శివపురాణమ్

నైవాయం చక్షుషా గ్రాహ్యో నాపరైరిన్ద్రియైరపి

అతడిని కన్నుతో గానీ, ఇతర ఇంద్రియాలతో గానీ పట్టుకోలేరు.

న చ స్త్రీ న పుమానేష నైవ చాపి నపుంసకః నైవోర్ధ్వం నాపి తిర్యక్ నాధస్తాన్న కుతశ్చన

అతడు స్త్రీ కాదు, పురుషుడు కాదు, నపుంసకుడు కూడా కాదు. అతడు పైకి కాదు, అడ్డంగా కాదు, కిందా కాదు, ఎక్కడి నుండీ కాదు.

అశరీరం శరీరేషు చలేషు స్థాణుమవ్యయమ్ సదా పశ్యతి తం ధీరో నరః ప్రత్యవమర్శనాత్

శరీరం లేనివాడు అయినా, అన్ని శరీరాల్లో ఉండే, చలించేవాటిలోనూ, నిశ్చలమైన వాటిలోనూ ఉండే, నశించని వాడిని ధీరుడు అంతర్గతంగా తాను తెలుసుకుంటూ ఎప్పుడూ చూస్తుంటాడు.

కిమత్ర బహునోక్తేన పురుషో దేహతః పృథక్ అపృథగ్యే తు పశ్యంతి హ్యసమ్యక్తేషు దర్శనమ్

ఇంకా ఎక్కువగా చెప్పాల్సిన అవసరం లేదు. ఆ వ్యక్తి శరీరానికి వేరు. ఈ వేర్పాటు చూడని వారు తప్పుగా అర్థం చేసుకుంటారు.

యచ్ఛరీరమిదం ప్రోక్తం పురుషస్య తతః పరమ్ అశుద్ధమవశం దుఃఖమధ్రువం న చ విద్యతే

ఈ శరీరం వ్యక్తికి చెందిందని అంటారు. కానీ ఇది అపవిత్రం, బలహీనమైనది, బాధతో కూడినది, నిలకడలేనిది — నిజమైన ఆత్మ కాదు.

విపదాం వీజభూతేన పురుషస్తేన సంయుతః సుఖీ దుఃఖీ చ మూఢశ్చ భవతి స్వేన కర్మణా

అనర్థాల విత్తనంతో కలిసినప్పుడు, వ్యక్తి తన స్వంత కర్మ వల్ల సంతోషంగా, దుఃఖంగా, లేక మూర్ఖుడిగా మారతాడు.

అద్భిరాప్లవితం క్షేత్రం జనయత్యంకురం యథా ఆజ్ఞానాత్ప్లావితం కర్మ దేహం జనయతే తథా

నీటితో తడిపిన పొలంలో మొక్క మొలిచినట్టు, అజ్ఞానంతో కలిసిన కర్మ శరీరాన్ని కలిగిస్తుంది.

అత్యంతమసుఖావాసాస్స్మృతాశ్చైకాంతమృత్యవః అనాగతా అతీతాశ్చ తనవో ఽస్య సహస్రశః

అత్యంత సుఖమయమైన వాసస్థలాలు, పూర్తిగా ముగిసిపోయే మరణాలు — ఇవన్నీ, గతంలోనివి, రాబోయేవి, అతనికి వేలాది శరీరాలుగా ఉంటాయి.

ఆగత్యాగత్య శీర్ణేషు శరీరేషు శరీరిణః అత్యంతవసతిః క్వాపి న కేనాపి చ లభ్యతే

పుట్టి, మరణించి, శరీరాలు క్షీణించిన తర్వాత, ఆత్మ ఎక్కడా శాశ్వత నివాసాన్ని పొందదు.

ఛాదితశ్చ వియుక్తశ్చ శరీరైరేషు లక్ష్యతే చంద్రబింబవదాకాశే తరలైరభ్రసంచయైః

శరీరాలతో మరుగై, వేరుపడి, ఆత్మ ఆకాశంలో మేఘాల మధ్య కనిపించే చంద్రబింబంలా కనిపిస్తుంది.

అనేకదేహభేదేన భిన్నా వృత్తిరిహాత్మనః అష్టాపదపరిక్షేపే హ్యక్షముద్రేవ లక్ష్యతే

ఇక్కడ, అనేక శరీరాల వేర్వేరు రూపాల వల్ల ఆత్మ యొక్క క్రియలు వేర్వేరుగా కనిపిస్తాయి. అది చదరంగ బోర్డులో గుడ్డి గతి మారినట్లు ఉంటుంది.

నైవాస్య భవితా కశ్చిన్నాసౌ భవతి కస్యచిత్ పథి సంగమ ఏవాయం దారైః పుత్రైశ్చ బంధుభిః

ఎవరూ ఎవరికీ సొంతం కారు, ఎవ్వరూ ఎవరి దారి కాదు. భార్యలు, కుమారులు, బంధువులతో కలిసే ఈ జీవితం కూడా యాదృచ్ఛికంగా కలిసినదే.

యథా కాష్ఠం చ కాష్ఠం చ సమేయాతాం మహోదధౌ సమేత్య చ వ్యపేయాతాం తద్వద్భూతసమాగమః

ఎలా ఒక చెక్క ముక్క మరొక చెక్క ముక్కను విస్తారమైన సముద్రంలో కలిసిపోతుందో, కలిసిన తర్వాత విడిపోతుందో, అలాగే జీవుల కలయిక కూడా అంతే.

స పశ్యతి శరీరం తచ్ఛరీరం తన్న పశ్యతి తౌ పశ్యతి పరః కశ్చిత్తావుభౌ తం న పశ్యతః

ఒకడు ఆ శరీరాన్ని చూస్తాడు, కానీ ఆ శరీరం చూడదు. ఇంకొకడు ఇద్దరినీ చూస్తాడు, కానీ వారు అతన్ని చూడరు.

బ్రహ్మాద్యాః స్థావరాంతశ్చ పశవః పరికీర్తితాః పశూనామేవ సర్వేషాం ప్రోక్తమేతన్నిదర్శనమ్

బ్రహ్మ నుండి స్థావరాల వరకు అందరూ పశువులుగా పిలవబడతారు. ఈ ఉపమానం అన్ని జీవులకు వర్తిస్తుంది.

స ఏష బధ్యతే పాశైః సుఖదుఃఖాశనః పశుః లీలాసాధనభూతో య ఈశ్వరస్యేతి సూరయః

ఈ జీవుడు బంధనాలతో కట్టబడి, సుఖదుఃఖాలను అనుభవిస్తూ, పరమేశ్వరుని ఆటలో ఒక సాధనంగా ఉంటాడు అని పండితులు చెబుతున్నారు.

అజ్ఞో జంతురనీశో ఽయమాత్మనస్సుఖదుఃఖయోః ఈశ్వరప్రేరితో గచ్ఛేత్స్వర్గం వా శ్వభ్రమేవ వా

ఈ అజ్ఞాని ప్రాణి తన సుఖదుఃఖాలపై అధికారములేని వాడు. పరమేశ్వరుని ప్రేరణతో స్వర్గానికైనా, నరకానికైనా పోతాడు.

ఇత్యాకర్ణ్యానిలవచో మునయః ప్రీతమానసాః ప్రోచుః ప్రణమ్య తం వాయుం శైవాగమవిచక్షణమ్

వాయువు మాటలు విని, మునులు ఆనందంతో మనసుతో ఆ వాయువుని నమస్కరించి, శైవమార్గంలో నిపుణుడైన వానికి ఇలా పలికారు.

యో ఽయం పశురితి ప్రోక్తో యశ్చ పాశ ఉదాహృతః అభ్యాం విలక్షణః కశ్చిత్కోయమస్తి తయోః పతిః

ఈ జీవుడిని పశువు అంటారు, బంధనాలను పాశం అంటారు. వీరిద్దరికి అధిపతిగా వేరుగా ఉన్నవాడు ఎవరు?

అస్తి కశ్చిదపర్యంతరమణీయగుణాశ్రయః పతిర్విశ్వస్య నిర్మాతా పశుపాశవిమోచనః

ఎందరో అందమైన గుణాల నివాసమైనవాడు ఉన్నాడు. ఆయన ఈ జగత్తుకు కర్త, పరమేశ్వరుడు, పశువులను బంధనాల నుండి విముక్తి చేసేవాడు.

అభావే తస్య విశ్వస్య సృష్టిరేషా కథం భవేత్ అచేతనత్వాదజ్ఞానాదనయోః పశుపాశయోః

ఆయన లేకపోతే ఈ సృష్టి ఎలా జరుగుతుంది? ఎందుకంటే పశువూ, బంధమూ రెండూ జ్ఞానం లేని, చైతన్యం లేని వాటే.

ప్రధానపరమాణ్వాది యావత్కించిదచేతనమ్ తత్కర్తృకం స్వయం దృష్టం బుద్ధిమత్కారణం వినా

ప్రధానం నుండి అణువు వరకూ ఏదైనా చైతన్యం లేని వస్తువు, అది జ్ఞానమున్న కారణం లేకుండా స్వతహాగా ఏ పని చేయదు.

జగచ్చ కర్తృసాపేక్షం కార్యం సావయవం యతః తస్మాత్కార్యస్య కర్తృత్వం పత్యుర్న పశుపాశయోః

ఈ జగత్తు ఒక ఫలితంగా, కర్త ఆధీనంగా, భాగాలుగా ఏర్పడింది. అందువల్ల కర్తగా ఉండే హక్కు పరమేశ్వరునికే, పశువులకు లేదా బంధనాలకు కాదు.

పశోరపి చ కర్తృత్వం పత్యుః ప్రేరణపూర్వకమ్ అయథాకరణజ్ఞానమంధస్య గమనం యథా

గొర్రె లేదా పశువు కూడా యజమాని ప్రేరణతోనే పని చేస్తుంది. అంధుడు ఎవరో చూపించకపోతే ఎలా నడవలేడో, అలాగే యజమాని సహాయం లేకుండా పశువు ఏదీ చేయలేను.

ఆత్మానం చ పృథఙ్మత్వా ప్రేరితారం తతః పృథక్ అసౌ జుష్టస్తతస్తేన హ్యమృతత్వాయ కల్పతే

మన ఆత్మను ప్రేరేపించే వాడిని వేరుగా గుర్తించి, ఆయన అనుగ్రహం పొందినవాడు అమృతత్వానికి అర్హుడవుతాడు.

పశోః పాశస్య పత్యుశ్చ తత్త్వతో ఽస్తి పదం పరమ్ బ్రహ్మవిత్తద్విదిత్వైవ యోనిముక్తో భవిష్యతి

పశువు, బంధనాలు, యజమాని — వీటన్నింటికీ నిజంగా ఒక పరమ స్థితి ఉంది. దాన్ని తెలుసుకున్న బ్రహ్మవేత్త పునర్జన్మ బంధనాల నుంచి విముక్తుడవుతాడు.

సంయుక్తమేతద్ద్వితయం క్షరమక్షరమేవ చ వ్యక్తావ్యక్తం బిభర్తీశో విశ్వం విశ్వవిమోచకః

క్షరమూ, అక్షరమూ — వీటిద్దూ కలిసే ఉన్నాయి. వ్యక్తమూ, అవ్యక్తమూ కూడా. ఈ విశ్వాన్ని పోషిస్తూ, అందరికీ విమోచనాన్ని ఇచ్చే వాడు పరమేశ్వరుడు.

భోక్తా భోగ్యం ప్రేరయితా మంతవ్యం త్రివిధం స్మృతమ్ నాతః పరం విజానద్భిర్వేదితవ్యం హి కించనః

భోగించేవాడు, భోగ్యమైనది, ప్రేరేపించేవాడు — ఈ మూడింటిని తెలుసుకోవాలి. వీటికి మించినదేదీ తెలుసుకోవాల్సిన అవసరం లేదు అని జ్ఞానులు భావించాలి.

తిలేషు వా యథా తైలం దధ్ని వా సర్పిరర్పితమ్ యథాపః స్రోతసి వ్యాప్తా యథారణ్యాం హుతాశనః

ఎలా నువ్వులలో నూనె ఉంటుంది, పెరుగులో నెయ్యి దాగి ఉంటుంది, నీరు ప్రవాహంలో వ్యాపించి ఉంటుంది, కట్టలో అగ్ని దాగి ఉంటుంది,