శివపురాణమ్

క్వచిద్బ్రహ్మా క్వచిద్విష్ణుః క్వచిద్రుద్రః ప్రశస్యతే నానేన తేషామాధిక్యమైశ్వర్యం చాతిరిచ్యతే

కొన్ని సార్లు బ్రహ్మ, కొన్ని సార్లు విష్ణువు, మరికొన్ని సార్లు రుద్రుడు ప్రశంసించబడతారు. దీని వల్ల వారికి అధికారం లేదా ఐశ్వర్యం పెరగదు.

మూర్ఖా నిందంతి తాన్వాగ్భిః సంరంభాభినివేశినః యాతుధానా భవంత్యేవ పిశాచాశ్చ న సంశయః

వివాదానికి అలవాటుపడిన మూర్ఖులు, మాటలతో వారిని నిందిస్తారు. అలాంటి వారు రాక్షసులు, పిశాచులు అవుతారు — ఇందులో సందేహం లేదు.

దేవో గుణత్రయాతీతశ్చతుర్వ్యూహో మహేశ్వరః సకలస్సకలాధారశక్తేరుత్పత్తికారణమ్

మహేశ్వరుడు మూడు గుణాలకు అతీతుడు, నలుగురు విభాగాలతో ఉన్నవాడు, అన్నింటికీ ఆధారం, అన్నిటిని పోషించే శక్తికి కారణుడు.

సోయమాత్మా త్రయస్యాస్య ప్రకృతేః పురుషస్య చ లీలాకృతజగత్సృష్టిరీశ్వరత్వే వ్యవస్థితః

ఈ ఆత్మే, లీలకోసం జగత్తును సృష్టించి, ప్రకృతి, పురుషుడు, జగత్తు మీద అధిపతిగా నిలిచాడు.

యస్సర్వస్మాత్పరో నిత్యో నిష్కలః పరమేశ్వరః స ఏవ చ తదాధారస్తదాత్మా తదధిష్ఠితః

అన్నింటికంటే పైగా, నిత్యుడు, భాగాలులేని పరమేశ్వరుడు — ఆయనే దానికి ఆధారం, ఆత్మ, పాలకుడు.

తస్మాన్మహేశ్వరశ్చైవ ప్రకృతిః పురుషస్తథా సదాశివభవో విష్ణుర్బ్రహ్మా సర్వశివాత్మకమ్

అందువల్ల మహేశ్వరుడు, ప్రకృతి, పురుషుడు, సదాశివుడు, విష్ణువు, బ్రహ్మ — వీరందరూ సర్వవ్యాప్తి శివుని నుండి ఉద్భవించారు.

ప్రధానాత్ప్రథమం జజ్ఞే వృద్ధిః ఖ్యాతిర్మతిర్మహాన్ మహత్తత్త్వస్య సంక్షోభాదహంకారస్త్రిధా ఽభవత్

ప్రధానం నుండి మొదట వృద్ధి, ఖ్యాతి, మతి, మహత్తత్త్వం పుట్టాయి. ఆ మహత్తత్త్వం కలకలంతో, అహంకారం మూడు రూపాల్లో ఏర్పడింది.

అహంకారశ్చ భూతాని తన్మాత్రానీంద్రియాణి చ వైకారికాదహంకారాత్సత్త్వోద్రిక్తాత్తు సాత్త్వికః

అహంకారం నుండి భూతాలు, తన్మాత్రలు, ఇంద్రియాలు పుట్టాయి. సత్త్వగుణం ఎక్కువగా ఉన్న అహంకారం నుండి సాత్విక స్వభావం వచ్చింది.

వైకారికః స సర్గస్తు యుగపత్సంప్రవర్తతే బుద్ధీన్ద్రియాణి పఞ్చైవ పఞ్చకర్మేంద్రియాణి చ

ఆ సాత్విక సృష్టి, వైకారికం అని పిలవబడుతుంది, ఒకేసారి ప్రబలుతుంది — ఐదు జ్ఞానేంద్రియాలు, ఐదు కర్మేంద్రియాలు.

ఏకాదశం మనస్తత్ర స్వగుణేనోభయాత్మకమ్ తమోయుక్తాదహంకారాద్భూతతన్మాత్రసంభవః

పదకొండవది మనస్సు, అది తన స్వభావంతో రెండు లక్షణాలుగా ఉంటుంది. తమోగుణం కలిగిన అహంకారం నుండి భూతతన్మాత్రలు పుట్టాయి.

భూతానామాదిభూతత్వాద్భూతాదిః కథ్యతే తు సః భూతాదేశ్శబ్దమాత్రం స్యాత్తత్ర చాకాశసంభవః

భూతాల్లో మొదటిది కావడంతో, దాన్ని భూతాది అంటారు. భూతాది నుండి శబ్దమాత్ర మాత్రమే ఉద్భవిస్తుంది, దానివల్ల ఆకాశం ఏర్పడింది.

ఆకాశాత్స్పర్శ ఉత్పన్నః స్పర్శాద్వాయుసముద్భవః వాయో రూపం తతస్తేజస్తేజసో రససంభవః

ఆకాశం నుండి స్పర్శ పుట్టింది. ఆ స్పర్శ వల్ల వాయువు ఏర్పడింది. వాయువులో రూపం కలిగింది. ఆ రూపం నుండి అగ్ని జన్మించింది. అగ్నిలో రుచి పుట్టింది.

రసాదాపస్సముత్పన్నాస్తేభ్యో గన్ధసముద్భవః గన్ధాచ్చ పృథివీ జాతా భూతేభ్యోన్యచ్చరాచరమ్

రుచి వల్ల నీళ్లు పుట్టాయి. ఆ నీళ్లలో వాసన కలిగింది. వాసనతో భూమి ఏర్పడింది. ఈ భూతాలన్నిటి నుండి చరాచర జగత్తు ఉద్భవించింది.

పురుషాధిష్ఠితత్వాచ్చ అవ్యక్తానుగ్రహేణ చ మహదాదివిశేషాన్తా హ్యణ్డముత్పాదయన్తి తే

పురుషుడు అధిష్టానంగా ఉండటం వల్ల, అవ్యక్తం అనుగ్రహించటం వల్ల, మహత్తు మొదలుకొని విశేషాంతం వరకు ఇవన్నీ అండాన్ని సృష్టించాయి.

తత్ర కార్యం చ కరణం సంసిద్ధం బ్రహ్మణో యదా తదండే సుప్రవృద్ధో ఽభూత్ క్షేత్రజ్ఞో బ్రహ్మసంజ్ఞితః

ఆ అండంలో బ్రహ్మకు సంబంధించిన కార్యం, కారణం సంపూర్ణంగా సిద్ధించాక, క్షేత్రజ్ఞుడు అని పిలువబడే బ్రహ్మ అక్కడ బాగా అభివృద్ధి చెందాడు.

స వై శరీరీ ప్రథమః స వై పురుష ఉచ్యతే ఆదికర్తా స భూతానాం బ్రహ్మాగ్రే సమవర్తత

ఆదిగా శరీరం కలిగి ఉన్నవాడు మొదటివాడు. అతడే పురుషుడు అని పిలవబడతాడు. భూతాలకూ సృష్టికర్త కూడా ఆయనే. ఆరంభంలో బ్రహ్మగా ప్రబలించాడు.

తస్యేశ్వరస్య ప్రతిమా జ్ఞానవైరాగ్యలక్షణా ధర్మైశ్వర్యకరీ బుద్ధిర్బ్రాహ్మీ యజ్ఞే ఽభిమానినః

ఆ ప్రభువు స్వరూపం జ్ఞానం, వైరాగ్యం లక్షణాలతో ఉంటుంది. ధర్మాన్ని, ఐశ్వర్యాన్ని కలిగించే బుద్ధి బ్రాహ్మీ అని, యజ్ఞంలో గర్వించే వానికి అంటారు.

అవ్యక్తాజ్జాయతే తస్య మనసా యద్యదీప్సితమ్ వశీ వికృత్వాత్త్రైగుణ్యాత్సాపేక్షత్వాత్స్వభావతః

అవ్యక్తం నుండి అతడు మనసుతో ఏది కోరినా అది పుడుతుంది. స్వామిగా ఉండి, తాను కావాల్సిన విధంగా మారుస్తాడు. మూడు గుణాల వల్ల, ఆధారపడే స్వభావం వల్ల కూడా ఇది జరుగుతుంది.

త్రిధా విభజ్య చాత్మానం త్రైలోక్యే సంప్రవర్తతే సృజతే గ్రసతే చైవ వీక్షతే చ త్రిభిస్స్వయమ్

తనను మూడుగా విభజించుకుని, మూడు లోకాలలో కార్యాచరణ చేస్తాడు. సృష్టించడమూ, హరించడమూ, పరిశీలించడమూ ఈ మూడింటి ద్వారా తానే చేస్తాడు.

చతుర్ముఖస్తు బ్రహ్మత్వే కాలత్వే చాంతకస్స్మృతః సహస్రమూర్ధా పురుషస్తిస్రోవస్థాస్స్వయంభువః

నాలుగు ముఖాలవాడిగా బ్రహ్మగా, కాలంగా అంత్యుడిగా, వెయ్యి తలల పురుషుడిగా, మూడు స్థితులలో స్వయంభువుడిగా ఉంటాడు.

సత్త్వం రజశ్చ బ్రహ్మా చ కాలత్వే చ తమో రజః విష్ణుత్వే కేవలం సత్త్వం గుణవృద్ధిస్త్రిధా విభౌ

సత్త్వం, రజస్సు బ్రహ్మగా ఉంటాయి. కాలరూపంలో తమస్సు, రజస్సు ఉంటాయి. విష్ణువుగా ఉన్నప్పుడు కేవలం సత్త్వమే ప్రబలంగా ఉంటుంది. ప్రభువు వద్ద మూడు గుణాల పెరుగుదల వేర్వేరుగా ఉంటుంది.

బ్రహ్మత్వే సృజతే లోకాన్ కాలత్వే సంక్షిపత్యపి పురుషత్వే ఽత్యుదాసీనః కర్మ చ త్రివిధం విభోః

బ్రహ్మగా లోకాలను సృష్టిస్తాడు. కాలంగా వాటిని లయంచేస్తాడు. పురుషుడిగా ఉండగా ఏమీ పట్టించుకోడు. ప్రభువు కార్యం మూడు విధాలుగా ఉంటుంది.

ఏవం త్రిధా విభిన్నత్వాద్బ్రహ్మా త్రిగుణ ఉచ్యతే చతుర్ధా ప్రవిభక్తత్వాచ్చాతుర్వ్యూహః ప్రకీర్తితః

ఇలా మూడు రకాలుగా విభజించబడినందున బ్రహ్మను త్రిగుణాత్మకుడు అంటారు. నాలుగు విధాలుగా విడగొట్టబడినందున చతుర్వ్యూహుడు అని ప్రసిద్ధి.

ఆదిత్వాదాదిదేవో ఽసావజాతత్వాదజః స్మృతః పాతి యస్మాత్ప్రజాః సర్వాః ప్రజాపతిరితి స్మృతః

ఆయన మొదటివాడు కాబట్టి ఆదిదేవుడు. జన్మించని వాడు కాబట్టి అజుడు అని పిలుస్తారు. అన్ని ప్రాణులను కాపాడే వాడు కాబట్టి ప్రజాపతి అని గుర్తించబడతాడు.

హిరణ్మయస్తు యో మేరుస్తస్యోల్బం సుమహాత్మనః గర్భోదకం సముద్రాశ్చ జరాయుశ్చా ఽపి పర్వతాః

హిరణ్మయమైన మేరు పర్వతమే ఆ మహాత్ముని గుడ్డు. గర్భజలాలు సముద్రాలుగా, పర్వతాలు కూడా అతని జరాయువు లాంటివి.

తస్మిన్నండే త్విమే లోకా అంతర్విశ్వమిదం జగత్ చంద్రాదిత్యౌ సనక్షత్రౌ సగ్రహౌ సహ వాయునా

ఆ అండంలోనే ఈ లోకాలు ఉన్నాయి. అందులోనే ఈ జగత్తంతా ఉంది. చంద్రుడు, సూర్యుడు, నక్షత్రాలు, గ్రహాలు, వాయువు కూడా ఉన్నాయి.

అద్భిర్దశగుణాభిస్తు బాహ్యతోణ్డం సమావృతమ్ ఆపో దశగుణేనైవ తేజసా బహిరావృతాః

ఆ అండాన్ని బయట నుండి పది రెట్లు ఎక్కువ నీళ్లు చుట్టుముట్టాయి. ఆ నీళ్లను మళ్ళీ పది రెట్లు ఎక్కువ అగ్ని చుట్టుకుంది.

తేజో దశగుణేనైవ వాయునా బహిరావృతమ్ ఆకాశేనావృతో వాయుః ఖం చ భూతాదినావృతమ్

ఆ అగ్నిని పది రెట్లు ఎక్కువ వాయువు బయట నుండి చుట్టుకుంది. వాయువును ఆకాశం చుట్టుకుంది. ఆకాశాన్ని భూతాది మూలం చుట్టుకుంది.

భూతాదిర్మహతా తద్వదవ్యక్తేనావృతో మహాన్ ఏతైరావరణైరణ్డం సప్తభిర్బహిరావృతమ్

భూతాది మూలాన్ని మహత్తు చుట్టుకుంది. మహత్తును అవ్యక్తం చుట్టుకుంది. ఇలా ఆ అండం ఏడుసార్లు బయట నుండి ఆవరించబడింది.