శివపురాణమ్

తతస్స లబ్ధవిజ్ఞానో విశ్వకర్మా చతుర్ముఖః అసృజత్సర్వభూతాని స్థావరాణి చరాణి చ

అప్పుడే నాలుగు ముఖాలున్న విశ్వకర్ముడు ఆ జ్ఞానం పొందిన తరువాత, స్థిరమైనవి, చలించేవి అన్నీ భూతాలను సృష్టించాడు.

యతశ్శ్రుత్వామృతం లబ్ధం బ్రహ్మణా పరమేశ్వరాత్ తతస్తద్వదనాదేవ మయా లబ్ధం తపోబలాత్

బ్రహ్మ పరమేశ్వరుని నుండి అమృతమైన జ్ఞానాన్ని పొందినందున, నేను కూడా తపస్సు బలంతో ఆయన నోటివద్ద నుండి అదే జ్ఞానాన్ని పొందాను.

కిం తజ్జ్ఞానం త్వయా లబ్ధం తథ్యాత్తథ్యంతరం శుభమ్ యత్ర కృత్వా పరాం నిష్ఠాం పురుషస్సుఖమృచ్ఛతి

నీకు లభించిన ఆ నిజమైన, శుభమైన జ్ఞానం ఏమిటి? దానిని తెలుసుకొని మనిషి పరమ లక్ష్యాన్ని చేరి సుఖాన్ని పొందుతాడా?

పశుపాశపతిజ్ఞానం యల్లబ్ధం తు మయా పురా తత్ర నిష్ఠా పరా కార్యా పురుషేణ సుఖార్థినా

పశువు, పాశం, పతిని గురించి నేను పూర్వంలో పొందిన ఆ జ్ఞానమే నిజమైనది. సుఖాన్ని కోరే మనిషి ఆ పరమ స్థిరతలో నిలవాలి.

అజ్ఞానప్రభవం దుఃఖం జ్ఞానేనైవ నివర్తతే జ్ఞానం వస్తుపరిచ్ఛేదో వస్తు చ ద్వివిధం స్మృతమ్

అజ్ఞానం వల్ల కలిగే బాధలు జ్ఞానంతోనే పోతాయి. జ్ఞానం అంటే వాస్తవాన్ని గుర్తించడం. ఆ వాస్తవం రెండు విధాలుగా చెప్పబడింది.

అజడం చ జడం చైవ నియంతృ చ తయోరపి పశుః పాశః పతిశ్చేతి కథ్యతే తత్త్రయం క్రమాత్

జడమయినది, అజడమయినది రెండూ, వాటిని నియంత్రించేవాడు—ఈ మూడింటిని వరుసగా పశువు, పాశం, పతి అని అంటారు.

అక్షరం చ క్షరం చైవ క్షరాక్షరపరం తథా తదేతత్త్రితయం భూమ్నా కథ్యతే తత్త్వవేదిభిః

క్షరమైనది, అక్షరమైనది, వాటి కన్నా మించినది—ఈ మూడు విషయాలను వాస్తవాన్ని తెలిసినవారు పూర్తిగా వివరించారు.

అక్షరం పశురిత్యుక్తః క్షరం పాశ ఉదాహృతః క్షరాక్షరపరం యత్తత్పతిరిత్యభిధీయతే

అక్షరమైనదాన్ని పశువు అని, క్షరమైనదాన్ని పాశం అని, వాటి కన్నా మించినదాన్ని పతిగా అంటారు.

కిం తదక్షరమిత్యుక్తం కిం చ క్షరముదాహృతమ్ తయోశ్చ పరమం కిం వా తదేతద్ బ్రూహి మారుత

ఈ అక్షరమైనది ఏమిటి? క్షరమైనది ఏది? వాటి కన్నా మించినది ఏమిటి? దయచేసి నాకు చెప్పు, ఓ వాయుదేవా.

ప్రకృతిః క్షరమిత్యుక్తం పురుషో ఽక్షర ఉచ్యతే తావిమౌ ప్రేరయత్యన్యస్స పరా పరమేశ్వరః

ప్రకృతి క్షరమైనదిగా, పురుషుడు అక్షరమైనవాడిగా చెప్పబడతారు. ఈ ఇద్దరినీ ప్రేరేపించేవాడు పరమేశ్వరుడు.

కైషా ప్రకృతిరిత్యుక్తా క ఏష పురుషో మతః అనయోః కేన సమ్బన్ధః కోయం ప్రేరక ఈశ్వరః

ఈ ప్రకృతి ఏమిటి? పురుషుడు ఎవరు? వీరిద్దరి మధ్య సంబంధం ఏమిటి? వీరిని ప్రేరేపించేవాడు ఎవరు?

మాయా ప్రకృతిరుద్దిష్టా పురుషో మాయయా వృతః సంబన్ధో మూలకర్మభ్యాం శివః ప్రేరక ఈశ్వరః

మాయనే ప్రకృతిగా చెప్పబడింది. పురుషుడు మాయతో ఆవృతుడవుతాడు. వారి సంబంధం మూలకర్మల వల్ల. శివుడు ప్రేరేపించే ఇశ్వరుడు.

కేయం మాయా సమా ఖ్యాతా కింరూపో మాయయా వృతః మూలం కీదృక్ కుతో వాస్య కిం శివత్వం కుతశ్శివః

ఈ మాయ ఏమిటి? దాని స్వరూపం ఎలా ఉంటుంది? మాయతో ఎలా ఆవృతుడవుతారు? దాని మూలం ఏమిటి, అది ఎక్కడి నుంచి వచ్చింది? శివత్వం అంటే ఏమిటి, శివుడు ఎక్కడి నుంచి వచ్చాడు?

మాయా మాహేశ్వరీ శక్తిశ్చిద్రూపో మాయయా వృతః మలశ్చిచ్ఛాదకో నైజో విశుద్ధిశ్శివతా స్వతః

మాయ మహేశ్వరుని శక్తి. మాయతో ఆవృతుడైనవాడు చైతన్య స్వరూపుడు. మలము అనే మలినత చైతన్యాన్ని కప్పిపడుతుంది. స్వతహాగా ఉన్న విశుద్ధతే శివత్వం.

ఆవృణోతి కథం మాయా వ్యాపినం కేన హేతునా కిమర్థం చావృతిః పుంసః కేన వా వినివర్తతే

మాయ ఎలా వ్యాపించేవాడిని కప్పిపడుతుంది? ఏ కారణంతో? మనిషిలో ఈ ఆవరణ ఎందుకు కలుగుతుంది? అది ఎలా తొలగిపోతుంది?

ఆవృతిర్వ్యపినో ఽపి స్యాద్వ్యాపి యస్మాత్కలాద్యపి హేతుః కర్మైవ భోగార్థం నివర్తేత మలక్షయాత్

అన్ని చోట్ల వ్యాపించి ఉన్నదైనా, దాచబడినదిగా ఉంటుంది. ఎందుకంటే, కలా మొదలైన వాటి ద్వారా కలిగే కర్మమే అనుభవానికి కారణం. మలము పోయినప్పుడు అది నశిస్తుంది.

కలాది కథ్యతే కిం తత్కర్మ వా కిముదాహృతమ్ తత్కిమాది కిమన్తం వా కిం ఫలం వా కిమాశ్రయమ్

కలా మొదలైనవి అంటే ఏమిటి? కర్మం అంటే ఏమిటి, దాన్ని ఎలా వివరించారు? దానికి ఆది ఏమిటి, అంతం ఏమిటి? దాని ఫలం ఏమిటి, ఆధారం ఏమిటి?

కస్య భోగేన కిం భోగ్యం కిం వా తద్భోగసాధనమ్ మలక్షయస్య కో హేతుః కీదృక్ క్షీణమలః పుమాన్

ఎవరికి అనుభవం ద్వారా ఏమి అనుభవించబడుతుంది? ఆ అనుభవానికి సాధనం ఏమిటి? మలము పోవడానికి కారణం ఏమిటి? మలము పోయిన మనిషి స్వభావం ఎలా ఉంటుంది?

కలా విద్యా చ రాగశ్చ కాలో నియతిరేవ చ కలాదయస్సమాఖ్యాతా యో భోక్తా పురుషో భవేత్

కల, విద్య, రాగం, కాలం, నియతి — ఇవే కలాది అని పిలవబడతాయి. అనుభవించే వాడిని పురుషుడు అంటారు.

పుణ్యపాపాత్మకం కర్మ సుఖదుఃఖఫలం తు యత్ అనాదిమలభోగాన్తమజ్ఞానాత్మసమాశ్రయమ్

పుణ్యపాపాలతో కూడిన కర్మం సుఖదుఃఖాలను ఫలంగా ఇస్తుంది. అది ఆది లేనిది, మలము పోయినప్పుడు అంతమవుతుంది, అజ్ఞానం ఆధారంగా ఉంటుంది.

భోగః కర్మవినాశాయ భోగమవ్యక్తముచ్యతే బాహ్యాంతఃకరణద్వారం శరీరం భోగసాధనమ్

అనుభవం కర్మాన్ని నశింపజేయడానికి ఉంటుంది. అవ్యక్తాన్ని అనుభవస్థలం అంటారు. బాహ్య, అంతఃకరణాల ద్వారా శరీరమే అనుభవానికి సాధనం.

భావాతిశయలబ్ధేన ప్రసాదేన మలక్షయః క్షీణే చాత్మమలే తస్మిన్ పుమాఞ్చ్ఛివసమో భవేత్

మనస్సులో ఉన్న విశేషమైన స్థితి వల్ల దయ కలిగి మలము పోతుంది. ఆ మలము పోయినప్పుడు ఆ మనిషి శివునితో సమానంగా మారిపోతాడు.

కలాదిపఞ్చతత్త్వానాం కిం కర్మ పృథగుచ్యతే భోక్తేతి పురుషశ్చేతి యేనాత్మా వ్యపదిశ్యతే

కలాది ఐదు తత్త్వాలకు కర్మం ఏమిటి, అది ఎలా వేరుచేయబడుతుంది? అనుభవించే వాడిని ఎవరు అంటారు, పురుషుడు ఎవరు, ఆత్మను ఎవరు సూచిస్తారు?

కిమాత్మకం తదవ్యక్తం కేనాకారేణ భుజ్యతే కిం తస్య శరణం భుక్తౌ శరీరం చ కిముచ్యతే

ఆ అవ్యక్తం స్వభావం ఏమిటి, అది ఏ రూపంలో అనుభవించబడుతుంది? అనుభవంలో దానికి ఆశ్రయం ఏమిటి, శరీరం అని ఏది అంటారు?

దిక్క్రియావ్యంజకా విద్యా కాలో రాగః ప్రవర్తకః కాలో ఽవచ్ఛేదకస్తత్ర నియతిస్తు నియామికా

విద్య దిక్కును, క్రియను తెలియజేస్తుంది. కాలం రాగాన్ని ప్రారంభిస్తుంది. అక్కడ కాలమే పరిమితిని చూపుతుంది, నియతి నియంత్రణ చేస్తుంది.

అవ్యక్తం కారణం యత్తత్త్రిగుణం ప్రభవాప్యయమ్ ప్రధానం ప్రకృతిశ్చేతి యదాహుస్తత్త్వచింతకాః

అవ్యక్తమే కారణం, అది మూడు గుణాలతో కూడి, సృష్టికి ఆదిగా, లయానికి కారణంగా ఉంటుంది. దాన్ని ప్రధానము, ప్రకృతి అని తత్త్వాలను ఆలోచించే వారు అంటారు.

కలాతస్తదభివ్యక్తమనభివ్యక్తలక్షణమ్ సుఖదుఃఖవిమోహాత్మా భుజ్యతే గుణవాంస్త్రిధా

కలా వల్ల అవ్యక్త లక్షణంతో కూడిన వ్యక్తి ఉత్పన్నమవుతుంది. అది సుఖం, దుఃఖం, మోహంతో కూడి, గుణాలు ఉన్నవారు దాన్ని మూడు విధాలుగా అనుభవిస్తారు.

సత్త్వం రజస్తమ ఇతి గుణాః ప్రకృతిసంభవాః ప్రకృతౌ సూక్ష్మరూపేణ తిలే తైలమివ స్థితాః

సత్త్వం, రజస్సు, తమస్సు అనే గుణాలు ప్రకృతి నుండి ఉద్భవిస్తాయి. అవి ప్రకృతిలో నూనె తిలల్లో ఉండేలా సూక్ష్మంగా ఉంటాయి.

సుఖం చ సుఖహేతుశ్చ సమాసాత్సాత్త్వికం స్మృతమ్ రాజసం తద్విపర్యాసాత్స్తంభమోహౌ తు తామసౌ

సుఖం, సుఖానికి కారణం సాధారణంగా సాత్వికంగా ఉంటాయి. వాటికి విరుద్ధమైనవి రాజసం. స్థంభం, మోహం మాత్రం తామసమైనవి.