శివపురాణమ్

సవనానాం సహస్రం చ త్రిగుణం త్రివృతం తథా కల్ప్యతే సకలః కాలో బ్రహ్మణః పరమేష్ఠినః

వెయ్యి సవనాలు, మూడుసార్లు మూడింతలు చేసినదే పరమేశ్వరుడైన బ్రహ్మదేవుని సంపూర్ణ కాలంగా భావిస్తారు.

తస్య వై దివసే యాంతి చతుర్దశ పురందరాః శతాని మాసే చత్వారి వింశత్యా సహితాని చ

ఆయన ఒక పగలులో పద్నాలుగు ఇంద్రులు మారతారు. ఒక నెలలో నలభై, వాటితో పాటు వందల సంఖ్యలో మారుతారు.

అబ్దే పఞ్చ సహస్రాణి చత్వారింశద్యుతాని చ చత్వారింశత్సహస్రాణి పఞ్చ లక్షాణి చాయుషి

ఒక సంవత్సరంలో అయిదువేల నలభై ఉంటాయి. ఆయుష్షులో నలభై వేలూ, ఐదు లక్షలూ ఉంటాయి.

బ్రహ్మా విష్ణోర్దినే చైకో విష్ణూ రుద్రదినే తథా ఈశ్వరస్య దినే రుద్రస్సదాఖ్యస్య తథేశ్వరః

బ్రహ్మదేవుని ఒక పగలు విష్ణుదేవుని ఒక పగలు. అలాగే విష్ణుదేవుని ఒక పగలు రుద్రుని ఒక పగలు. రుద్రుని ఒక పగలు ఎప్పుడూ పేరుగల ఈశ్వరుని ఒక పగలు.

సాక్షాచ్ఛివస్య తత్సంఖ్యస్తథా సో ఽపి సదాశివః చత్వారింశత్సహస్రాణి పఞ్చలక్షాణి చాయుషి

అదే సంఖ్య శివునికీ, అలాగే సదాశివునికీ వర్తిస్తుంది. ఆయుష్షులో నలభై వేలూ, ఐదు లక్షలూ ఉంటాయి.

అహస్తస్య తు యా సృష్టీ రాత్రిశ్చ ప్రలయః స్మృతః అహర్న విద్యతే తస్య న రాత్రిరితి ధారయేత్

పగలు లేనివాడికి సృష్టిని పగలు అంటారు, లయాన్ని రాత్రి అంటారు. నిజానికి ఆయనకు పగలు లేదు, రాత్రి లేదు అని తెలుసుకోవాలి.

ఏషోపచారః క్రియతే లోకానాం హితకామ్యయా ప్రజాః ప్రజానాం పతయో మూర్తయశ్చ సురాసురాః

ఇది లోకాలకు మేలు కోరి చెప్పిన ఉపమానం. ప్రజలు, వారి అధిపతులు, రూపాలు, దేవతలు, అసురులు — వీరందరికీ ఇది వర్తిస్తుంది.

ఇన్ద్రియాణీన్ద్రియార్థాశ్చ మహాభూతాని పఞ్చ చ తన్మాత్రాణ్యథ భూతాదిర్బుద్ధిశ్చ సహ దైవతః

ఇంద్రియాలు, వాటి విషయాలు, ఐదు మహాభూతాలు, సూక్ష్మభూతాలు, భూతాదులు, బుద్ధి — వీటన్నింటికీ అధిపతులైన దేవతలు కూడా కలిపి —

అహస్తిష్ఠంతి సర్వాణి పారమేశస్య ధీమతః అహరంతే ప్రలీయన్తే రాత్ర్యన్తే విశ్వసంభవః

పరమేశ్వరుడైన జ్ఞానవంతుని పగలులో ఇవన్నీ ఉంటాయి. పగలు చివర లయమవుతాయి. రాత్రి చివర విశ్వం మళ్లీ ఉద్భవిస్తుంది.

యో విశ్వాత్మా కర్మకాలస్వభావాద్యర్థే శక్తిర్యస్య నోల్లంఘనీయా యస్యైవాజ్ఞాధీనమేతత్సమస్తం నమస్తస్మై మహతే శంకరాయ

ఈ విశ్వానికి ఆత్మ అయిన మహా శంకరునికి నమస్కారం. ఆయన శక్తి — క్రియ, కాలం, స్వభావం. ఆయన ఆజ్ఞకే ఇది అంతా ఆధీనంగా ఉంటుంది. దాన్ని ఎవరూ దాటి పోలేరు.

కథం జగదిదం కృత్స్నం విధాయ చ నిధాయ చ ఆజ్ఞయా పరమాం క్రీడాం కరోతి పరమేశ్వరః

ఈ జగత్తును సృష్టించి, మళ్లీ లయంచేసి, పరమేశ్వరుడు తన ఆజ్ఞతో ఎలా పరమ క్రీడ చేస్తాడో చెప్పు.

కిం తత్ప్రథమసంభూతం కేనేదమఖిలం తతమ్ కేనా వా పునరేవేదం గ్రస్యతే పృథుకుక్షిణా

మొదటగా ఏది ఉద్భవించింది? ఈ సమస్తాన్ని ఎవరు వ్యాపించారు? మళ్లీ ఈ అంతటినీ ఎవరు, విస్తారమైన కడుపుతో, గ్రహిస్తారు?

శక్తిః ప్రథమసమ్భూతా శాంత్యతీతపదోత్తరా తతో మాయా తతో ఽవ్యక్తం శివాచ్ఛక్తిమతః ప్రభోః

మొదటగా ఉద్భవించినది శక్తి, అది శాంతికి మించిన స్థితిని కలిగి ఉంటుంది. ఆ తరువాత మాయ, ఆ తరువాత అవ్యక్తం — ఇవన్నీ శక్తిమంతుడైన శివుని నుండి వచ్చాయి.

శాన్త్యతీతపదం శక్తేస్తతః శాన్తిపదక్రమాత్ తతో విద్యాపదం తస్మాత్ప్రతిష్ఠాపదసంభవః

శక్తి నుండి శాంతికి మించిన స్థానం, ఆ తరువాత శాంతి స్థానం, దాని తరువాత విద్యా స్థానం, దానినుండి ప్రతిష్ఠ స్థానం ఉద్భవిస్తుంది.

నివృత్తిపదముత్పన్నం ప్రతిష్ఠాపదతః క్రమాత్ ఏవముక్తా సమాసేన సృష్టిరీశ్వరచోదితా

ప్రతిష్ఠ స్థానం నుండి క్రమంగా నివృత్తి స్థానం పుట్టింది. ఇలా సంక్షిప్తంగా, ఈశ్వరుని ఆజ్ఞతో సృష్టి ఎలా జరిగిందో చెప్పబడింది.

ఆనులోమ్యాత్తథైతేషాం ప్రతిలోమ్యేన సంహృతిః అస్మాత్పఞ్చపదోద్దిష్టాత్పరస్స్రష్టా సమిష్యతే

సహజంగా ఇవి ఉద్భవిస్తాయి; వ్యతిరేకంగా పోతే లయమవుతాయి. ఈ ఐదు విధానాల కంటే వేరే సృష్టికర్త ఎవరూ అంగీకరించబడరు.

కలాభిః పఞ్చభిర్వ్యాప్తం తస్మాద్విశ్వమిదం జగత్ అవ్యక్తం కారణం యత్తదాత్మనా సమనుష్ఠితమ్

ఈ ఐదు శక్తులతో ఈ విశ్వం అంతటా వ్యాపించింది. ఆ అవ్యక్తమైన కారణమే స్వయంగా స్థిరంగా ఉండి, అంతటినీ నడిపిస్తుంది.

మహదాదివిశేషాంతం సృజతీత్యపి సంమతమ్ కిం తు తత్రాపి కర్తృత్వం నావ్యక్తస్య న చాత్మనః

మహత్తత్త్వం మొదలుకొని విశేషాంతం వరకు సృష్టి జరుగుతుందని అందరూ ఒప్పుకుంటారు. అయినా, అక్కడ కూడా అవ్యక్తానికి గానీ, ఆత్మకు గానీ చేయగల శక్తి ఉండదు.

అచేతనత్వాత్ప్రకృతేరజ్ఞత్వాత్పురుషస్య చ ప్రధానపరమాణ్వాది యావత్కిఞ్చిదచేతనమ్

ప్రకృతి చైతన్యం లేనిది, పురుషుడు జ్ఞానం లేనివాడు. అందుచేత ప్రధానం నుండి పరమాణువు వరకు ఉన్న ప్రతిదీ చైతన్యం లేనిదే.

తత్కర్తృకం స్వయం దృష్టం బుద్ధిమత్కారణం వినా జగచ్చ కర్తృసాపేక్షం కార్యం సావయవం యతః

ఏ కార్యానికైనా జ్ఞానం గల కారణం అవసరం అని మనం చూస్తాం. ఈ లోకమూ భాగాల కలయికగా ఉండి, దానికి చేసే వాడు అవసరమే.

తస్మాచ్ఛక్తస్స్వతన్త్రో యః సర్వశక్తిశ్చ సర్వవిత్ అనాదినిధనశ్చాయం మహదైశ్వర్యసంయుతః

కాబట్టి, యావత్తు శక్తిగలవాడు, స్వతంత్రుడు, అన్ని శక్తులతో కూడినవాడు, అన్నీ తెలిసినవాడు, ఆదియూ అంతమూ లేనివాడు, మహత్తర ఐశ్వర్యంతో ఉన్నవాడు—

స ఏవ జగతః కర్తా మహాదేవో మహేశ్వరాః పాతా హర్తా చ సర్వస్య తతః పృథగనన్వయః

అతడే జగత్తుకు కర్త, మహాదేవుడు, మహేశ్వరుడు; అతడే అన్నిటికీ రక్షకుడు, హంతకుడు కూడా. అందుకే ఈ క్రమం ప్రత్యేకంగా ఉంటుంది.

పరిణామః ప్రధానస్య ప్రవృత్తిః పురుషస్య చ సర్వం సత్యవ్రతస్యైవ శాసనేన ప్రవర్తతే

ప్రధానమైన పదార్థం పరిణామం, పురుషుని చర్య—ఇవి అన్నీ సత్యవ్రతుని ఆజ్ఞ వల్లే జరుగుతాయి.

ఇతీయం శాశ్వతీ నిష్ఠా సతాం మనసి వర్తతే న చైనం పక్షమాశ్రిత్య వర్తతే స్వల్పచేతనః

ఈ శాశ్వతమైన నిర్ణయం జ్ఞానుల మనసులో స్థిరంగా ఉంటుంది. తక్కువ బుద్ధి ఉన్నవాడు మాత్రం దీనిని ఆశ్రయించి ప్రవర్తించడు.

యావదాదిసమారంభో యావద్యః ప్రలయో మహాన్ తావదప్యేతి సకలం బ్రహ్మణః శారదాం శతమ్

సృష్టి ప్రారంభం నుండి మహాప్రళయం వరకు, ఇది అంతా బ్రహ్మదేవుని శత సంవత్సరాలు నిలుస్తుంది.

పరమిత్యాయుషో నామ బ్రహ్మణో ఽవ్యక్తజన్మనః తత్పరాఖ్యం తదర్ధం చ పరార్ధమభిధీయతే

అవ్యక్త జననుడైన బ్రహ్మదేవునికి ఇది పరమాయుషు అని పిలుస్తారు. దాని సగాన్ని 'పరార్ధం' అని అంటారు.

పరార్ధద్వయకాలాంతే ప్రలయే సముపస్థితే అవ్యక్తమాత్మనః కార్యమాదాయాత్మని తిష్ఠతి

రెండు పరార్ధాల కాలం ముగిసినప్పుడు, ప్రళయం వచ్చినప్పుడు, అవ్యక్తం ఆత్మ యొక్క ఫలితాన్ని తీసుకుని తనలోనే నిలుస్తుంది.

ఆత్మన్యవస్థితే ఽవ్యక్తే వికారే ప్రతిసంహృతే సాధర్మ్యేణాధితిష్ఠేతే ప్రధానపురుషావుభౌ

అవ్యక్తం ఆత్మలో స్థిరంగా ఉండగా, పరిణామం లయమవుతుందే, అప్పుడూ ప్రథానం, పురుషుడు ఇద్దరూ ఒకే విధంగా కలిసిపోతారు.

తమః సత్త్వగుణావేతౌ సమత్వేన వ్యవస్థితౌ అనుద్రిక్తావనన్తౌ తావోతప్రోతౌ పరస్పరమ్

తమస్సు, సత్త్వగుణం ఈ రెండూ సమంగా స్థిరంగా ఉంటాయి. అవి పెరగవు, తగ్గవు, పరస్పరం కలిసిపోయి అనంతంగా ఉంటాయి.