శివపురాణమ్

భూతానామాదిభూతత్వాద్భూతాదిః కథ్యతే తు సః భూతాదేశ్శబ్దమాత్రం స్యాత్తత్ర చాకాశసంభవః

భూతాల్లో మొదటిది కావడంతో, దాన్ని భూతాది అంటారు. భూతాది నుండి శబ్దమాత్ర మాత్రమే ఉద్భవిస్తుంది, దానివల్ల ఆకాశం ఏర్పడింది.

ఆకాశాత్స్పర్శ ఉత్పన్నః స్పర్శాద్వాయుసముద్భవః వాయో రూపం తతస్తేజస్తేజసో రససంభవః

ఆకాశం నుండి స్పర్శ పుట్టింది. ఆ స్పర్శ వల్ల వాయువు ఏర్పడింది. వాయువులో రూపం కలిగింది. ఆ రూపం నుండి అగ్ని జన్మించింది. అగ్నిలో రుచి పుట్టింది.

రసాదాపస్సముత్పన్నాస్తేభ్యో గన్ధసముద్భవః గన్ధాచ్చ పృథివీ జాతా భూతేభ్యోన్యచ్చరాచరమ్

రుచి వల్ల నీళ్లు పుట్టాయి. ఆ నీళ్లలో వాసన కలిగింది. వాసనతో భూమి ఏర్పడింది. ఈ భూతాలన్నిటి నుండి చరాచర జగత్తు ఉద్భవించింది.

పురుషాధిష్ఠితత్వాచ్చ అవ్యక్తానుగ్రహేణ చ మహదాదివిశేషాన్తా హ్యణ్డముత్పాదయన్తి తే

పురుషుడు అధిష్టానంగా ఉండటం వల్ల, అవ్యక్తం అనుగ్రహించటం వల్ల, మహత్తు మొదలుకొని విశేషాంతం వరకు ఇవన్నీ అండాన్ని సృష్టించాయి.

తత్ర కార్యం చ కరణం సంసిద్ధం బ్రహ్మణో యదా తదండే సుప్రవృద్ధో ఽభూత్ క్షేత్రజ్ఞో బ్రహ్మసంజ్ఞితః

ఆ అండంలో బ్రహ్మకు సంబంధించిన కార్యం, కారణం సంపూర్ణంగా సిద్ధించాక, క్షేత్రజ్ఞుడు అని పిలువబడే బ్రహ్మ అక్కడ బాగా అభివృద్ధి చెందాడు.

స వై శరీరీ ప్రథమః స వై పురుష ఉచ్యతే ఆదికర్తా స భూతానాం బ్రహ్మాగ్రే సమవర్తత

ఆదిగా శరీరం కలిగి ఉన్నవాడు మొదటివాడు. అతడే పురుషుడు అని పిలవబడతాడు. భూతాలకూ సృష్టికర్త కూడా ఆయనే. ఆరంభంలో బ్రహ్మగా ప్రబలించాడు.

తస్యేశ్వరస్య ప్రతిమా జ్ఞానవైరాగ్యలక్షణా ధర్మైశ్వర్యకరీ బుద్ధిర్బ్రాహ్మీ యజ్ఞే ఽభిమానినః

ఆ ప్రభువు స్వరూపం జ్ఞానం, వైరాగ్యం లక్షణాలతో ఉంటుంది. ధర్మాన్ని, ఐశ్వర్యాన్ని కలిగించే బుద్ధి బ్రాహ్మీ అని, యజ్ఞంలో గర్వించే వానికి అంటారు.

అవ్యక్తాజ్జాయతే తస్య మనసా యద్యదీప్సితమ్ వశీ వికృత్వాత్త్రైగుణ్యాత్సాపేక్షత్వాత్స్వభావతః

అవ్యక్తం నుండి అతడు మనసుతో ఏది కోరినా అది పుడుతుంది. స్వామిగా ఉండి, తాను కావాల్సిన విధంగా మారుస్తాడు. మూడు గుణాల వల్ల, ఆధారపడే స్వభావం వల్ల కూడా ఇది జరుగుతుంది.

త్రిధా విభజ్య చాత్మానం త్రైలోక్యే సంప్రవర్తతే సృజతే గ్రసతే చైవ వీక్షతే చ త్రిభిస్స్వయమ్

తనను మూడుగా విభజించుకుని, మూడు లోకాలలో కార్యాచరణ చేస్తాడు. సృష్టించడమూ, హరించడమూ, పరిశీలించడమూ ఈ మూడింటి ద్వారా తానే చేస్తాడు.

చతుర్ముఖస్తు బ్రహ్మత్వే కాలత్వే చాంతకస్స్మృతః సహస్రమూర్ధా పురుషస్తిస్రోవస్థాస్స్వయంభువః

నాలుగు ముఖాలవాడిగా బ్రహ్మగా, కాలంగా అంత్యుడిగా, వెయ్యి తలల పురుషుడిగా, మూడు స్థితులలో స్వయంభువుడిగా ఉంటాడు.

సత్త్వం రజశ్చ బ్రహ్మా చ కాలత్వే చ తమో రజః విష్ణుత్వే కేవలం సత్త్వం గుణవృద్ధిస్త్రిధా విభౌ

సత్త్వం, రజస్సు బ్రహ్మగా ఉంటాయి. కాలరూపంలో తమస్సు, రజస్సు ఉంటాయి. విష్ణువుగా ఉన్నప్పుడు కేవలం సత్త్వమే ప్రబలంగా ఉంటుంది. ప్రభువు వద్ద మూడు గుణాల పెరుగుదల వేర్వేరుగా ఉంటుంది.

బ్రహ్మత్వే సృజతే లోకాన్ కాలత్వే సంక్షిపత్యపి పురుషత్వే ఽత్యుదాసీనః కర్మ చ త్రివిధం విభోః

బ్రహ్మగా లోకాలను సృష్టిస్తాడు. కాలంగా వాటిని లయంచేస్తాడు. పురుషుడిగా ఉండగా ఏమీ పట్టించుకోడు. ప్రభువు కార్యం మూడు విధాలుగా ఉంటుంది.

ఏవం త్రిధా విభిన్నత్వాద్బ్రహ్మా త్రిగుణ ఉచ్యతే చతుర్ధా ప్రవిభక్తత్వాచ్చాతుర్వ్యూహః ప్రకీర్తితః

ఇలా మూడు రకాలుగా విభజించబడినందున బ్రహ్మను త్రిగుణాత్మకుడు అంటారు. నాలుగు విధాలుగా విడగొట్టబడినందున చతుర్వ్యూహుడు అని ప్రసిద్ధి.

ఆదిత్వాదాదిదేవో ఽసావజాతత్వాదజః స్మృతః పాతి యస్మాత్ప్రజాః సర్వాః ప్రజాపతిరితి స్మృతః

ఆయన మొదటివాడు కాబట్టి ఆదిదేవుడు. జన్మించని వాడు కాబట్టి అజుడు అని పిలుస్తారు. అన్ని ప్రాణులను కాపాడే వాడు కాబట్టి ప్రజాపతి అని గుర్తించబడతాడు.

హిరణ్మయస్తు యో మేరుస్తస్యోల్బం సుమహాత్మనః గర్భోదకం సముద్రాశ్చ జరాయుశ్చా ఽపి పర్వతాః

హిరణ్మయమైన మేరు పర్వతమే ఆ మహాత్ముని గుడ్డు. గర్భజలాలు సముద్రాలుగా, పర్వతాలు కూడా అతని జరాయువు లాంటివి.

తస్మిన్నండే త్విమే లోకా అంతర్విశ్వమిదం జగత్ చంద్రాదిత్యౌ సనక్షత్రౌ సగ్రహౌ సహ వాయునా

ఆ అండంలోనే ఈ లోకాలు ఉన్నాయి. అందులోనే ఈ జగత్తంతా ఉంది. చంద్రుడు, సూర్యుడు, నక్షత్రాలు, గ్రహాలు, వాయువు కూడా ఉన్నాయి.

అద్భిర్దశగుణాభిస్తు బాహ్యతోణ్డం సమావృతమ్ ఆపో దశగుణేనైవ తేజసా బహిరావృతాః

ఆ అండాన్ని బయట నుండి పది రెట్లు ఎక్కువ నీళ్లు చుట్టుముట్టాయి. ఆ నీళ్లను మళ్ళీ పది రెట్లు ఎక్కువ అగ్ని చుట్టుకుంది.

తేజో దశగుణేనైవ వాయునా బహిరావృతమ్ ఆకాశేనావృతో వాయుః ఖం చ భూతాదినావృతమ్

ఆ అగ్నిని పది రెట్లు ఎక్కువ వాయువు బయట నుండి చుట్టుకుంది. వాయువును ఆకాశం చుట్టుకుంది. ఆకాశాన్ని భూతాది మూలం చుట్టుకుంది.

భూతాదిర్మహతా తద్వదవ్యక్తేనావృతో మహాన్ ఏతైరావరణైరణ్డం సప్తభిర్బహిరావృతమ్

భూతాది మూలాన్ని మహత్తు చుట్టుకుంది. మహత్తును అవ్యక్తం చుట్టుకుంది. ఇలా ఆ అండం ఏడుసార్లు బయట నుండి ఆవరించబడింది.

ఏతదావృత్త్య చాన్యోన్యమష్టౌ ప్రకృతయః స్థితాః సృష్టిపాలనవిధ్వంసకర్మకర్త్ర్యో ద్విజోత్తమాః

ఇలా ఎనిమిది ప్రకృతులు పరస్పరం ఉండి, సృష్టి, పోషణ, లయ కార్యాలను నిర్వహిస్తాయి, ఓ ఉత్తమ ద్విజులారా.

ఏవం పరస్పరోత్పన్నా ధారయంతి పరస్పరమ్ ఆధారాధేయభావేన వికారాస్తు వికారిషు

అవి ఒకదానిలోనొకటి పుట్టి, పరస్పరం ఆధారంగా నిలుస్తాయి; ఆధారం, ఆధేయం లా, మార్పులు మార్పు చెందిన వాటిలోనే ఉంటాయి.

కూర్మోంగాని యథా పూర్వం ప్రసార్య వినియచ్ఛతి వికారాంశ్చ తథా ఽవ్యక్తం సృష్ట్వా భూయో నియచ్ఛతి

కూర్మం తన అవయవాలను ముందుగా చాపి, తరువాత మళ్లీ లోపలికి తీసుకుంటున్నట్టు, అవ్యక్తం కూడా మార్పులను సృష్టించి, మళ్లీ వాటిని తనలో కలిపేసుకుంటుంది.

అవ్యక్తప్రభవం సర్వమానులోమ్యేన జాయతే ప్రాప్తే ప్రలయకాలే తు ప్రతిలోమ్యేనులీయతే

ప్రపంచంలోని అన్నీ అవ్యక్తం నుండే సహజంగా పుడతాయి; ప్రళయ సమయం వచ్చినప్పుడు అవన్నీ తిరిగి అవ్యక్తంలో కలిసిపోతాయి.

గుణాః కాలవశాదేవ భవంతి విషమాః సమాః గుణసామ్యే లయో జ్ఞేయో వైషమ్యే సృష్టిరుచ్యతే

కాల ప్రభావంతో గుణాలు సమంగా లేదా అసమంగా మారతాయి; గుణాలు సమంగా ఉన్నప్పుడు లయం జరుగుతుంది, అసమంగా ఉన్నప్పుడు సృష్టి జరుగుతుంది.

తదిదం బ్రహ్మణో యోనిరేతదండం ఘనం మహత్ బ్రహ్మణః క్షేత్రముద్దిష్టం బ్రహ్మా క్షేత్రజ్ఞ ఉచ్యతే

ఇది బ్రహ్మయొక్క గర్భం — ఈ ఘనమైన అండం, మహత్తరమైన బ్రహ్మ క్షేత్రం; బ్రహ్మను క్షేత్రజ్ఞుడని అంటారు.

ఇతీదృశానామణ్డానాం కోట్యో జ్ఞేయాః సహస్రశః సర్వగత్వాత్ప్రధానస్య తిర్యగూర్ధ్వమధః స్థితాః

ఇలాంటి అండాలు కోట్లు, లక్షలు ఉండటం తెలుసుకోవాలి; ప్రాధాన్యం అన్నిచోట్ల వ్యాపించి, అడ్డంగా, పైకి, కిందకి విస్తరించి ఉంటాయి.

తత్ర తత్ర చతుర్వక్త్రా బ్రహ్మాణో హరయో భవాః సృష్టా ప్రధానేన తథా లబ్ధ్వా శంభోస్తు సన్నిధిమ్

ప్రతి చోటా నాలుగు ముఖాల బ్రహ్మలు, హరిళ్లు, భవులు ప్రాధాన్యంతో సృష్టించబడి, శంభువు సన్నిధిని పొందుతారు.

మహేశ్వరః పరోవ్యక్తాదండమవ్యక్తసంభవమ్ అణ్డాజ్జజ్ఞే విభుర్బ్రహ్మా లోకాస్తేన కృతాస్త్విమే

అవ్యక్తాన్ని అధిగమించిన మహేశ్వరుడు, అవ్యక్తం నుండి అండాన్ని సృష్టిస్తాడు; ఆ అండం నుండి విభువు అయిన బ్రహ్మ పుట్టి, ఈ లోకాలను సృష్టిస్తాడు.

అబుద్ధిపూర్వః కథితో మయైష ప్రధానసర్గః ప్రథమః ప్రవృతః ఆత్యంతికశ్చ ప్రలయోన్తకాలే లీలాకృతః కేవలమీశ్వరస్య

ఇది నేను వివరించిన ప్రాధాన్య సృష్టి, మొదట బుద్ధి లేకుండా ప్రారంభమైంది; అంతిమ ప్రళయ సమయంలో అది పూర్తిగా లీనమై, ఇది కేవలం ఈశ్వరుని లీల మాత్రమే.