శివపురాణమ్

క్షరం త్వవిద్యా హ్యమృతం విద్యేతి పరిగీయతే తే ఉభే ఈశతే యస్తు సో ఽన్యః ఖలు మహేశ్వరః

అజ్ఞానం నశించేది, జ్ఞానం అమరమైనది అని చెబుతారు. ఈ రెండింటినీ పాలించేవాడు నిజంగా మహేశ్వరుడే.

ఏకైకం బహుధా జాలం వికుర్వన్నేకవచ్చ యః సర్వాధిపత్యం కురుతే సృష్ట్వా సర్వాన్ ప్రతాపవాన్

ప్రతి ఒక్కదాన్ని అనేక రూపాల్లో ప్రదర్శిస్తూ, అయినా ఒక్కటిగా ఉండి, అన్నింటిని సృష్టించిన తర్వాత, పరమాధిపత్యంతో అన్నింటిని పాలిస్తాడు.

దిశ ఊర్ధ్వమధస్తిర్యక్ భాసయన్ భ్రాజతే స్వయమ్ యో నిఃస్వభావాదప్యేకో వరేణ్యస్త్వధితిష్ఠతి

తానే వెలిగుతూ, పైకి, కిందకి, అడ్డంగా అన్ని దిశలను ప్రకాశింపజేస్తాడు. స్వభావం లేకపోయినా, ఆ ఉత్తముడు ఒక్కడే నిలిచి ఉంటాడు.

స్వభావవాచకాన్ సర్వాన్ వాచ్యాంశ్చ పరిణామయన్ గుణాంశ్చ భోగ్యభోక్తృత్వే తద్విశ్వమధితిష్ఠతి

స్వభావాన్ని సూచించే అన్ని పదాలను, వాటి అర్థాలను, లక్షణాలను, అనుభవించేవాడినీ, అనుభవించబడేదాన్ని కూడా మారుస్తూ, ఆయన ఈ విశ్వాన్ని వ్యాపించి ఉంటాడు.

తే వై గుహ్యోపణిషది గూఢం బ్రహ్మ పరాత్పరమ్ బ్రహ్మయోనిం జగత్పూర్వం విదుర్దేవా మహర్షయః

దేవతలు, మహర్షులు, బ్రహ్మకు మూలమైన, జగత్తుకు ఆదిగా ఉన్న ఆ పరాత్పర బ్రహ్మను, రహస్యమైన ఉపనిషత్తులో దాగి ఉన్నదిగా తెలుసుకుంటారు.

భావగ్రాహ్యమనీహాఖ్యం భావాభావకరం శివమ్ కలాసర్గకరం దేవం యే విదుస్తే జహుస్తనుమ్

శివుని నిజ స్వరూపాన్ని, అనుభవంతో గ్రహించదగినవాడని, ఆశలేనివాడని, సృష్టి-లయాలను కలిగించేవాడని, కాలాన్ని విభజించేవాడని ఎవరెవరు తెలుసుకుంటారో వారు ఈ శరీరాన్ని వదిలిపెడతారు.

స్వభావమేకే మన్యంతే కాలమేకే విమోహితాః దేవస్య మహిమా హ్యేష యేనేదం భ్రామ్యతే జగత్

కొంతమంది మాయలో పడి, ప్రకృతినే పరమమని భావిస్తారు; మరికొంతమంది కాలాన్నే అంతమని అనుకుంటారు. కానీ ఈ జగత్తు తిరుగడమంతా దేవుని మహిమ వల్లే జరుగుతుంది.

యేనేదమావృతం నిత్యం కాలకాలాత్మనా యతః తేనేరితమిదం కర్మ భూతైః సహ వివర్తతే

ఈ జగత్తు ఎప్పుడూ ఆయన వల్లే ఆవృతమై ఉంటుంది. ఆయన కాలానికి అతీతుడు. ఆయన వల్లే ఈ కార్యం జరుగుతుంది; భూతాలతో కలసి మార్పు చెందుతుంది.

తత్కర్మ భూయశః కృత్వా వినివృత్య చ భూయశః తత్త్వస్య సహ తత్త్వేన యోగం చాపి సమేత్య వై

ఆ కార్యాన్ని పునఃపునః చేయడం, మళ్లీ దానిని వదిలిపెట్టడం ద్వారా, తన అసలైన తత్వంతో కలిసే యోగాన్ని పొందుతాడు.

అష్టాభిశ్చ త్రిభిశ్చైవం ద్వాభ్యాం చైకేన వా పునః కాలేనాత్మగుణైశ్చాపి కృత్స్నమేవ జగత్ స్వయమ్

ఎనిమిది, మూడు, రెండు, ఒక్కటి ఇలా కాలం, ఆత్మగుణాల ద్వారా, ఈ మొత్తం జగత్తు ఆయన వల్లే వెలువడుతుంది.

గుణైరారభ్య కర్మాణి స్వభావాదీని యోజయేత్ తేషామభావే నాశః స్యాత్కృతస్యాపి చ కర్మణః

గుణాల ద్వారా కర్మలు, ప్రకృతి మొదలైన వాటితో కలిపి జరుగుతాయి. అవి లేకపోతే, చేసిన కర్మలు కూడా నశించిపోతాయి.

కర్మక్షయే పునశ్చాన్యత్తతో యాతి స తత్త్వతః స ఏవాదిస్స్వయం యోగనిమిత్తం భోక్తృభోగయోః

కర్మలు తీరిన తర్వాత, మరొకటి వస్తుంది; ఇలా తత్వాన్ని అనుసరించి సాగుతాడు. ఆయనే ఆది, అనుభవించేవాడు-అనుభవానికి కారణం కూడా ఆయనే.

పరస్త్రికాలాదకలస్స ఏవ పరమేశ్వరః సర్వవిత్ త్రిగుణాధీశో బ్రహ్మసాక్షాత్పరాత్పరః

అయన కాలమునకు అతీతుడు, కాలరహితుడు, పరమేశ్వరుడు, అన్నిటిని తెలిసినవాడు, మూడు గుణాలకు అధిపతి, బ్రహ్మ స్వరూపుడు, అత్యున్నతుడు.

తం విశ్వరూపమభవం భవమీడ్యం ప్రజాపతిమ్ దేవదేవం జగత్పూజ్యం స్వచిత్తస్థముపాస్మహే

సృష్టికర్తను, అవిర్భావ-తిరోభావానికి మూలమైనవాడిని, అందరికి ఆరాధ్యుడైన దేవదేవునిని, జగత్తు పూజించే వాడిని, మన మనస్సులో నివసించే వాడిని మేము భక్తితో ఆరాధిస్తాము.

కాలాదిభిః పరో యస్మాత్ప్రపఞ్చః పరివర్తతే ధర్మావహం పాపనుదం భోగేశం విశ్వధామ చ

కాలాది కారణాల వల్ల జగత్తు మార్పులకు లోనవుతుంది. ధర్మాన్ని ప్రసాదించే, పాపాన్ని తొలగించే, అనుభూతికి అధిపతిగా, జగత్తుకు నిలయంగా ఉన్న దేవుని మేము ఆరాధిస్తాము.

తమీశ్వరాణాం పరమం మహేశ్వరం తం దేవతానాం పరమం చ దైవతమ్ పతిం పతీనాం పరమం పరస్తాద్విదామ దేవం భువనేశ్వరేశ్వరమ్

ఇశ్వరులలో శ్రేష్ఠుడు, మహేశ్వరుడు, దేవతలలో అత్యున్నతుడు, అధిపతుల అధిపతి, అందరి కంటే పైవాడు, భువనాధిపతిని మేము తెలుసుకుంటాము.

న తస్య విద్యేత కార్యం కారణం చ న విద్యతే న తత్సమో ఽధికశ్చాపి క్వచిజ్జగతి దృశ్యతే

ఆయనకు చేయవలసిన పని లేదు, కారణం లేదు; ఈ లోకంలో ఆయనకు సమానమైనవాడు లేదా మించినవాడు ఎవరూ లేరు.

పరాస్య వివిధా శక్తిః శ్రుతౌ స్వాభావికీ శ్రుతా జ్ఞానం బలం క్రియా చైవ యాభ్యో విశ్వమిదం కృతమ్

ఆయనకు అనేక విధాలైన, సహజమైన పరాశక్తులు ఉన్నాయి. అవే జ్ఞానం, బలం, క్రియ. వాటివల్లే ఈ విశ్వం సృష్టించబడింది.

తస్యాస్తి పతిః కశ్చిన్నైవ లింగం న చేశితా కారణం కారణానాం చ స తేషామధిపాధిపః

ఆయనకు యజమాని లేడు, గుర్తింపు లేదు, పాలకుడు లేడు; ఆయనే కారణాలకూ కారణం, వాటి అధిపతులకూ అధిపతి.

న చాస్య జనితా కశ్చిన్న చ జన్మ కుతశ్చన న జన్మహేతవస్తద్వన్మలమాయాదిసంజ్ఞకాః

ఆయనకు సృష్టికర్త లేడు, ఎక్కడినుంచీ జన్మించలేదు; జన్మానికి కారణమయ్యే మలము, మాయ వంటి వాటూ లేవు.

స ఏకస్సర్వభూతేషు గూఢో వ్యాప్తశ్చ విశ్వతః సర్వభూతాంతరాత్మా చ ధర్మాధ్యక్షస్స కథ్యతే

ఆయనే ఒక్కరే అన్ని భూతాలలో అంతర్లీనంగా, అంతటా వ్యాపించి ఉన్నాడు; అన్ని భూతాలకు అంతర్యామి, ధర్మానికి అధికారి అని పిలవబడతాడు.

సర్వభూతాధివాసశ్చ సాక్షీ చేతా చ నిర్గుణః ఏకో వశీ నిష్క్రియాణాం బహూనాం వివశాత్మనామ్

అన్ని భూతాలకు నివాసస్థానమైనవాడు, సాక్షి, చైతన్యమూర్తి, గుణరహితుడు; క్రియలేని వారిలో ఏకైక అధిపతి, బంధనంలో ఉన్న అనేకజీవుల్లో స్వతంత్రాత్మ.

నిత్యానామప్యసౌ నిత్యశ్చేతనానాం చ చేతనః ఏకో బహూనాం చాకామః కామానీశః ప్రయచ్ఛతి

నిత్యులలో నిత్యుడు, చైతన్యులలో చైతన్యుడు; అనేకమందిలో ఒక్కరైనవాడు, కోరికలేనివాడైనా, అందరికీ కోరికలను అనుగ్రహించేవాడు.

సాంఖ్యయోగాధిగమ్యం యత్కారణం జగతాం పతిమ్ జ్ఞాత్వా దేవం పశుః పాశైస్సర్వైరేవ విముచ్యతే

సాంక్యయోగాల ద్వారా లోకాలకు అధిపతిగా ఉన్న ఆ కారణాన్ని తెలుసుకుని, ఆ దేవుడిని గ్రహించినవాడు అన్ని బంధనాల నుంచి విముక్తి పొందుతాడు.

విశ్వకృద్విశ్వవిత్స్వాత్మయోనిజ్ఞః కాలకృద్గుణీ ప్రధానః క్షేత్రజ్ఞపతిర్గుణేశః పాశమోచకః

ఆయన జగత్తును సృష్టించేవాడు, జగత్తును తెలిసినవాడు, తనంతట తానే జన్మించినవాడు, మూలాలను తెలిసినవాడు, కాలాన్ని సృష్టించేవాడు, గుణాలతో కూడినవాడు, ప్రాధాన్యమైనవాడు, క్షేత్రజ్ఞునికి అధిపతివాడు, గుణాలకు అధిపతి, బంధనాలను తొలగించేవాడు.

బ్రహ్మాణం విదధే పూర్వం వేదాంశ్చోపాదిశత్స్వయమ్ యో దేవస్తమహం బుద్ధ్వా స్వాత్మబుద్ధిప్రసాదతః

బ్రహ్మను ముందుగా సృష్టించి, వేదాలను తానే బోధించిన ఆ దేవుడిని నా స్వబుద్ధి ప్రకాశంతో తెలుసుకున్నాను.

ముముక్షురస్మాత్సంసారాత్ప్రపద్యే శరణం శివమ్ నిష్ఫలం నిష్క్రియం శాంతం నిరవద్యం నిరంజనమ్

ఈ సంసార బంధనాల నుంచి విముక్తి కావాలని కోరుతూ, ఫలరహితుడైన, క్రియలేని, శాంతుడైన, నిందలేని, మలినతలేని శివుని ఆశ్రయంగా తీసుకుంటాను.

అమృతస్య పరం సేతుం దగ్ధేంధనమివానిలమ్ యదా చర్మవదాకాశం వేష్టయిష్యంతి మానవాః

అమృతత్వానికి పరమమైన వంతెనవాడు, కాలిపోయిన ఇంధనానికి గాలి లాంటివాడు; మనుషులు ఆకాశాన్ని చర్మంతో కప్పాలని ప్రయత్నించినప్పుడు,

తదా శివమవిజ్ఞాయ దుఃఖస్యాంతో భవిష్యతి

అప్పుడు శివుని తెలియకపోతే, బాధలకు అంతం కలుగుతుంది.