శివపురాణమ్

భోగః కర్మవినాశాయ భోగమవ్యక్తముచ్యతే బాహ్యాంతఃకరణద్వారం శరీరం భోగసాధనమ్

అనుభవం కర్మాన్ని నశింపజేయడానికి ఉంటుంది. అవ్యక్తాన్ని అనుభవస్థలం అంటారు. బాహ్య, అంతఃకరణాల ద్వారా శరీరమే అనుభవానికి సాధనం.

భావాతిశయలబ్ధేన ప్రసాదేన మలక్షయః క్షీణే చాత్మమలే తస్మిన్ పుమాఞ్చ్ఛివసమో భవేత్

మనస్సులో ఉన్న విశేషమైన స్థితి వల్ల దయ కలిగి మలము పోతుంది. ఆ మలము పోయినప్పుడు ఆ మనిషి శివునితో సమానంగా మారిపోతాడు.

కలాదిపఞ్చతత్త్వానాం కిం కర్మ పృథగుచ్యతే భోక్తేతి పురుషశ్చేతి యేనాత్మా వ్యపదిశ్యతే

కలాది ఐదు తత్త్వాలకు కర్మం ఏమిటి, అది ఎలా వేరుచేయబడుతుంది? అనుభవించే వాడిని ఎవరు అంటారు, పురుషుడు ఎవరు, ఆత్మను ఎవరు సూచిస్తారు?

కిమాత్మకం తదవ్యక్తం కేనాకారేణ భుజ్యతే కిం తస్య శరణం భుక్తౌ శరీరం చ కిముచ్యతే

ఆ అవ్యక్తం స్వభావం ఏమిటి, అది ఏ రూపంలో అనుభవించబడుతుంది? అనుభవంలో దానికి ఆశ్రయం ఏమిటి, శరీరం అని ఏది అంటారు?

దిక్క్రియావ్యంజకా విద్యా కాలో రాగః ప్రవర్తకః కాలో ఽవచ్ఛేదకస్తత్ర నియతిస్తు నియామికా

విద్య దిక్కును, క్రియను తెలియజేస్తుంది. కాలం రాగాన్ని ప్రారంభిస్తుంది. అక్కడ కాలమే పరిమితిని చూపుతుంది, నియతి నియంత్రణ చేస్తుంది.

అవ్యక్తం కారణం యత్తత్త్రిగుణం ప్రభవాప్యయమ్ ప్రధానం ప్రకృతిశ్చేతి యదాహుస్తత్త్వచింతకాః

అవ్యక్తమే కారణం, అది మూడు గుణాలతో కూడి, సృష్టికి ఆదిగా, లయానికి కారణంగా ఉంటుంది. దాన్ని ప్రధానము, ప్రకృతి అని తత్త్వాలను ఆలోచించే వారు అంటారు.

కలాతస్తదభివ్యక్తమనభివ్యక్తలక్షణమ్ సుఖదుఃఖవిమోహాత్మా భుజ్యతే గుణవాంస్త్రిధా

కలా వల్ల అవ్యక్త లక్షణంతో కూడిన వ్యక్తి ఉత్పన్నమవుతుంది. అది సుఖం, దుఃఖం, మోహంతో కూడి, గుణాలు ఉన్నవారు దాన్ని మూడు విధాలుగా అనుభవిస్తారు.

సత్త్వం రజస్తమ ఇతి గుణాః ప్రకృతిసంభవాః ప్రకృతౌ సూక్ష్మరూపేణ తిలే తైలమివ స్థితాః

సత్త్వం, రజస్సు, తమస్సు అనే గుణాలు ప్రకృతి నుండి ఉద్భవిస్తాయి. అవి ప్రకృతిలో నూనె తిలల్లో ఉండేలా సూక్ష్మంగా ఉంటాయి.

సుఖం చ సుఖహేతుశ్చ సమాసాత్సాత్త్వికం స్మృతమ్ రాజసం తద్విపర్యాసాత్స్తంభమోహౌ తు తామసౌ

సుఖం, సుఖానికి కారణం సాధారణంగా సాత్వికంగా ఉంటాయి. వాటికి విరుద్ధమైనవి రాజసం. స్థంభం, మోహం మాత్రం తామసమైనవి.

సాత్త్విక్యూర్ధ్వగతిః ప్రోక్తా తామసీ స్యాదధోగతిః మధ్యమా తు గతిర్యా సా రాజసీ పరిపఠ్యతే

పైకి పోయే గతి సాత్వికం అని అంటారు. కిందికి పోయే గతి తామసం. మధ్యలో ఉండే గతి రాజసం అని చెప్పబడింది.

తన్మాత్రాపఞ్చకం చైవ భూతపఞ్చకమేవ చ జ్ఞానేంద్రియాణి పఞ్చైక్యం పఞ్చ కర్మేన్ద్రియాణి చ

ఐదు తన్మాత్రలు, ఐదు భూతాలు, ఐదు జ్ఞానేంద్రియాలు, ఐదు కర్మేంద్రియాలు — ఇవన్నీ వివరించబడ్డాయి.

ప్రధానబుద్ధ్యహంకారమనాంసి చ చతుష్టయమ్ సమాసాదేవమవ్యక్తం సవికారముదాహృతమ్

ప్రధానం, బుద్ధి, అహంకారం, మనస్సు — ఈ నాలుగు కలిపి అవ్యక్తం, వికారాలతో కూడినదిగా సంక్షిప్తంగా చెప్పబడింది.

తత్కారణదశాపన్నమవ్యక్తమితి కథ్యతే వ్యక్తం కార్యదశాపన్నం శరీరాదిఘటాదివత్

కారణ స్థితిలో ఉన్నప్పుడు దాన్ని అవ్యక్తం అంటారు. ఫలిత స్థితిలో ఉన్నప్పుడు దాన్ని వ్యక్తం అంటారు, అది శరీరం, మట్టి పాత్ర వంటి వాటిలా ఉంటుంది.

యథా ఘటాదికం కార్యం మృదాదేర్నాతిభిద్యతే శరీరాది తథా వ్యక్తమవ్యక్తాన్నాతిభిద్యతే

మట్టి మొదలైన వాటితో గడప, పాత్రలు వేరు కాదు కదా. అలాగే శరీరం మొదలైన ప్రతిఫలితాలు కూడా అవ్యక్తమైన మూలం నుండి పూర్తిగా వేరుగా ఉండవు.

తస్మాదవ్యక్తమేవైక్యకారణం కరణాని చ శరీరం చ తదాధారం తద్భోగ్యం చాపి నేతరత్

అందుచేత, అవ్యక్తమే ఒకటే కారణం. ఇంద్రియాలు, శరీరం ఇవన్నీ దానికి ఆధారం, అనుభవించదగినవి కూడా అవే — వేరే ఏదీ కాదు.

బుద్ధీన్ద్రియశరీరేభ్యో వ్యతిరేకస్య కస్యచిత్ ఆత్మశబ్దాభిధేయస్య వస్తుతో ఽపి కుతః స్థితిః

బుద్ధి, ఇంద్రియాలు, శరీరం వీటి నుండి వేరుగా 'ఆత్మ' అనే పదంతో చెప్పబడే దానికి నిజంగా ఎక్కడ స్థానం ఉంటుంది?

బుద్ధీన్ద్రియశరీరేభ్యో వ్యతిరేకో విభోర్ధ్రువమ్ అస్త్యేవ కశ్చిదాత్మేతి హేతుస్తత్ర సుదుర్గమః

అయితే, బుద్ధి, ఇంద్రియాలు, శరీరం వీటి నుండి ఆత్మకు కొంత వేర్పాటు ఉన్నదీ నిజమే. కానీ, ఆ వేర్పాటు కారణం తెలుసుకోవడం చాలా కష్టం.

బుద్ధీన్ద్రియశరీరాణాం నాత్మతా సద్భిరిష్యతే స్మృతేరనియతజ్ఞానాదయావద్దేహవేదనాత్

బుద్ధి, ఇంద్రియాలు, శరీరాలే ఆత్మ అని జ్ఞానులు ఒప్పుకోరు. ఎందుకంటే జ్ఞాపకం, జ్ఞానం మొదలైనవి శాశ్వతంగా ఉండవు, అవి శరీర భావన ఉన్నంత కాలమే ఉంటాయి.

అతః స్మర్తానుభూతానామశేషజ్ఞేయగోచరః అన్తర్యామీతి వేదేషు వేదాంతేషు చ గీయతే

అందుకే, జ్ఞాపకం, అనుభవం అయిన ప్రతిదానికీ అంతర్యామిగా ఉండే, తెలిసే అన్నీ విషయాలకు ఆధారంగా ఉండే వాడిని వేదాల్లో, వేదాంతాల్లో 'అంతర్యామి' అని పిలుస్తారు.

సర్వం తత్ర స సర్వత్ర వ్యాప్య తిష్ఠతి శాశ్వతః తథాపి క్వాపి కేనాపి వ్యక్తమేష న దృశ్యతే

అతడు అన్నింటిలోను, ఎక్కడైనా, ఎప్పటికీ వ్యాపించి నిలిచివుంటాడు. అయినా, ఎవరికీ ఎక్కడా స్పష్టంగా కనిపించడు.

నైవాయం చక్షుషా గ్రాహ్యో నాపరైరిన్ద్రియైరపి

అతడిని కన్నుతో గానీ, ఇతర ఇంద్రియాలతో గానీ పట్టుకోలేరు.

న చ స్త్రీ న పుమానేష నైవ చాపి నపుంసకః నైవోర్ధ్వం నాపి తిర్యక్ నాధస్తాన్న కుతశ్చన

అతడు స్త్రీ కాదు, పురుషుడు కాదు, నపుంసకుడు కూడా కాదు. అతడు పైకి కాదు, అడ్డంగా కాదు, కిందా కాదు, ఎక్కడి నుండీ కాదు.

అశరీరం శరీరేషు చలేషు స్థాణుమవ్యయమ్ సదా పశ్యతి తం ధీరో నరః ప్రత్యవమర్శనాత్

శరీరం లేనివాడు అయినా, అన్ని శరీరాల్లో ఉండే, చలించేవాటిలోనూ, నిశ్చలమైన వాటిలోనూ ఉండే, నశించని వాడిని ధీరుడు అంతర్గతంగా తాను తెలుసుకుంటూ ఎప్పుడూ చూస్తుంటాడు.

కిమత్ర బహునోక్తేన పురుషో దేహతః పృథక్ అపృథగ్యే తు పశ్యంతి హ్యసమ్యక్తేషు దర్శనమ్

ఇంకా ఎక్కువగా చెప్పాల్సిన అవసరం లేదు. ఆ వ్యక్తి శరీరానికి వేరు. ఈ వేర్పాటు చూడని వారు తప్పుగా అర్థం చేసుకుంటారు.

యచ్ఛరీరమిదం ప్రోక్తం పురుషస్య తతః పరమ్ అశుద్ధమవశం దుఃఖమధ్రువం న చ విద్యతే

ఈ శరీరం వ్యక్తికి చెందిందని అంటారు. కానీ ఇది అపవిత్రం, బలహీనమైనది, బాధతో కూడినది, నిలకడలేనిది — నిజమైన ఆత్మ కాదు.

విపదాం వీజభూతేన పురుషస్తేన సంయుతః సుఖీ దుఃఖీ చ మూఢశ్చ భవతి స్వేన కర్మణా

అనర్థాల విత్తనంతో కలిసినప్పుడు, వ్యక్తి తన స్వంత కర్మ వల్ల సంతోషంగా, దుఃఖంగా, లేక మూర్ఖుడిగా మారతాడు.

అద్భిరాప్లవితం క్షేత్రం జనయత్యంకురం యథా ఆజ్ఞానాత్ప్లావితం కర్మ దేహం జనయతే తథా

నీటితో తడిపిన పొలంలో మొక్క మొలిచినట్టు, అజ్ఞానంతో కలిసిన కర్మ శరీరాన్ని కలిగిస్తుంది.

అత్యంతమసుఖావాసాస్స్మృతాశ్చైకాంతమృత్యవః అనాగతా అతీతాశ్చ తనవో ఽస్య సహస్రశః

అత్యంత సుఖమయమైన వాసస్థలాలు, పూర్తిగా ముగిసిపోయే మరణాలు — ఇవన్నీ, గతంలోనివి, రాబోయేవి, అతనికి వేలాది శరీరాలుగా ఉంటాయి.

ఆగత్యాగత్య శీర్ణేషు శరీరేషు శరీరిణః అత్యంతవసతిః క్వాపి న కేనాపి చ లభ్యతే

పుట్టి, మరణించి, శరీరాలు క్షీణించిన తర్వాత, ఆత్మ ఎక్కడా శాశ్వత నివాసాన్ని పొందదు.