గుణాలు సమంగా లేదా అసమంగా మారతాయి; గుణాలు సమంగా ఉన్నప్పుడు లయం జరుగుతుంది, అసమంగా ఉన్నప్పుడు సృష్టి జరుగుతుంది.

తదిదం బ్రహ్మణో యోనిరేతదండం ఘనం మహత్ బ్రహ్మణః క్షేత్రముద్దిష్టం బ్రహ్మా క్షేత్రజ్ఞ ఉచ్యతే

ఇది బ్రహ్మయొక్క గర్భం — ఈ ఘనమైన అండం, మహత్తరమైన బ్రహ్మ క్షేత్రం; బ్రహ్మను క్షేత్రజ్ఞుడని అంటారు.

ఇతీదృశానామణ్డానాం కోట్యో జ్ఞేయాః సహస్రశః సర్వగత్వాత్ప్రధానస్య తిర్యగూర్ధ్వమధః స్థితాః

ఇలాంటి అండాలు కోట్లు, లక్షలు ఉండటం తెలుసుకోవాలి; ప్రాధాన్యం అన్నిచోట్ల వ్యాపించి, అడ్డంగా, పైకి, కిందకి విస్తరించి ఉంటాయి.

తత్ర తత్ర చతుర్వక్త్రా బ్రహ్మాణో హరయో భవాః సృష్టా ప్రధానేన తథా లబ్ధ్వా శంభోస్తు సన్నిధిమ్

ప్రతి చోటా నాలుగు ముఖాల బ్రహ్మలు, హరిళ్లు, భవులు ప్రాధాన్యంతో సృష్టించబడి, శంభువు సన్నిధిని పొందుతారు.

మహేశ్వరః పరోవ్యక్తాదండమవ్యక్తసంభవమ్ అణ్డాజ్జజ్ఞే విభుర్బ్రహ్మా లోకాస్తేన కృతాస్త్విమే

అవ్యక్తాన్ని అధిగమించిన మహేశ్వరుడు, అవ్యక్తం నుండి అండాన్ని సృష్టిస్తాడు; ఆ అండం నుండి విభువు అయిన బ్రహ్మ పుట్టి, ఈ లోకాలను సృష్టిస్తాడు.

అబుద్ధిపూర్వః కథితో మయైష ప్రధానసర్గః ప్రథమః ప్రవృతః ఆత్యంతికశ్చ ప్రలయోన్తకాలే లీలాకృతః కేవలమీశ్వరస్య

ఇది నేను వివరించిన ప్రాధాన్య సృష్టి, మొదట బుద్ధి లేకుండా ప్రారంభమైంది; అంతిమ ప్రళయ సమయంలో అది పూర్తిగా లీనమై, ఇది కేవలం ఈశ్వరుని లీల మాత్రమే.

యత్తత్స్మృతం కారణమప్రమేయం బ్రహ్మా ప్రధానం ప్రకృతేః ప్రసూతిః అనాదిమధ్యాన్తమనన్తవీర్యం శుక్లం సురక్తం పురుషేణ యుక్తమ్

అపరిమితమైన కారణంగా గుర్తించబడేది — బ్రహ్మ, ప్రాధానం, ప్రకృతికి మూలం — దీనికి ఆది, మధ్య, అంతం లేవు, అనంతమైన శక్తి కలిగి, శుద్ధంగా, గాఢంగా ఎరుపుగా, పురుషునితో కలిసిఉంటుంది.

ఉత్పాదకత్వాద్రజసోతిరేకాల్లోకస్య సంతానవివృద్ధిహేతూన్ అష్టౌ వికారానపి చాదికాలే సృష్ట్వా సమశ్నాతి తథాంతకాలే

సృష్టి లక్షణం, రజోగుణం అధికంగా ఉండటం వల్ల, ప్రపంచ విస్తరణకు, అభివృద్ధికి ఇది కారణం; ఆది సమయంలో ఎనిమిది మార్పులను సృష్టించి, అంత్య సమయంలో మళ్లీ వాటిని తనలో కలుపుకుంటుంది.

ప్రకృత్యవస్థాపితకారణానాం యా చ స్థితిర్యా చ పునః ప్రవృత్తిః తత్సర్వమప్రాకృతవైభవస్య సంకల్పమాత్రేణ మహేశ్వరస్య

ప్రకృతిలో స్థాపించబడిన కారణాల స్థితి, మళ్లీ ప్రారంభమవడం — ఇవన్నీ ప్రకృతికి అతీతమైన మహేశ్వరుని సంకల్పంతోనే జరుగుతాయి.

మన్వంతరాణి సర్వాణి కల్పభేదాంశ్చ సర్వశః తేష్వేవాంతరసర్గం చ ప్రతిసర్గం చ నో వద

అన్ని మన్వంతరాలు, కల్పాల విభాగాలు, వాటిలోని మధ్య సృష్టులు, పునఃసృష్టుల గురించి నాకు చెప్పు.

కాలసంఖ్యావివృత్తస్య పరార్ధో బ్రహ్మణస్స్మృతః తావాంశ్చైవాస్య కాలోన్యస్తస్యాంతే ప్రతిసృజ్యతే

కాల పరిమాణాన్ని బట్టి బ్రహ్మయొక్క పరార్ధం అని పిలుస్తారు; దాని చివరలో మరో కాలం వస్తుంది, అప్పుడు పునఃసృష్టి జరుగుతుంది.

దివసే దివసే తస్య బ్రహ్మణః పూర్వజన్మనః చతుర్దశమహాభాగా మనూనాం పరివృత్తయః

ప్రతి రోజు, బ్రహ్మ యొక్క గత జన్మలో, పద్నాలుగు మహా మనువుల యుగాలు తిరుగుతుంటాయి.

అనాదిత్వాదనంతత్వాదజ్ఞేయత్వాచ్చ కృత్స్నశః మన్వంతరాణి కల్పాశ్చ న శక్యా వచనాత్పృథక్

అవి ఆదిలేక, అంతులేక, పూర్తిగా తెలుసుకోలేనివి కనుక, మన్వంతరాలు, కల్పాలు వేరుగా మాటలతో వివరించడం సాధ్యం కాదు.

ఉక్తేష్వపి చ సర్వేషు శృణ్వతాం వో వచో మమ కిమిహాస్తి ఫలం తస్మాన్న పృథక్ వక్తుముత్సహే

ఇవి అన్నీ చెప్పినా, నా మాటలు వినేవారికి ఏమి ఫలం? అందుకే వేరుగా వివరించడానికీ నేను సిద్ధంగా లేను.

య ఏవ ఖలు కల్పేషు కల్పః సంప్రతి వర్తతే తత్ర సంక్షిప్య వర్తంతే సృష్టయః ప్రతిసృష్టయః

ప్రస్తుతం జరుగుతున్న కలియుగంలో సృష్టి, లయాలు సంక్షిప్తంగా జరుగుతున్నాయి.

యస్త్వయం వర్తతే కల్పో వారాహో నామ నామతః అస్మిన్నపి ద్విజశ్రేష్ఠా మనవస్తు చతుర్దశ

ఇప్పుడు నడుస్తున్న ఈ కల్పాన్ని 'వారాహ' కల్పం అంటారు. ఇందులో కూడా, ద్విజశ్రేష్ఠులారా, పద్నాలుగు మనువులు ఉన్నారు.