స్ఫటికమయమహీభృత్పాదజాభ్యశ్శిలాభ్యః ప్రసరదమృతకల్పస్స్వచ్ఛపానీయరమ్యమ్ అతిరసఫలవృక్షప్రాయమవ్యాలసత్త్వం తపస ఉచితమాసీన్నైమిషం తన్మునీనామ్
పర్వత పాదాల వద్ద ఉన్న స్ఫటికపు రాళ్ల నుంచి అమృతానికి సమానమైన స్వచ్ఛమైన నీరు ప్రవహించేది. అక్కడ తీపి నీరు, పండ్లతో నిండిన వృక్షాలు, అడవి జంతువులేమీ లేవు — నైమిశం మునుల తపస్సుకు అర్హమైన ప్రదేశంగా ఉండేది.
తస్మిన్దేశే మహాభాగా మునయశ్శంసితవ్రతాః అర్చయంతో మహాదేవం సత్రమారేభిరే తదా
ఆ ప్రాంతంలో, మహా భాగ్యశాలి మునులు, దృఢవ్రతంతో, మహాదేవుని పూజిస్తూ యజ్ఞాన్ని ప్రారంభించారు.
విశ్వం సిసృక్షమాణానాం పురా విశ్వసృజామివ
అది పురాతన కాలంలో, జగత్ సృష్టికర్తలు విశ్వాన్ని సృష్టించాలనే సంకల్పంతో చేసినట్లే జరిగింది.
అథ కాలే గతే సత్రే సమాప్తే భూరిదక్షిణే పితామహనియోగేన వాయుస్తత్రాగమత్స్వయమ్
అప్పుడు, యజ్ఞం ముగిసిన తరువాత, విరివిగా దానాలు ఇచ్చినపుడు, పితామహుని ఆజ్ఞతో వాయుదేవుడు అక్కడికి వచ్చాడు.
శిష్యస్స్వయంభువో దేవస్సర్వప్రత్యక్షదృగ్వశీ ఆజ్ఞాయాం మరుతో యస్య సంస్థితాస్సప్తసప్తకాః
ఆయన స్వయంభువుని శిష్యుడు, అన్నింటిని ప్రత్యక్షంగా దర్శించగలవాడు. ఆయన ఆజ్ఞతో సప్తసప్తకములుగా మారుతులు స్థిరంగా ఉంటారు.
ప్రేరయఞ్ఛశ్వదంగాని ప్రాణాద్యాభిః స్వవృత్తిభిః సర్వభూతశరీరాణాం కురుతే యశ్చ ధారణమ్
ఆయన అన్ని ప్రాణుల శరీరాల్లోని అవయవాలను, ప్రాణాదులను వాటి విధుల ప్రకారం నడిపిస్తూ, సమస్త జీవుల శరీరాలను నిలుపుతాడు.
అణిమాదిభిరష్టాభిరైశ్వర్యైశ్చ సమన్వితః తిర్యక్కాలాదిభిర్మేధ్యైర్భువనాని బిభర్తి యః
అణిమాది ఎనిమిది శక్తులతో, మహత్తర ఐశ్వర్యంతో, కాలాన్ని, దిశలను మించిపోయి, పవిత్రమైన మార్గాలతో లోకాలను పోషించేవాడు.
ఆకాశయోనిర్ద్విగుణః స్పర్శశబ్దసమన్వయాత్ తేజసాం ప్రకృతిశ్చేతి యమాహుస్తత్త్వచింతకాః
తత్త్వాన్ని ఆలోచించే వారు, ఆయనను ఆకాశంలో జన్మించినవాడిగా, ద్విగుణ స్వభావంతో, స్పర్శ, శబ్దాలతో కూడినవాడిగా, తేజస్సుకు మూలమైనవాడిగా చెబుతారు.
తమాశ్రమగతం దృష్ట్వా మునయో దీర్ఘసత్రిణః పితామహవచః స్మృత్వా ప్రహర్షమతులం యయుః
ఆయన ఆశ్రమానికి వచ్చినప్పుడు, దీర్ఘకాల యజ్ఞంలో నిమగ్నమైన మునులు, పితామహుని మాటలను గుర్తు చేసుకుని, అపూర్వమైన ఆనందాన్ని పొందారు.
అభ్యుత్థాయ తతస్సర్వే ప్రణమ్యాంబరసంభవమ్ చామీకరమయం తస్మై విష్టరం సమకల్పయన్
అందరూ లేచి, ఆకాశంలో జన్మించిన వాయుదేవునికి నమస్కరించి, ఆయనకు బంగారు ఆసనం సిద్ధం చేశారు.
సోపి తత్ర సమాసీనో మునిభిస్సమ్యగర్చితః ప్రతినంద్య చ తాన్ సర్వాన్ పప్రచ్ఛ కుశలం తతః
ఆయన కూడా అక్కడ కూర్చొని, మునులు అందరూ గౌరవించగా, వారిని సాదరంగా పలకరించి, వారి క్షేమాన్ని అడిగాడు.
అత్ర వః కుశలం విప్రాః కచ్చిద్వృత్తే మహాక్రతౌ కచ్చిద్యజ్ఞహనో దైత్యా న బాధేరన్సురద్విషః
మీరు అందరూ బాగున్నారా, బ్రాహ్మణులారా? ఈ గొప్ప యజ్ఞం సక్రమంగా జరుగుతోందా? దేవతలకు శత్రువైన రాక్షసులు యజ్ఞాన్ని అడ్డుకోలేద吧?
ప్రాయశ్చిత్తం దురిష్టం వా న కచ్చిత్సమజాయత స్తోత్రశస్త్రగృహైర్దేవాన్ పిత్ఃన్ పిత్ర్యైశ్చ కర్మభిః
దేవతలను స్తోత్రాలు, ఆయుధాలు, పితృకర్మలతో పూజించడంలో ఏదైనా అపచారం లేదా దోషం వల్ల కష్టాలు వచ్చాయా? ప్రాయశ్చిత్తం అవసరమైందా?
కచ్చిదభ్యర్చ్య యుష్మాభిర్విధిరాసీత్స్వనుష్ఠితః నివృత్తే చ మహాసత్రే పశ్చాత్కిం వశ్చికీర్షితమ్
మీరు నిబంధనల ప్రకారం యజ్ఞాన్ని సక్రమంగా నిర్వహించారా? ఇప్పుడు ఈ మహాయజ్ఞం పూర్తయిన తర్వాత, మీరు తరువాత ఏం చేయాలని భావిస్తున్నారు?
ఇత్యుక్తా మునయః సర్వే వాయునా శివభావినా ప్రహృష్టమనసః పూతాః ప్రత్యూచుర్వినయాన్వితాః
ఇలా అడిగినప్పుడు, శివభక్తుడైన వాయుదేవుని వల్ల హర్షంతో, పవిత్రమైన హృదయాలతో ఉన్న మునులు అందరూ వినయంగా సమాధానం చెప్పారు.
అద్య నః కుశలం సర్వమద్య సాధు భవేత్తపః అస్మచ్ఛ్రేయోభివృద్ధ్యర్థం భవానత్రాగతో యతః
ఈ రోజు మాకు అన్నీ బాగున్నాయి; ఈ రోజు మా తపస్సు నిజంగా ఫలించింది. ఎందుకంటే, మా మేలుకోసం మీరు ఇక్కడికి వచ్చారు.
శృణు చేదం పురావృత్తం తమసాక్రాంతమానసైః ఉపాసితః పురాస్మాభిర్విజ్ఞానార్థం ప్రజాపతిః
ఇప్పుడు మీరు ఒక పురాతన సంఘటనను వినండి. అప్పట్లో మేము అజ్ఞానంలో ఉండగా, జ్ఞానం కోసం ప్రజాపతిని పూజించాము.
సోప్యస్మాననుగృహ్యాహ శరణ్యశ్శరణాగతాన్ సర్వస్మాదధికో రుద్రో విప్రాః పరమకారణమ్
ఆయన, శరణార్థులకు ఆశ్రయం ఇచ్చే వాడు, మమ్మల్ని దయతో చూసి ఇలా అన్నాడు: 'రుద్రుడు అందరికన్నా గొప్పవాడు, బ్రాహ్మణులారా, ఆయనే పరమకారణం.'
తమప్రతర్క్యం యాథాత్మ్యం భక్తిమానేవ పశ్యతి భక్తిశ్చాస్య ప్రసాదేన ప్రసాదాదేవ నిర్వృతిః
ఆయన అసలు స్వరూపాన్ని తర్కంతో గ్రహించలేరు; భక్తులు మాత్రమే దాన్ని తెలుసుకుంటారు. ఆయన కృప వల్లే భక్తి కలుగుతుంది, ఆయన అనుగ్రహంతోనే ముక్తి లభిస్తుంది.
తస్మాదస్య ప్రసాదార్థం నైమిషే సత్రయోగతః యజధ్వం దీర్ఘసత్రేణ రుద్రం పరమకారణమ్
కాబట్టి ఆయన కృప కోసం, మీరు నైమిశారణ్యంలో దీర్ఘకాల యజ్ఞంతో పరమకారణమైన రుద్రుని పూజించాలి.
తత్ప్రసాదేన సత్రాంతే వాయుస్తత్రాగమిష్యతి తన్ముఖాజ్జ్ఞానలాభో వస్తత్ర శ్రేయో భవిష్యతి
ఆయన కృపతో, యజ్ఞం ముగిసినప్పుడు వాయుదేవుడు అక్కడికి వస్తాడు; ఆయన వాక్కు ద్వారా జ్ఞానం లభిస్తుంది, అక్కడ మీకు పరమ మేలు జరుగుతుంది.
ఇత్యాదిశ్య వయం సర్వే ప్రేషితా పరమేష్ఠినా అస్మిన్దేశే మహాభాగ తవాగమనకాంక్షిణః
ఇలా పరమేశ్వరుని ఆదేశం మేరకు మేమందరం ఈ ప్రదేశానికి పంపబడ్డాము, మహాభాగా! మీ రాక కోసం ఎదురుచూస్తూ ఉన్నాము.
దీర్ఘసత్రం సమాసీనా దివ్యవర్షసహస్రకమ్ అతస్తవాగమాదన్యత్ప్రార్థ్యం నో నాస్తి కించన
దివ్య సంవత్సరాల వెయ్యేళ్ళ పాటు కొనసాగుతున్న దీర్ఘయజ్ఞంలో మేము కూర్చున్నాము. మీ రాక తప్ప మాకు ఇంకేమీ కావాల్సినదిలేదు.
ఇత్యాకర్ణ్య పురావృత్తమృషీణాం దీర్ఘసత్రిణామ్ వాయుః ప్రీతమనా భూత్వా తత్రాసీన్మునిసంవృతః
మునులు దీర్ఘయజ్ఞం గురించి చెప్పిన పురాతన కథను విని, వాయుదేవుడు ఆనందంతో, మునుల మధ్య కూర్చున్నాడు.
తతస్తైర్మునిభిః పృష్టస్తేషాం భావవివృద్ధయే సర్గాది శార్వమైశ్వర్యం సమాసాద వదద్విభుః
ఆ తర్వాత, ఆ మునులు తమ జ్ఞానం పెరగాలని అడిగినప్పుడు, పరాక్రమశాలి వాడు సృష్టి, శివుని ఐశ్వర్యం గురించి వివరంగా చెప్పడం ప్రారంభించాడు.
తత్ర పూర్వం మహాభాగా నైమిషారణ్యవాసినః ప్రణిపత్య యథాన్యాయం పప్రచ్ఛుః పవనం ప్రభుమ్
అక్కడ, మొదట నైమిశారణ్యంలో నివసించే మహాభాగులు, విధిగా నమస్కరించి, వాయుదేవుని ప్రశ్నించారు.
భవాన్ కథమనుప్రాప్తో జ్ఞానమీశ్వరగోచరమ్ కథం చ శివభావస్తే బ్రహ్మణో ఽవ్యక్తజన్మనః
మీరు ఈశ్వరుని సంబంధమైన జ్ఞానాన్ని ఎలా పొందారు? బ్రహ్మకు అవ్యక్త జననుడైన శివుని స్వరూపం మీకు ఎలా లభించింది?
ఏకోనవింశతిః కల్పో విజ్ఞేయః శ్వేతలోహితః తస్మిన్కల్పే చతుర్వక్త్రస్స్రష్టుకామో ఽతపత్తపః
పంతొమ్మిదవ కల్పాన్ని శ్వేతలోహిత కల్పంగా తెలుసుకోవాలి. ఆ కల్పంలో నాలుగు ముఖాలవాడు సృష్టి చేయాలని తపస్సు చేశాడు.
తపసా తేన తీవ్రేణ తుష్టస్తస్య పితా స్వయమ్ దివ్యం కౌమారమాస్థాయ రూపం రూపవతాం వరః
ఆ కుమారుడు తీవ్రమైన తపస్సు చేయగా, అతని తండ్రి స్వయంగా ఆనందించి, అందరిలో అందమైనవాడిగా, దివ్యమైన యవ్వన రూపాన్ని ధరించాడు.
శ్వేతో నామ మునిర్భూత్వా దివ్యాం వాచముదీరయన్ దర్శనం ప్రదదౌ తస్మై దేవదేవో మహేశ్వరః
ఆ తండ్రి శ్వేతుడు అనే ఋషిగా మారి, దివ్యమైన మాటలు పలికాడు. దేవతలలో శ్రేష్ఠుడైన మహేశ్వరుడు అతనికి దర్శనం ఇచ్చాడు.