శివపురాణమ్

కైషా ప్రకృతిరిత్యుక్తా క ఏష పురుషో మతః అనయోః కేన సమ్బన్ధః కోయం ప్రేరక ఈశ్వరః

ఈ ప్రకృతి ఏమిటి? పురుషుడు ఎవరు? వీరిద్దరి మధ్య సంబంధం ఏమిటి? వీరిని ప్రేరేపించేవాడు ఎవరు?

మాయా ప్రకృతిరుద్దిష్టా పురుషో మాయయా వృతః సంబన్ధో మూలకర్మభ్యాం శివః ప్రేరక ఈశ్వరః

మాయనే ప్రకృతిగా చెప్పబడింది. పురుషుడు మాయతో ఆవృతుడవుతాడు. వారి సంబంధం మూలకర్మల వల్ల. శివుడు ప్రేరేపించే ఇశ్వరుడు.

కేయం మాయా సమా ఖ్యాతా కింరూపో మాయయా వృతః మూలం కీదృక్ కుతో వాస్య కిం శివత్వం కుతశ్శివః

ఈ మాయ ఏమిటి? దాని స్వరూపం ఎలా ఉంటుంది? మాయతో ఎలా ఆవృతుడవుతారు? దాని మూలం ఏమిటి, అది ఎక్కడి నుంచి వచ్చింది? శివత్వం అంటే ఏమిటి, శివుడు ఎక్కడి నుంచి వచ్చాడు?

మాయా మాహేశ్వరీ శక్తిశ్చిద్రూపో మాయయా వృతః మలశ్చిచ్ఛాదకో నైజో విశుద్ధిశ్శివతా స్వతః

మాయ మహేశ్వరుని శక్తి. మాయతో ఆవృతుడైనవాడు చైతన్య స్వరూపుడు. మలము అనే మలినత చైతన్యాన్ని కప్పిపడుతుంది. స్వతహాగా ఉన్న విశుద్ధతే శివత్వం.

ఆవృణోతి కథం మాయా వ్యాపినం కేన హేతునా కిమర్థం చావృతిః పుంసః కేన వా వినివర్తతే

మాయ ఎలా వ్యాపించేవాడిని కప్పిపడుతుంది? ఏ కారణంతో? మనిషిలో ఈ ఆవరణ ఎందుకు కలుగుతుంది? అది ఎలా తొలగిపోతుంది?

ఆవృతిర్వ్యపినో ఽపి స్యాద్వ్యాపి యస్మాత్కలాద్యపి హేతుః కర్మైవ భోగార్థం నివర్తేత మలక్షయాత్

అన్ని చోట్ల వ్యాపించి ఉన్నదైనా, దాచబడినదిగా ఉంటుంది. ఎందుకంటే, కలా మొదలైన వాటి ద్వారా కలిగే కర్మమే అనుభవానికి కారణం. మలము పోయినప్పుడు అది నశిస్తుంది.

కలాది కథ్యతే కిం తత్కర్మ వా కిముదాహృతమ్ తత్కిమాది కిమన్తం వా కిం ఫలం వా కిమాశ్రయమ్

కలా మొదలైనవి అంటే ఏమిటి? కర్మం అంటే ఏమిటి, దాన్ని ఎలా వివరించారు? దానికి ఆది ఏమిటి, అంతం ఏమిటి? దాని ఫలం ఏమిటి, ఆధారం ఏమిటి?

కస్య భోగేన కిం భోగ్యం కిం వా తద్భోగసాధనమ్ మలక్షయస్య కో హేతుః కీదృక్ క్షీణమలః పుమాన్

ఎవరికి అనుభవం ద్వారా ఏమి అనుభవించబడుతుంది? ఆ అనుభవానికి సాధనం ఏమిటి? మలము పోవడానికి కారణం ఏమిటి? మలము పోయిన మనిషి స్వభావం ఎలా ఉంటుంది?

కలా విద్యా చ రాగశ్చ కాలో నియతిరేవ చ కలాదయస్సమాఖ్యాతా యో భోక్తా పురుషో భవేత్

కల, విద్య, రాగం, కాలం, నియతి — ఇవే కలాది అని పిలవబడతాయి. అనుభవించే వాడిని పురుషుడు అంటారు.

పుణ్యపాపాత్మకం కర్మ సుఖదుఃఖఫలం తు యత్ అనాదిమలభోగాన్తమజ్ఞానాత్మసమాశ్రయమ్

పుణ్యపాపాలతో కూడిన కర్మం సుఖదుఃఖాలను ఫలంగా ఇస్తుంది. అది ఆది లేనిది, మలము పోయినప్పుడు అంతమవుతుంది, అజ్ఞానం ఆధారంగా ఉంటుంది.

భోగః కర్మవినాశాయ భోగమవ్యక్తముచ్యతే బాహ్యాంతఃకరణద్వారం శరీరం భోగసాధనమ్

అనుభవం కర్మాన్ని నశింపజేయడానికి ఉంటుంది. అవ్యక్తాన్ని అనుభవస్థలం అంటారు. బాహ్య, అంతఃకరణాల ద్వారా శరీరమే అనుభవానికి సాధనం.

భావాతిశయలబ్ధేన ప్రసాదేన మలక్షయః క్షీణే చాత్మమలే తస్మిన్ పుమాఞ్చ్ఛివసమో భవేత్

మనస్సులో ఉన్న విశేషమైన స్థితి వల్ల దయ కలిగి మలము పోతుంది. ఆ మలము పోయినప్పుడు ఆ మనిషి శివునితో సమానంగా మారిపోతాడు.

కలాదిపఞ్చతత్త్వానాం కిం కర్మ పృథగుచ్యతే భోక్తేతి పురుషశ్చేతి యేనాత్మా వ్యపదిశ్యతే

కలాది ఐదు తత్త్వాలకు కర్మం ఏమిటి, అది ఎలా వేరుచేయబడుతుంది? అనుభవించే వాడిని ఎవరు అంటారు, పురుషుడు ఎవరు, ఆత్మను ఎవరు సూచిస్తారు?

కిమాత్మకం తదవ్యక్తం కేనాకారేణ భుజ్యతే కిం తస్య శరణం భుక్తౌ శరీరం చ కిముచ్యతే

ఆ అవ్యక్తం స్వభావం ఏమిటి, అది ఏ రూపంలో అనుభవించబడుతుంది? అనుభవంలో దానికి ఆశ్రయం ఏమిటి, శరీరం అని ఏది అంటారు?

దిక్క్రియావ్యంజకా విద్యా కాలో రాగః ప్రవర్తకః కాలో ఽవచ్ఛేదకస్తత్ర నియతిస్తు నియామికా

విద్య దిక్కును, క్రియను తెలియజేస్తుంది. కాలం రాగాన్ని ప్రారంభిస్తుంది. అక్కడ కాలమే పరిమితిని చూపుతుంది, నియతి నియంత్రణ చేస్తుంది.

అవ్యక్తం కారణం యత్తత్త్రిగుణం ప్రభవాప్యయమ్ ప్రధానం ప్రకృతిశ్చేతి యదాహుస్తత్త్వచింతకాః

అవ్యక్తమే కారణం, అది మూడు గుణాలతో కూడి, సృష్టికి ఆదిగా, లయానికి కారణంగా ఉంటుంది. దాన్ని ప్రధానము, ప్రకృతి అని తత్త్వాలను ఆలోచించే వారు అంటారు.

కలాతస్తదభివ్యక్తమనభివ్యక్తలక్షణమ్ సుఖదుఃఖవిమోహాత్మా భుజ్యతే గుణవాంస్త్రిధా

కలా వల్ల అవ్యక్త లక్షణంతో కూడిన వ్యక్తి ఉత్పన్నమవుతుంది. అది సుఖం, దుఃఖం, మోహంతో కూడి, గుణాలు ఉన్నవారు దాన్ని మూడు విధాలుగా అనుభవిస్తారు.

సత్త్వం రజస్తమ ఇతి గుణాః ప్రకృతిసంభవాః ప్రకృతౌ సూక్ష్మరూపేణ తిలే తైలమివ స్థితాః

సత్త్వం, రజస్సు, తమస్సు అనే గుణాలు ప్రకృతి నుండి ఉద్భవిస్తాయి. అవి ప్రకృతిలో నూనె తిలల్లో ఉండేలా సూక్ష్మంగా ఉంటాయి.

సుఖం చ సుఖహేతుశ్చ సమాసాత్సాత్త్వికం స్మృతమ్ రాజసం తద్విపర్యాసాత్స్తంభమోహౌ తు తామసౌ

సుఖం, సుఖానికి కారణం సాధారణంగా సాత్వికంగా ఉంటాయి. వాటికి విరుద్ధమైనవి రాజసం. స్థంభం, మోహం మాత్రం తామసమైనవి.

సాత్త్విక్యూర్ధ్వగతిః ప్రోక్తా తామసీ స్యాదధోగతిః మధ్యమా తు గతిర్యా సా రాజసీ పరిపఠ్యతే

పైకి పోయే గతి సాత్వికం అని అంటారు. కిందికి పోయే గతి తామసం. మధ్యలో ఉండే గతి రాజసం అని చెప్పబడింది.

తన్మాత్రాపఞ్చకం చైవ భూతపఞ్చకమేవ చ జ్ఞానేంద్రియాణి పఞ్చైక్యం పఞ్చ కర్మేన్ద్రియాణి చ

ఐదు తన్మాత్రలు, ఐదు భూతాలు, ఐదు జ్ఞానేంద్రియాలు, ఐదు కర్మేంద్రియాలు — ఇవన్నీ వివరించబడ్డాయి.

ప్రధానబుద్ధ్యహంకారమనాంసి చ చతుష్టయమ్ సమాసాదేవమవ్యక్తం సవికారముదాహృతమ్

ప్రధానం, బుద్ధి, అహంకారం, మనస్సు — ఈ నాలుగు కలిపి అవ్యక్తం, వికారాలతో కూడినదిగా సంక్షిప్తంగా చెప్పబడింది.

తత్కారణదశాపన్నమవ్యక్తమితి కథ్యతే వ్యక్తం కార్యదశాపన్నం శరీరాదిఘటాదివత్

కారణ స్థితిలో ఉన్నప్పుడు దాన్ని అవ్యక్తం అంటారు. ఫలిత స్థితిలో ఉన్నప్పుడు దాన్ని వ్యక్తం అంటారు, అది శరీరం, మట్టి పాత్ర వంటి వాటిలా ఉంటుంది.

యథా ఘటాదికం కార్యం మృదాదేర్నాతిభిద్యతే శరీరాది తథా వ్యక్తమవ్యక్తాన్నాతిభిద్యతే

మట్టి మొదలైన వాటితో గడప, పాత్రలు వేరు కాదు కదా. అలాగే శరీరం మొదలైన ప్రతిఫలితాలు కూడా అవ్యక్తమైన మూలం నుండి పూర్తిగా వేరుగా ఉండవు.

తస్మాదవ్యక్తమేవైక్యకారణం కరణాని చ శరీరం చ తదాధారం తద్భోగ్యం చాపి నేతరత్

అందుచేత, అవ్యక్తమే ఒకటే కారణం. ఇంద్రియాలు, శరీరం ఇవన్నీ దానికి ఆధారం, అనుభవించదగినవి కూడా అవే — వేరే ఏదీ కాదు.

బుద్ధీన్ద్రియశరీరేభ్యో వ్యతిరేకస్య కస్యచిత్ ఆత్మశబ్దాభిధేయస్య వస్తుతో ఽపి కుతః స్థితిః

బుద్ధి, ఇంద్రియాలు, శరీరం వీటి నుండి వేరుగా 'ఆత్మ' అనే పదంతో చెప్పబడే దానికి నిజంగా ఎక్కడ స్థానం ఉంటుంది?

బుద్ధీన్ద్రియశరీరేభ్యో వ్యతిరేకో విభోర్ధ్రువమ్ అస్త్యేవ కశ్చిదాత్మేతి హేతుస్తత్ర సుదుర్గమః

అయితే, బుద్ధి, ఇంద్రియాలు, శరీరం వీటి నుండి ఆత్మకు కొంత వేర్పాటు ఉన్నదీ నిజమే. కానీ, ఆ వేర్పాటు కారణం తెలుసుకోవడం చాలా కష్టం.

బుద్ధీన్ద్రియశరీరాణాం నాత్మతా సద్భిరిష్యతే స్మృతేరనియతజ్ఞానాదయావద్దేహవేదనాత్

బుద్ధి, ఇంద్రియాలు, శరీరాలే ఆత్మ అని జ్ఞానులు ఒప్పుకోరు. ఎందుకంటే జ్ఞాపకం, జ్ఞానం మొదలైనవి శాశ్వతంగా ఉండవు, అవి శరీర భావన ఉన్నంత కాలమే ఉంటాయి.

అతః స్మర్తానుభూతానామశేషజ్ఞేయగోచరః అన్తర్యామీతి వేదేషు వేదాంతేషు చ గీయతే

అందుకే, జ్ఞాపకం, అనుభవం అయిన ప్రతిదానికీ అంతర్యామిగా ఉండే, తెలిసే అన్నీ విషయాలకు ఆధారంగా ఉండే వాడిని వేదాల్లో, వేదాంతాల్లో 'అంతర్యామి' అని పిలుస్తారు.