శివపురాణమ్

దివ్యేనైవ ప్రమాణేన యుగసంఖ్యా ప్రవర్తతే చత్వారి భారతే వర్షే యుగాని కవయో విదుః

ఈ దైవిక కాలమానం ప్రకారం యుగాల లెక్క కొనసాగుతుంది. భారతదేశంలో నాలుగు యుగాలు ఉన్నాయని మునులు తెలుసారు.

పూర్వం కృతయుగం నామ తతస్త్రేతా విధీయతే ద్వాపరం చ కలిశ్చైవ యుగాన్యేతాని కృత్స్నశః

మొదట కృతయుగం, తరువాత త్రేతాయుగం, ఆ తర్వాత ద్వాపరయుగం, చివరికి కలియుగం — ఇవే నాలుగు యుగాలు.

చత్వారి తు సహస్రాణి వర్షాణాం తత్కృతం యుగమ్ తస్య తావచ్ఛతీసంధ్యా సంధ్యాంశశ్చ తథావిధః

కృతయుగం నాలువేలు సంవత్సరాలు ఉంటుంది. దానికి శతాబ్దాల పాటు ఉదయం, సాయంకాలం కూడా ఉంటాయి.

ఇతరేషు ససంధ్యేషు ససంధ్యాంశేషు చ త్రిషు ఏకాపాయేన వర్తంతే సహస్రాణి శతాని చ

మిగతా మూడు యుగాల్లో, వాటి ఉదయ, సాయంకాలాల్లో కూడా, ప్రతి యుగం ముందు యుగం కంటే నాలుగవ వంతు తక్కువగా ఉంటుంది. వాటి సంవత్సరాలు, శతాబ్దాలు కూడా తగ్గిపోతాయి.

ఏతద్ద్వాదశసాహస్రం సాధికం చ చతుర్యుగమ్ చతుర్యుగసహస్రం యత్సంకల్ప ఇతి కథ్యతే

ఇలా నాలుగు యుగాలు కలిపితే పన్నెండు వేల (దైవిక) సంవత్సరాలు అవుతాయి. అలాంటి వెయ్యి నాలుగు-యుగాల సముదాయం 'కల్పం' అని అంటారు.

చతుర్యుగైకసప్తత్యా మనోరంతరముచ్యతే కల్పే చతుర్దశైకస్మిన్మనూనాం పరివృత్తయః

నలభై ఒకటి నాలుగు-యుగాలు కలిపితే ఒక మన్వంతరం అవుతుంది. ఒక కల్పంలో ఇలాంటి పద్నాలుగు మన్వంతరాలు ఉంటాయి.

ఏతేన క్రమయోగేన కల్పమన్వంతరాణి చ సప్రజాని వ్యతీతాని శతశో ఽథ సహస్రశః

ఈ క్రమంగా అనేక కల్పాలు, మన్వంతరాలు, వాటి సృష్టి-పుత్రులు వందల కొద్దీ, వేల కొద్దీ గడిచిపోయాయి.

అజ్ఞేయత్వాచ్చ సర్వేషామసంఖ్యేయతయా పునః శక్యో నైవానుపూర్వ్యాద్వై తేషాం వక్తుం సువిస్తరః

అవి తెలియనివి, లెక్కించలేనివి కావడం వల్ల, వాటన్నిటిని పూర్తిగా, క్రమంగా వివరించటం అసాధ్యం.

కల్పో నామ దివా ప్రోక్తో బ్రహ్మణో ఽవ్యక్తజన్మనః కల్పానాం వై సహస్రం చ బ్రాహ్మం వర్షమిహోచ్యతే

కల్పం అనేది అవ్యక్త జనుడైన బ్రహ్మదేవుని ఒక పగలు అని అంటారు. ఇక్కడ వెయ్యి కల్పాలు కలిసినదే బ్రహ్మదేవుని ఒక సంవత్సరం అని చెబుతారు.

వర్షాణామష్టసాహస్రం యచ్చ తద్బ్రహ్మణో యుగమ్ సవనం యుగసాహస్రం బ్రహ్మణః పద్మజన్మనః

ఎనిమిది వేల సంవత్సరాలు బ్రహ్మదేవుని ఒక యుగం. అలాంటి వెయ్యి యుగాలు కలిసినదే పద్మంలో జన్మించిన బ్రహ్మదేవుని ఒక సవనం.

సవనానాం సహస్రం చ త్రిగుణం త్రివృతం తథా కల్ప్యతే సకలః కాలో బ్రహ్మణః పరమేష్ఠినః

వెయ్యి సవనాలు, మూడుసార్లు మూడింతలు చేసినదే పరమేశ్వరుడైన బ్రహ్మదేవుని సంపూర్ణ కాలంగా భావిస్తారు.

తస్య వై దివసే యాంతి చతుర్దశ పురందరాః శతాని మాసే చత్వారి వింశత్యా సహితాని చ

ఆయన ఒక పగలులో పద్నాలుగు ఇంద్రులు మారతారు. ఒక నెలలో నలభై, వాటితో పాటు వందల సంఖ్యలో మారుతారు.

అబ్దే పఞ్చ సహస్రాణి చత్వారింశద్యుతాని చ చత్వారింశత్సహస్రాణి పఞ్చ లక్షాణి చాయుషి

ఒక సంవత్సరంలో అయిదువేల నలభై ఉంటాయి. ఆయుష్షులో నలభై వేలూ, ఐదు లక్షలూ ఉంటాయి.

బ్రహ్మా విష్ణోర్దినే చైకో విష్ణూ రుద్రదినే తథా ఈశ్వరస్య దినే రుద్రస్సదాఖ్యస్య తథేశ్వరః

బ్రహ్మదేవుని ఒక పగలు విష్ణుదేవుని ఒక పగలు. అలాగే విష్ణుదేవుని ఒక పగలు రుద్రుని ఒక పగలు. రుద్రుని ఒక పగలు ఎప్పుడూ పేరుగల ఈశ్వరుని ఒక పగలు.

సాక్షాచ్ఛివస్య తత్సంఖ్యస్తథా సో ఽపి సదాశివః చత్వారింశత్సహస్రాణి పఞ్చలక్షాణి చాయుషి

అదే సంఖ్య శివునికీ, అలాగే సదాశివునికీ వర్తిస్తుంది. ఆయుష్షులో నలభై వేలూ, ఐదు లక్షలూ ఉంటాయి.

అహస్తస్య తు యా సృష్టీ రాత్రిశ్చ ప్రలయః స్మృతః అహర్న విద్యతే తస్య న రాత్రిరితి ధారయేత్

పగలు లేనివాడికి సృష్టిని పగలు అంటారు, లయాన్ని రాత్రి అంటారు. నిజానికి ఆయనకు పగలు లేదు, రాత్రి లేదు అని తెలుసుకోవాలి.

ఏషోపచారః క్రియతే లోకానాం హితకామ్యయా ప్రజాః ప్రజానాం పతయో మూర్తయశ్చ సురాసురాః

ఇది లోకాలకు మేలు కోరి చెప్పిన ఉపమానం. ప్రజలు, వారి అధిపతులు, రూపాలు, దేవతలు, అసురులు — వీరందరికీ ఇది వర్తిస్తుంది.

ఇన్ద్రియాణీన్ద్రియార్థాశ్చ మహాభూతాని పఞ్చ చ తన్మాత్రాణ్యథ భూతాదిర్బుద్ధిశ్చ సహ దైవతః

ఇంద్రియాలు, వాటి విషయాలు, ఐదు మహాభూతాలు, సూక్ష్మభూతాలు, భూతాదులు, బుద్ధి — వీటన్నింటికీ అధిపతులైన దేవతలు కూడా కలిపి —

అహస్తిష్ఠంతి సర్వాణి పారమేశస్య ధీమతః అహరంతే ప్రలీయన్తే రాత్ర్యన్తే విశ్వసంభవః

పరమేశ్వరుడైన జ్ఞానవంతుని పగలులో ఇవన్నీ ఉంటాయి. పగలు చివర లయమవుతాయి. రాత్రి చివర విశ్వం మళ్లీ ఉద్భవిస్తుంది.

యో విశ్వాత్మా కర్మకాలస్వభావాద్యర్థే శక్తిర్యస్య నోల్లంఘనీయా యస్యైవాజ్ఞాధీనమేతత్సమస్తం నమస్తస్మై మహతే శంకరాయ

ఈ విశ్వానికి ఆత్మ అయిన మహా శంకరునికి నమస్కారం. ఆయన శక్తి — క్రియ, కాలం, స్వభావం. ఆయన ఆజ్ఞకే ఇది అంతా ఆధీనంగా ఉంటుంది. దాన్ని ఎవరూ దాటి పోలేరు.

కథం జగదిదం కృత్స్నం విధాయ చ నిధాయ చ ఆజ్ఞయా పరమాం క్రీడాం కరోతి పరమేశ్వరః

ఈ జగత్తును సృష్టించి, మళ్లీ లయంచేసి, పరమేశ్వరుడు తన ఆజ్ఞతో ఎలా పరమ క్రీడ చేస్తాడో చెప్పు.

కిం తత్ప్రథమసంభూతం కేనేదమఖిలం తతమ్ కేనా వా పునరేవేదం గ్రస్యతే పృథుకుక్షిణా

మొదటగా ఏది ఉద్భవించింది? ఈ సమస్తాన్ని ఎవరు వ్యాపించారు? మళ్లీ ఈ అంతటినీ ఎవరు, విస్తారమైన కడుపుతో, గ్రహిస్తారు?

శక్తిః ప్రథమసమ్భూతా శాంత్యతీతపదోత్తరా తతో మాయా తతో ఽవ్యక్తం శివాచ్ఛక్తిమతః ప్రభోః

మొదటగా ఉద్భవించినది శక్తి, అది శాంతికి మించిన స్థితిని కలిగి ఉంటుంది. ఆ తరువాత మాయ, ఆ తరువాత అవ్యక్తం — ఇవన్నీ శక్తిమంతుడైన శివుని నుండి వచ్చాయి.

శాన్త్యతీతపదం శక్తేస్తతః శాన్తిపదక్రమాత్ తతో విద్యాపదం తస్మాత్ప్రతిష్ఠాపదసంభవః

శక్తి నుండి శాంతికి మించిన స్థానం, ఆ తరువాత శాంతి స్థానం, దాని తరువాత విద్యా స్థానం, దానినుండి ప్రతిష్ఠ స్థానం ఉద్భవిస్తుంది.

నివృత్తిపదముత్పన్నం ప్రతిష్ఠాపదతః క్రమాత్ ఏవముక్తా సమాసేన సృష్టిరీశ్వరచోదితా

ప్రతిష్ఠ స్థానం నుండి క్రమంగా నివృత్తి స్థానం పుట్టింది. ఇలా సంక్షిప్తంగా, ఈశ్వరుని ఆజ్ఞతో సృష్టి ఎలా జరిగిందో చెప్పబడింది.

ఆనులోమ్యాత్తథైతేషాం ప్రతిలోమ్యేన సంహృతిః అస్మాత్పఞ్చపదోద్దిష్టాత్పరస్స్రష్టా సమిష్యతే

సహజంగా ఇవి ఉద్భవిస్తాయి; వ్యతిరేకంగా పోతే లయమవుతాయి. ఈ ఐదు విధానాల కంటే వేరే సృష్టికర్త ఎవరూ అంగీకరించబడరు.

కలాభిః పఞ్చభిర్వ్యాప్తం తస్మాద్విశ్వమిదం జగత్ అవ్యక్తం కారణం యత్తదాత్మనా సమనుష్ఠితమ్

ఈ ఐదు శక్తులతో ఈ విశ్వం అంతటా వ్యాపించింది. ఆ అవ్యక్తమైన కారణమే స్వయంగా స్థిరంగా ఉండి, అంతటినీ నడిపిస్తుంది.

మహదాదివిశేషాంతం సృజతీత్యపి సంమతమ్ కిం తు తత్రాపి కర్తృత్వం నావ్యక్తస్య న చాత్మనః

మహత్తత్త్వం మొదలుకొని విశేషాంతం వరకు సృష్టి జరుగుతుందని అందరూ ఒప్పుకుంటారు. అయినా, అక్కడ కూడా అవ్యక్తానికి గానీ, ఆత్మకు గానీ చేయగల శక్తి ఉండదు.

అచేతనత్వాత్ప్రకృతేరజ్ఞత్వాత్పురుషస్య చ ప్రధానపరమాణ్వాది యావత్కిఞ్చిదచేతనమ్

ప్రకృతి చైతన్యం లేనిది, పురుషుడు జ్ఞానం లేనివాడు. అందుచేత ప్రధానం నుండి పరమాణువు వరకు ఉన్న ప్రతిదీ చైతన్యం లేనిదే.