శివపురాణమ్

యదైవ దుఃఖితః కశ్చిత్తదైవ సుఖితః పరః దుర్విజ్ఞేయస్వభావస్య కాలాస్యాహో విచిత్రతా

ఒకరు బాధపడుతున్నప్పుడు, మరొకరు ఆనందంగా ఉంటారు. అర్థం చేయలేని స్వభావం గల కాలం ఎంత విచిత్రంగా ఉందో చూడండి.

యో యువా స భవేద్వృద్ధో యో బలీయాన్స దుర్బలః యః శ్రీమాన్సో ఽపి నిఃశ్రీకః కాలశ్చిత్రగతిర్ద్విజా

యువకుడు వృద్ధుడవుతాడు, బలవంతుడు బలహీనుడవుతాడు, ధనవంతుడు దరిద్రుడవుతాడు. ఓ ద్విజా! కాలం అనుకోని మార్గాల్లో నడుస్తుంది.

నాభిజాత్యం న వై శీలం న బలం న చ నైపుణమ్ భవేత్కార్యాయ పర్యాప్తం కాలశ్చ హ్యనిరోధకః

ఉత్తమ వంశం, మంచి స్వభావం, బలం, నైపుణ్యం ఇవేవీ కార్యసిద్ధికి చాలవు. ఎందుకంటే కాలాన్ని ఎవరూ ఆపలేరు.

యే సనాథాశ్చ దాతారో గీతవాద్యైరుపస్థితాః యే చానాథాః పరాన్నాదాః కాలస్తేషు సమక్రియః

ఆశ్రయమున్న వారు, దాతలు, సంగీతంతో ఆనందించే వారు, అలాగే ఆశ్రయం లేని వారు, ఇతరుల అన్నం తినేవారు — వీరందరిలోను కాలం సమానంగా వ్యవహరిస్తుంది.

ఫలంత్యకాలే న రసాయనాని సమ్యక్ప్రయుక్తాన్యపి చౌషధాని తాన్యేవ కాలేన సమాహృతాని సిద్ధిం ప్రయాంత్యాశు సుఖం దిశంతి

ఔషధాలు, రసాయనాలు సరిగ్గా వాడినప్పటికీ కాలానికి ముందే ఫలించవు. సరైన సమయంలో వాటిని వాడితే త్వరగా విజయాన్ని, సుఖాన్ని ఇస్తాయి.

నాకాలతో ఽయం మ్రియతే జాయతే వా నాకాలతః పుష్టిమగ్ర్యాముపైతి నాకాలతః సుఖితం దుఃఖితం వా నాకాలికం వస్తు సమస్తి కించిత్

కాలానికి ముందే ఎవరూ మరణించరు, పుట్టరు. కాలానికి ముందే ఎవరూ సంపూర్ణ బలాన్ని పొందరు. కాలానికి ముందే ఎవరూ సుఖంగా, బాధగా ఉండరు. కాలానికి ముందే జరిగేది ఏదీ లేదు.

కాలేన శీతః ప్రతివాతి వాతఃకాలేన వృష్టిర్జలదానుపైతి కాలేన చోష్మా ప్రశమం ప్రయాతి కాలేన సర్వం సఫలత్వమేతి

కాలంతో గాలి చల్లగా వీస్తుంది, కాలంతో మేఘాల నుంచి వర్షం కురుస్తుంది, కాలంతో వేడి తగ్గిపోతుంది. కాలంతోనే ప్రతిదీ ఫలిస్తుంది.

కాలశ్చ సర్వస్య భవస్య హేతుః కాలేన సస్యాని భవంతి నిత్యమ్ కాలేన సస్యాని లయం ప్రయాంతి కాలేన సంజీవతి జీవలోకః

ప్రపంచంలో ఉన్న ప్రతిదానికి కారణం కాలమే. కాలంతోనే పంటలు పండుతాయి, కాలంతోనే అవి నశిస్తాయి, కాలంతోనే జీవులు మళ్లీ జీవించగలుగుతాయి.

ఇత్థం కాలాత్మనస్తత్త్వం యో విజానాతి తత్త్వతః కాలాత్మానమతిక్రమ్య కాలాతీతం స పశ్యతి

ఇలా కాలాత్ముని తత్వాన్ని యథార్థంగా గ్రహించినవాడు, కాలాన్ని దాటి, కాలానికి అతీతమైనదాన్ని దర్శించగలడు.

న యస్య కాలో న చ బంధముక్తీ న యః పుమాన్న ప్రకృతిర్న విశ్వమ్ విచిత్రరూపాయ శివాయ తస్మై నమఃపరస్మై పరమేశ్వరాయ

కాలమూ లేదు, బంధమూ లేదు, మోక్షమూ లేదు, మగవాడు కాదు, ప్రకృతి కాదు, ఈ విశ్వం కాదు — ఎన్నో అద్భుతమైన రూపాలున్న పరమేశ్వరుడైన శివునికి, ఆ పరమాత్మకు నమస్కారం.

కేన మానేన కాలేస్మిన్నాయుస్సంఖ్యా ప్రకల్ప్యతే సంఖ్యారూపస్య కాలస్య కః పునః పరమో ఽవధిః

ఈ కాలంలో మనుష్యుని ఆయుష్సు ఎంత అని ఎలా కొలుస్తారు? కాలాన్ని కూడా లెక్కపెడితే, దానికి పరమమైన హద్దు ఏంటి?

ఆయుషో ఽత్ర నిమేషాఖ్యమాద్యమానం ప్రచక్షతే సంఖ్యారూపస్య కాలస్య శాంత్త్వతీతకలావధి

ఇక్కడ, మనుష్యుని ఆయుష్సులో మొదటి భాగాన్ని 'నిమిషం' అంటారు — అది కనురెప్ప మూసేంత సేపు. లెక్కపెట్టే కాలానికి పరిమితి శాంతిని దాటి ఉన్నదని చెబుతారు.

అక్షిపక్ష్మపరిక్షేపో నిమేషః పరికల్పితః తాదృశానాం నిమేషాణాం కాష్ఠా దశ చ పఞ్చ చ

కనురెప్పలు మూసే సమయాన్ని 'నిమిషం' అని నిర్ణయించారు. అలాంటి పదిహేను నిమిషాలు కలిపితే ఒక 'కష్టం' అవుతుంది.

కాష్ఠాంస్త్రింశత్కలా నామ కలాంస్త్రింశన్ముహూర్తకః ముహూర్తానామపి త్రింశదహోరాత్రం ప్రచక్షతే

ముప్పై కష్టాలు కలిస్తే ఒక 'కళ' అవుతుంది. ముప్పై కళలు కలిపితే ఒక 'ముహూర్తం' అవుతుంది. అలాంటి ముప్పై ముహూర్తాలు కలిపితే ఒక రోజు-రాత్రి అవుతుంది.

త్రింశత్సంఖ్యైరహోరాత్రైర్మాసః పక్షద్వయాత్మకః

ముప్పై రోజు-రాత్రులు కలిపితే రెండు పక్షాలు కలిగిన ఒక నెల అవుతుంది.

జ్ఞేయం పిత్ర్యమహోరాత్రం మాసః కృష్ణసితాత్మకః

పితృదేవతల రోజు-రాత్రి అంటే ఒక నెల — అది కృష్ణపక్షం, శుక్లపక్షంతో కూడి ఉంటుంది అని తెలుసుకోవాలి.

మాసైస్తైరయనం షడ్భిర్వర్షం ద్వే చాయనం మతమ్ లౌకికేనైవ మానేన అబ్దో యో మానుషః స్మృతః

ఆ నెలలు ఆరు కలిస్తే ఒకాయనమవుతుంది. రెండు అయనాలు కలిపితే ఒక సంవత్సరం అవుతుంది. ఇలాంటి మానవ కాలమానం ప్రకారం, మనుష్య సంవత్సరాన్ని గుర్తిస్తారు.

ఏతద్దివ్యమహోరాత్రమితి శాస్త్రస్య నిశ్చయః దక్షిణం చాయనం రాత్రిస్తథోదగయనం దినమ్

ఇదే దైవిక రోజు-రాత్రి అని శాస్త్రాలు నిర్ణయించాయి. దక్షిణాయనం రాత్రి, ఉత్తరాయనం పగలు అని చెబుతారు.

మాసస్త్రింశదహోరాత్రైర్దివ్యో మానుషవత్స్మృతః సంవత్సరో ఽపి దేవానాం మాసైర్ద్వాదశభిస్తథా

ముప్పై రోజు-రాత్రులు కలిపితే ఒక దైవిక నెల అవుతుంది. అలాంటి పన్నెండు నెలలు కలిపితే దేవతల సంవత్సరం అవుతుంది.

త్రీణి వర్షశతాన్యేవ షష్టివర్షయుతాన్యపి దివ్యస్సంవత్సరో జ్ఞేయో మానుషేణ ప్రకీర్తితః

ఒక దైవిక సంవత్సరం అంటే మూడువందల అరవై మానవ సంవత్సరాలు అని ప్రజలు తెలుసుకుంటారు.

దివ్యేనైవ ప్రమాణేన యుగసంఖ్యా ప్రవర్తతే చత్వారి భారతే వర్షే యుగాని కవయో విదుః

ఈ దైవిక కాలమానం ప్రకారం యుగాల లెక్క కొనసాగుతుంది. భారతదేశంలో నాలుగు యుగాలు ఉన్నాయని మునులు తెలుసారు.

పూర్వం కృతయుగం నామ తతస్త్రేతా విధీయతే ద్వాపరం చ కలిశ్చైవ యుగాన్యేతాని కృత్స్నశః

మొదట కృతయుగం, తరువాత త్రేతాయుగం, ఆ తర్వాత ద్వాపరయుగం, చివరికి కలియుగం — ఇవే నాలుగు యుగాలు.

చత్వారి తు సహస్రాణి వర్షాణాం తత్కృతం యుగమ్ తస్య తావచ్ఛతీసంధ్యా సంధ్యాంశశ్చ తథావిధః

కృతయుగం నాలువేలు సంవత్సరాలు ఉంటుంది. దానికి శతాబ్దాల పాటు ఉదయం, సాయంకాలం కూడా ఉంటాయి.

ఇతరేషు ససంధ్యేషు ససంధ్యాంశేషు చ త్రిషు ఏకాపాయేన వర్తంతే సహస్రాణి శతాని చ

మిగతా మూడు యుగాల్లో, వాటి ఉదయ, సాయంకాలాల్లో కూడా, ప్రతి యుగం ముందు యుగం కంటే నాలుగవ వంతు తక్కువగా ఉంటుంది. వాటి సంవత్సరాలు, శతాబ్దాలు కూడా తగ్గిపోతాయి.

ఏతద్ద్వాదశసాహస్రం సాధికం చ చతుర్యుగమ్ చతుర్యుగసహస్రం యత్సంకల్ప ఇతి కథ్యతే

ఇలా నాలుగు యుగాలు కలిపితే పన్నెండు వేల (దైవిక) సంవత్సరాలు అవుతాయి. అలాంటి వెయ్యి నాలుగు-యుగాల సముదాయం 'కల్పం' అని అంటారు.

చతుర్యుగైకసప్తత్యా మనోరంతరముచ్యతే కల్పే చతుర్దశైకస్మిన్మనూనాం పరివృత్తయః

నలభై ఒకటి నాలుగు-యుగాలు కలిపితే ఒక మన్వంతరం అవుతుంది. ఒక కల్పంలో ఇలాంటి పద్నాలుగు మన్వంతరాలు ఉంటాయి.

ఏతేన క్రమయోగేన కల్పమన్వంతరాణి చ సప్రజాని వ్యతీతాని శతశో ఽథ సహస్రశః

ఈ క్రమంగా అనేక కల్పాలు, మన్వంతరాలు, వాటి సృష్టి-పుత్రులు వందల కొద్దీ, వేల కొద్దీ గడిచిపోయాయి.

అజ్ఞేయత్వాచ్చ సర్వేషామసంఖ్యేయతయా పునః శక్యో నైవానుపూర్వ్యాద్వై తేషాం వక్తుం సువిస్తరః

అవి తెలియనివి, లెక్కించలేనివి కావడం వల్ల, వాటన్నిటిని పూర్తిగా, క్రమంగా వివరించటం అసాధ్యం.

కల్పో నామ దివా ప్రోక్తో బ్రహ్మణో ఽవ్యక్తజన్మనః కల్పానాం వై సహస్రం చ బ్రాహ్మం వర్షమిహోచ్యతే

కల్పం అనేది అవ్యక్త జనుడైన బ్రహ్మదేవుని ఒక పగలు అని అంటారు. ఇక్కడ వెయ్యి కల్పాలు కలిసినదే బ్రహ్మదేవుని ఒక సంవత్సరం అని చెబుతారు.